{"id":1142,"date":"2019-09-24T18:26:09","date_gmt":"2019-09-24T18:26:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=1142"},"modified":"2024-08-31T18:12:36","modified_gmt":"2024-08-31T17:12:36","slug":"mrekullia-gjenetike-tibetiane-varianti-gjenomik-i-lartesise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=1142","title":{"rendered":"&#8220;Mrekullia&#8221; gjenetike tibetase, varianti &#8220;gjenomik i lart\u00ebsis\u00eb&#8221;!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, K 2018 (Denisovan\u00ebt, Neandertal\u00ebt, Tibetasit&#8230; dhe ne, Humanoid\u00ebt (Njer\u00ebzit)!)<\/em><\/p>\n<p>(<strong>rreth 90% e popullsis\u00eb tibetase e posedojn\u00eb variantin &#8220;gjenomik t\u00eb lart\u00ebsis\u00eb&#8221;, ama i nj\u00ebjti mungon t\u00ebr\u00ebsisht nga baza e t\u00eb dh\u00ebnave prej 1000 gjenomesh njer\u00ebzore nga popullatat e tjera t\u00eb bot\u00ebs<\/strong>)<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Mrekullia-gjenetike-tibetiane-varianti-gjenomik-i-lart\u00ebsis\u00eb.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-1143 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Mrekullia-gjenetike-tibetiane-varianti-gjenomik-i-lart\u00ebsis\u00eb.jpg\" alt=\"\" width=\"1230\" height=\"1270\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Mrekullia-gjenetike-tibetiane-varianti-gjenomik-i-lart\u00ebsis\u00eb.jpg 1230w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Mrekullia-gjenetike-tibetiane-varianti-gjenomik-i-lart\u00ebsis\u00eb-291x300.jpg 291w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Mrekullia-gjenetike-tibetiane-varianti-gjenomik-i-lart\u00ebsis\u00eb-768x793.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Mrekullia-gjenetike-tibetiane-varianti-gjenomik-i-lart\u00ebsis\u00eb-992x1024.jpg 992w\" sizes=\"auto, (max-width: 1230px) 100vw, 1230px\" \/><\/a><\/p>\n<p>&#8220;\u00c7atia e Bot\u00ebs&#8221;, sic ndryshe ia themi p\u00ebr Tibetin, n\u00ebnkupton ngjitjen dhe deri n\u00eb 6000 m lart\u00ebsi, p\u00ebr t\u00eb arritur n\u00eb nj\u00eb zon\u00eb unike t\u00eb planetit q\u00eb rrethohet nga vargmale, rishtas me lart\u00ebsi malesh marramend\u00ebse. Sasia e oksigjenit n\u00eb 5000-6000 metra \u00ebsht\u00eb af\u00ebrsisht 40% m\u00eb e ul\u00ebt sesa p\u00ebrq\u00ebndrimet n\u00eb nivelin e detit. Kjo e b\u00ebn pllajen tibetase nj\u00eb mjedis t\u00eb ashp\u00ebr p\u00ebr mbijetes\u00eb.<br \/>\nNjer\u00ebzit nga pjesa tjet\u00ebr e bot\u00ebs, q\u00eb l\u00ebvizin atje, vuajn\u00eb mpiksje t\u00eb gjakut dhe goditje n\u00eb tru p\u00ebr shkak t\u00eb qelizave t\u00eb kuqe shtes\u00eb, q\u00eb trupat e tyre prodhojn\u00eb. Vendasit megjithat\u00eb ia dalin p\u00ebr mrekulli. Pavar\u00ebsisht ajrit t\u00eb varf\u00ebr, trupi i tyre nuk prodhon m\u00eb shum\u00eb qeliza t\u00eb kuqe t\u00eb gjakut (si\u00e7 pra ndodh\u00eb me t\u00eb tjer\u00ebt vizitor\u00eb t\u00eb bot\u00ebs n\u00eb ato lart\u00ebsi). Kjo &#8220;mrekulli&#8221; i ndihmon ata t\u00eb mbijetojn\u00eb, dhe pra ruan sh\u00ebndetin e tyre. Mir\u00ebpo kjo &#8220;mrekulli&#8221; po ashtu i mundonte shkenc\u00ebtar\u00ebt e gjith\u00eb bot\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2010, shkenc\u00ebtar\u00ebt zbuluan se tibetasit &#8220;adaptimin&#8221; e tyre ndaj niveleve t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb oksigjenit ia kan\u00eb &#8220;borxh&#8221; pjes\u00ebrisht nj\u00eb varianti t\u00eb pazakont\u00eb n\u00eb nj\u00eb gjen t\u00eb njohur si EPAS1. Rreth 90% e popullsis\u00eb tibetase e posedojn\u00eb k\u00ebt\u00eb variantin &#8220;gjenomik t\u00eb lart\u00ebsis\u00eb&#8221;. Ama i nj\u00ebjti mungon t\u00ebr\u00ebsisht nga baza e t\u00eb dh\u00ebnave prej 1000 gjenomesh njer\u00ebzore nga popullatat e tjera t\u00eb bot\u00ebs.