{"id":12211,"date":"2023-02-19T16:51:37","date_gmt":"2023-02-19T15:51:37","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=12211"},"modified":"2024-04-09T05:21:11","modified_gmt":"2024-04-09T04:21:11","slug":"sg-hierarki-digjitale","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=12211","title":{"rendered":"SG &#8211; Hierarki Digjitale"},"content":{"rendered":"<p>&#8230;<span style=\"color: #999999;\">kjo m\u00eb qenka shmangur, p\u00ebr fat t\u00eb keq e paskam &#8220;humbur&#8221; nd\u00ebr skutat e arkivit kaotik, por them se e paska nj\u00ebfar\u00eb doze &#8220;interesante&#8221;, meq\u00eb paska t&#8217;b\u00ebj\u00eb me &#8220;miq\u00ebsin\u00eb&#8221;, e madje dhe me gjuh\u00ebn, me shqipen : )<\/span><\/p>\n<p>[ fotoja: Krisztina Scheeff &#8211; &#8220;Seriozisht, gjith\u00e7ka p\u00ebr vete?&#8221;, 2020 ]<\/p>\n<p>HIERARKI DIGJITALE<br \/>\nS. Guraziu, 2013<\/p>\n<p>Paske miq, por jo m\u00eb shum\u00eb<br \/>\nse gishtat e duarve,<br \/>\nkufizim i p\u00ebrkryer,<br \/>\nnum\u00ebr dhe ligj i art\u00eb digjital*<br \/>\ne di, s&#8217;e kemi shpikur<br \/>\nas un\u00eb dhe as ti, asnj\u00eb urt\u00ebsi.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa q\u00ebllimi im,<br \/>\nt&#8217;i miq\u00ebsoj gjith\u00eb frymor\u00ebt<br \/>\ne planetit, padyshim<br \/>\nndonj\u00eb fiksim kryene\u00e7<br \/>\nn\u00eb kok\u00ebn &#8220;kozmopolite&#8221;<br \/>\nprej poeti &#8211; nd\u00ebrkoh\u00eb<br \/>\nn\u00eb &#8220;sy&#8221; m\u00eb gradon,<br \/>\nkryevendin e od\u00ebs ma ofron,<br \/>\nm\u00eb nderon, m\u00eb i shtrenjti,<br \/>\nmiku-madhi i &#8220;Internetit&#8221;.<\/p>\n<p>I dashur mik, mos u m\u00ebrzit,<br \/>\ns&#8217;e kuptoj hierarkin\u00eb,<br \/>\nprivilegjet, gradat ideale,<br \/>\nn\u00eb Dekagonin e miq\u00ebsis\u00eb<br \/>\nmjafton t&#8217;jem i fundit fare,<br \/>\ngishti i vock\u00ebl, &#8220;picirruk&#8221;,<br \/>\npor do doja t&#8217;i njoh<br \/>\ngishtat e tu, secilin fantom<br \/>\nta shoh\u00eb n\u00eb sy &#8211; dhe ti e di,<br \/>\nas kjo urt\u00ebsi &#8220;digjitale&#8221;<br \/>\nnuk \u00ebsht\u00eb shpikur<br \/>\nnga un\u00eb, e as nga ti.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/sg-hierarki_digjitale_2013.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-12212\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/sg-hierarki_digjitale_2013.jpg\" alt=\"\" width=\"1280\" height=\"904\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/sg-hierarki_digjitale_2013.jpg 1280w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/sg-hierarki_digjitale_2013-300x212.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/sg-hierarki_digjitale_2013-1024x723.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/sg-hierarki_digjitale_2013-768x542.