{"id":1148,"date":"2022-09-25T11:35:14","date_gmt":"2022-09-25T10:35:14","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=1148"},"modified":"2024-08-30T09:48:35","modified_gmt":"2024-08-30T08:48:35","slug":"saktesia-argetuese-e-historise-kronikat-librat-argetimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=1148","title":{"rendered":"Sakt\u00ebsia Arg\u00ebtuese e &#8220;Historis\u00eb&#8221; &#8211; Kronikat, Librat, Arg\u00ebtimi!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, Sht 2022<\/em><\/p>\n<p>(\u2026<strong>n\u00eb koh\u00ebn ton\u00eb e vetmja gj\u00eb q\u00eb e cenon shkrimin e historis\u00eb \u201csakt\u00eb\u201d mund t&#8217;jen\u00eb fenomenet e tilla si \u201cwikileaks\u201d e t\u00eb ngjashme<\/strong>&#8230;)<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/sg-saktesia-argetuese-e-historise-kronikat-librat-argetimi.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-11476\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/sg-saktesia-argetuese-e-historise-kronikat-librat-argetimi.jpg\" alt=\"\" width=\"1280\" height=\"1016\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/sg-saktesia-argetuese-e-historise-kronikat-librat-argetimi.jpg 1280w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/sg-saktesia-argetuese-e-historise-kronikat-librat-argetimi-300x238.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/sg-saktesia-argetuese-e-historise-kronikat-librat-argetimi-1024x813.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/sg-saktesia-argetuese-e-historise-kronikat-librat-argetimi-768x610.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1280px) 100vw, 1280px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Si shembull, historia na i servir nj\u00eb grumbull Kleopatrash. Dinastia Ptolemaike, duke filluar nga Ptolemeu I, i num\u00ebronte jo m\u00eb pak por rreth 10 Ptolemeusa dhe nja 7 Kleopatrash. Mir\u00ebpo si \u201cKleopatr\u00ebn\u201d m\u00eb bukuroshe dhe m\u00eb interesante p\u00ebr kronikat, p\u00ebr legjendat, p\u00ebr filmat e p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb (psh. q\u00eb nga Shekspiri e k\u00ebtej \u2013 kujtohu, Antoni e Kleopatra ishte ujdisje shekspiriane) ne e marrim Kleopatr\u00ebn e fundit, nr. VII. Kur e prezantojm\u00eb ia themi shkurt Kleopatra, mbret\u00ebresha e Egjiptit t\u00eb lasht\u00eb, e fundit e Dinastis\u00eb Ptolemaike dhe k\u00ebshtu sundimtarja e fundit Heleniste e Egjiptit.<\/p>\n<p>Ndoshta sepse ishte bukuroshja e fundit e nj\u00eb dinastie joegjiptase q\u00eb pa pik\u00eb turpi na \u201cshtirej\u201d si per\u00ebndesh\u00eb egjiptase. Ndoshta sepse ishte aq \u201clakadredhuese\u201d e diplomacive, aq e zonja, e pati mahnitur perandorin\u00eb e Rom\u00ebs skaj m\u00eb skaj. Aferat e saj aq t\u00eb sofistikuara, ua pati b\u00ebr\u00eb mendjen dhall\u00eb dhe perandor\u00ebve romak\u00eb.<\/p>\n<p>Bukur sa i p\u00ebrket Kleopatr\u00ebs, ama k\u00ebsaj radhe s&#8217;na duhej asnj\u00ebra nga Kleopatrat, as 1-shja as 7-shja, na duhej 1-ri nga Ptolemeusat. Se cili prej tyre sakt\u00eb, as k\u00ebt\u00eb s&#8217;e dim\u00eb. Sepse p\u00ebr ta \u201cgjetur\u201d sakt\u00ebsin\u00eb e k\u00ebnaqshme do na duhej ta trazojm\u00eb gjith\u00eb bibliotek\u00ebn e lasht\u00eb dhe at\u00eb moderne t\u00eb Aleksandris\u00eb. Meq\u00eb pra e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb arrihet \u201csakt\u00ebsia\u201d, dhe meq\u00eb t\u00eb gjith\u00eb quheshin Ptoleme, at\u00ebher\u00eb si kompromis i pafajsh\u00ebm me historin\u00eb mund ta kthejm\u00eb n\u00eb t\u00eb \u201cp\u00ebrvetsh\u00ebm\u201d, t\u00eb flasim p\u00ebr 10 n\u00eb 1 em\u00ebr, sikur t\u2019na ishte 1 Ptoleme i vet\u00ebm.