<\/p>\n<p>Po ashtu, n\u00eb v. 2010 n\u00eb revist\u00ebn prestigjioze &#8220;Nature&#8221; u publikua artikulli, &#8220;Historia Gjenetike e nj\u00eb Grupi Hominimik Arkaik nga Shpella Denisova n\u00eb Siberi&#8221;. Shkenc\u00ebtar\u00ebt insistonin se analizat e eshtrave t\u00eb gjetur sugjerojn\u00eb se fjala \u00ebsht\u00eb p\u00ebr nj\u00eb grup i cili ndan nj\u00eb origjin\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt me Neandertal\u00ebt. Dhe k\u00ebshtu, q\u00eb nga 2010 n\u00eb qarqet shkencore e kemi dhe termin &#8220;Denisovan\u00ebt&#8221;, ashtu si\u00e7 e kishim dhe termin Neandertal\u00ebt (pra e qart\u00eb, em\u00ebrtim lidhur me shpell\u00ebn Denisova t\u00eb Siberis\u00eb).<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2014, shkenc\u00ebtar\u00ebt rishtas n\u00eb nj\u00eb artikull publikuar n\u00eb &#8220;Nature&#8221; thoshin se tibetasit ose paraardh\u00ebsit e tyre ka gjasa ta ken\u00eb fituar sekuenc\u00ebn e pazakont\u00eb t\u00eb ADN-s\u00eb nga Denisovan\u00ebt (t\u00eb cil\u00ebt gjenetikisht jan\u00eb m\u00eb t\u00eb lidhur me Neandertal\u00ebt sesa me ne, me humanoid\u00ebt). &#8220;Duke analizuar nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh popullsish n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn, kemi gjetur se haplotipi i p\u00ebrzgjedhur gjendet vet\u00ebm n\u00eb Denisovan\u00ebt dhe n\u00eb Tibetasit&#8221; &#8211; thoshte artikulli.<\/p>\n<p>&#8220;<em>N\u00eb disa pika t\u00eb gjenomit ton\u00eb jemi m\u00eb tep\u00ebr Neandertal\u00eb sesa Humanoid\u00eb, duket shum\u00eb qart\u00eb se t\u00eb pakt\u00ebn disa nga sekuencat q\u00eb i kemi trash\u00ebguar nga hominina arkaike ishin adaptive, e q\u00eb na ndihmuan t\u00eb mbijetonim e t\u00eb riprodhonim<\/em>&#8221; &#8211; Joshua Akey, 2016, Washington University.<\/p>\n<p><span style=\"color: #999999;\">[ <em>infografika ngjitur<\/em>: A Map of Ancient Genes &#8211; paraqitur pjes\u00eb t\u00eb gjenomit njer\u00ebzor q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb ADN neandertaleske (kuqe) dhe ADN denisovaneske (kalt\u00ebr) ]<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, K 2018 (Denisovan\u00ebt, Neandertal\u00ebt, Tibetasit&#8230; dhe ne, Humanoid\u00ebt (Njer\u00ebzit)!) (rreth 90% e popullsis\u00eb tibetase e posedojn\u00eb variantin &#8220;gjenomik t\u00eb lart\u00ebsis\u00eb&#8221;, ama i nj\u00ebjti mungon t\u00ebr\u00ebsisht nga baza e t\u00eb dh\u00ebnave prej 1000 gjenomesh njer\u00ebzore nga&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=1142\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-1142","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-shenime-shkurt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1142","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1142"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1142\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1142"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1142"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1142"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}