<\/p>\n<p>Nj\u00ebsoj si\u00e7 ia b\u00ebjm\u00eb dhe p\u00ebr Kleopatrat&#8230; sapo e tham\u00eb m\u00eb lart, edhe Kleopatr\u00ebn e kthejm\u00eb n\u00eb t\u00eb &#8220;p\u00ebrvetshme&#8221;. I shkelim 6 Kleopatra t\u00eb Egjiptit, t\u00eb cilat dhe sikur t&#8217;kishin jetuar varg e varg nj\u00ebra pas tjetr\u00ebs, prap\u00eb do b\u00ebnin disa qidra vite prej brezash. Asgj\u00eb, i kap\u00ebrcejm\u00eb dhe flasim p\u00ebr t\u00eb fundit, p\u00ebr t\u00eb 7-\u00ebn. Nganj\u00ebher\u00eb sikur them m\u00ebvete t\u00eb gjitha fajet duhet ngarkuar Shekspirit. S\u2019kan\u00eb faj historian\u00ebt q\u00eb s\u2019din\u00eb aq p\u00ebr 6 Kleopatrat pararend\u00ebse, pothuaj sikur p\u00ebr Kleopatr\u00ebn e fundit ka 6000 libra voluminoz\u00eb, nd\u00ebrsa p\u00ebr 6 Kleopatrat tjera varg e varg as 6 libra modest\u00eb. P\u00ebr k\u00ebso dallime rreth pasuris\u00eb s\u00eb &#8220;kronikave&#8221; m\u00eb shum\u00eb fajtore mund t\u2019jet\u00eb vet\u00eb pena shekspiriane.<\/p>\n<p>Ose psh. imagjino detajin tjet\u00ebr, askush i k\u00ebsaj bote s&#8217;e ka iden\u00eb mir\u00ebfilli si dukej Kleopatra. N\u00eb disa portrete nga monedhat na del se Kleopatra VII ta ket\u00eb patur nj\u00eb hund\u00eb-krrab\u00eb. E megjithat\u00eb panum\u00ebr artist\u00eb t\u00eb bot\u00ebs n\u00ebp\u00ebr pikturat e kan\u00eb &#8220;imagjinuar&#8221; si nj\u00eb bukuroshe t\u00eb paarritshme. Jo vet\u00ebm e bukur por dhe e &#8220;elektrizuar&#8221;, e ngjeshur me seksualizmin, e tendosur si ndonj\u00eb bombul\u00eb\u00a0 &#8211; insistojn\u00eb piktor\u00ebt. Mbase logjika i &#8220;shtyn\u00eb&#8221; &#8211; p\u00ebrndryshe s&#8217;do ta mashtronte tek ashtu as Cesarin as Antonin, asnj\u00eb nga gjeneral\u00ebt e Rom\u00ebs.<\/p>\n<p>Portretet e &#8220;flashk\u00ebta&#8221; t\u00eb monedhave na thon\u00eb Kleopatra hund\u00eb-shtremb\u00ebr, por ja q\u00eb Hollivudi e zgjedh ndonj\u00eb Elisabet Taylor p\u00ebr &#8220;rolin&#8221; e saj. Vet\u00ebm bukuroshet e kalibrit Taylor ishin t\u00eb denja p\u00ebr rolin, assesi ndonj\u00eb aktore hund\u00eb-shtremb\u00ebr. Pse? Epo ndoshta do duhej drejtuar Shekspirit me &#8220;pse-n&#8221;. Fajet duhet veshur Shekspirit &#8211; them un\u00eb. E \u00e7&#8217;faj na paskan historian\u00ebt e ngrat\u00eb!<\/p>\n<p>***<br \/>\nSidoqoft\u00eb, le t&#8217;i kthehemi Ptolemeut q\u00eb na duhej. Dikur, sunduesi helenik i Egjiptit dhe i Siris\u00eb, Ptolemeu i mbilavdishmi, ishte i gatsh\u00ebm ta paguante cilindo \u00e7mim q\u00eb ta b\u00ebnte Aleksandrin\u00eb kryeqytet kulturor t\u00eb bot\u00ebs. Nj\u00eb nga ambiciet e tij ishte q\u00eb raftet e bibliotek\u00ebs s\u00eb madhe t\u2019i mbushte me kopjet e \u00e7do libri t\u00eb mundsh\u00ebm q\u00eb ishte shkruar ndonj\u00ebher\u00eb. Dhe kronikat flasin q\u00eb ai pati shpenzuar m\u00eb shum\u00eb se 10 tonelata ar, rreth 25 tonelata argjend\u2026 p\u00ebr 1 lib\u00ebr t\u00eb vet\u00ebm. K\u00ebto shpenzime vet\u00ebm si &#8220;ilustrim&#8221; p\u00ebr metalet e \u00e7muara, n\u00ebse t\u00eb llogaritej vlera reale e t\u00eb gjitha gj\u00ebrave, thuhet se Ptolemeu pati shpenzuar shum\u00eb m\u00eb shum\u00eb se aq.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo t\u00eb tilla kronika mbase dhe s\u2019jan\u00eb aq t\u00eb ushqyera me fakte (jo si\u00e7 duhet, psh. n\u00ebse t&#8217;i krahasonim me t\u00eb v\u00ebrtetat dhe faktet e s\u00eb sotmes). Shkruesit e historis\u00eb dikur i mbyllnin shum\u00eb \u201cvrima t\u00eb paqarta, t\u00eb \u00e7arash papirusologjike\u201d, thjesht me pak ndihm\u00eb t\u00eb fiksionit, t\u00eb imagjinat\u00ebs. Natyrisht, kronist\u00ebt e lasht\u00ebsis\u00eb s\u2019kishin aspak faj. N\u00ebse e marrim parasysh faktin e \u201cv\u00ebshtir\u00ebsive\u201d t\u00eb koh\u00ebs son\u00eb, kronist\u00ebt e lasht\u00eb na dalin sa t\u00eb sakt\u00eb po aq dhe t\u00eb pafajsh\u00ebm. Imagjino sa e v\u00ebshtir\u00eb \u00ebsht\u00eb madje dhe p\u00ebr kronist\u00ebt e s\u00eb sotmes q\u00eb t\u2019jen\u00eb t\u00eb besuesh\u00ebm e t\u00eb sakt\u00eb. V\u00ebshtir\u00ebsia rreth sakt\u00ebsive ngelet e nj\u00ebjta, si para 3000 viteve si sot.<\/p>\n<p>P\u00ebrndryshe historian\u00ebt dhe kronist\u00ebt e s\u00eb sotmes jan\u00eb fort t\u00eb sakt\u00eb. Dikur kronist\u00ebt shkruanin ashtu si\u00e7 ua diktonte faraoni, qoft\u00eb Ramsesi, qoft\u00eb Ptolemeu, Kleopatra, e madje dhe Mark Antoni. Sot secili shtet i ka historian\u00ebt, shkencat \u201cekzakte\u201d t\u00eb Historis\u00eb. Kronist\u00ebve modern\u00eb nuk u dikton kush si e \u00e7far\u00eb t\u00eb shkruajn\u00eb, s&#8217;p\u00ebrzihet kush n\u00eb shkencat e tyre. \u00c7\u2019\u00ebsht\u00eb e v\u00ebrteta, rrall\u00eb aty-k\u00ebtu ndodh\u00eb q\u00eb CIA i fshin ose i fsheh gjurm\u00ebt, por ama kaq. Procesi i CIA-s quhet \u201cparahistorik\u201d, mbaron akoma pa i zbuluar historian\u00ebt, k\u00ebshtu q\u00eb askush nuk ankohet.<\/p>\n<p>Sot secili shtet e shkruan historin\u00eb sipas v\u00ebrtet\u00ebsis\u00eb s\u00eb vet. N\u00eb koh\u00ebn ton\u00eb e vetmja gj\u00eb q\u00eb e cenon shkrimin e historis\u00eb \u201csakt\u00eb\u201d mund t&#8217;jen\u00eb fenomenet e tilla si \u201cwikileaks\u201d e t\u00eb ngjashme ! E qart\u00eb se t\u00eb tilla \u201crrjedhjesh\u201d mund t\u00eb prishin shum\u00e7ka sa i p\u00ebrket sakt\u00ebsive historike p\u00ebr shekujt e mij\u00ebvje\u00e7ar\u00ebt e ardhsh\u00ebm.<\/p>\n<p>[ <em>grafika : assassins creed \u2013 origins, 2017 \u2013 poster<\/em> ]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, Sht 2022 (\u2026n\u00eb koh\u00ebn ton\u00eb e vetmja gj\u00eb q\u00eb e cenon shkrimin e historis\u00eb \u201csakt\u00eb\u201d mund t&#8217;jen\u00eb fenomenet e tilla si \u201cwikileaks\u201d e t\u00eb ngjashme&#8230;) Si shembull, historia na i servir nj\u00eb grumbull Kleopatrash. Dinastia&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=1148\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-1148","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1148","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1148"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1148\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1148"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1148"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1148"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}