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1280px) 100vw, 1280px\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>(not\u00eb &#8211; sguraziu, 2013)<\/em><br \/>\n* <strong>Digjital<\/strong>(e), fjal\u00eb e jona, e shqipes&#8230; padyshim me prejardhje nga &#8220;digital&#8221; (angl), si term me shum\u00eb kuptime (ndoshta 6-7 sosh) q\u00eb p\u00ebrdoret n\u00eb fusha t\u00eb ndryshme, ndonj\u00ebher\u00eb dhe me shtres\u00ebzime kuptimore &#8212; kjo nga digit = gisht, dhe &#8220;digit&#8221; prap\u00eb nga latinishtja &#8220;digitus&#8221;, p\u00ebr t\u00eb vajtur tutje deri tek rr\u00ebnja indo-evropiane &#8220;deik&#8221;, ndon\u00ebse n\u00eb anglishten e sotme p\u00ebr &#8220;digit&#8221;, krahas kuptimit anatomik, si em\u00ebrtim tjeter p\u00ebr &#8220;finger&#8221; ose &#8220;toe&#8221;, bashk\u00ebrreshtohen dhe ai matematik (p\u00ebr simbolet dhe numrat arabik\u00eb nga 0 &#8211; 9), pastaj kuptimi astronomik etj.<\/p>\n<p>Nuk jam i sigurt n\u00ebse definicioni i tanish\u00ebm i &#8220;digjital&#8221; n\u00eb shqipen ton\u00eb na e &#8220;lejon&#8221; t\u00eb p\u00ebrdoret s\u00ebpaku n\u00eb dy kuptimet baz\u00eb, ngjash\u00ebm si\u00e7 \u00ebsht\u00eb n\u00eb anglisht dhe n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb tjera (dmth. meq\u00eb e gjith\u00eb baza e fjal\u00ebs \u00ebsht\u00eb e huaj, e huazuar, dhe vet\u00eb anglishtja e ka huazuar, si\u00e7 e cek\u00ebm, nga latinishtja).<\/p>\n<p>Respektivisht, p\u00ebrve\u00e7 ekspresionit t\u00eb form\u00ebs ndasore numerike (lidhur kjo me shkenc\u00ebn m\u00eb shum\u00eb, me er\u00ebn informatike-digjitale, me domenin elektronik) t\u00eb p\u00ebrdoret dhe p\u00ebr procesimin &#8220;gisht\u00ebror&#8221; t\u00eb di\u00e7kaje, pastaj q\u00eb \u00ebsht\u00eb si p\u00ebrkat\u00ebsi e gishtave, po ashtu si di\u00e7 q\u00eb operohet, kryhet, b\u00ebhet me gishtat (psh. rrotullimi i nj\u00eb monedhe mes gishtash nga nj\u00eb iluzionist etj).<br \/>\nMbase ndokush nga ekspert\u00ebt e gjuh\u00ebs, nga gjuh\u00ebtar\u00ebt tan\u00eb do kishte ndihmuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim.<\/p>\n<p>***<br \/>\n&#8230;at\u00ebbot\u00eb, z. Ruzhdi Stringa qe p\u00ebrgjigjur &#8211; pakashum\u00eb si thuktim: ka 2 raste q\u00eb duhet t\u00eb kihen parasysh; duhet kujdesur p\u00ebr &#8220;gjuh\u00ebn e vog\u00ebl&#8221; (q\u00eb t\u00eb ngelet e past\u00ebr, t\u00eb mos tjet\u00ebrsohet me barbarizma, me huazime t\u00eb panevojshme etj etj.), nd\u00ebrsa &#8220;gjuha e madhe&#8221; vetiu e ka lirin\u00eb dhe privilegjin e huazimit e t\u00eb pasurimit (kuptohet, bazuar n\u00eb &#8220;termat&#8221; e Xhuvanit, n\u00ebse ekziston mund\u00ebsia, as &#8220;gjuha e madhe&#8221; s&#8217;b\u00ebn t&#8217;i shmanget pastrimit (kjo do duhej t\u00eb n\u00ebkuptohet, af\u00ebrmendsh)&#8230;<\/p>\n<p>(shkurt):<br \/>\n<strong>N\u00eb \u201cgjuh\u00ebn e madhe\u201d, n\u00eb rastin konkret t\u00eb poezis\u00eb, fjal\u00ebs digjital mund t\u2019ia p\u00ebrdorim edhe kuptimet q\u00eb ajo i ka n\u00eb gjuh\u00ebt nga \u00ebsht\u00eb marr\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>(sqarimi i &#8220;gjat\u00eb&#8221;)<\/p>\n<p><span style=\"color: #999999;\">I nderuar zoti Guraziu,<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #999999;\">n\u00eb sqarimin tuaj t\u00ebrheq\u00ebs z\u00eb vend pyetja e st\u00ebrholluar se a mund t\u00eb p\u00ebrdoret n\u00eb gjuh\u00ebn marr\u00ebse nj\u00eb fjal\u00eb e huazuar me t\u00eb gjitha kuptimet ose me kuptimet baz\u00eb p\u00ebrkat\u00ebse t\u00eb gjuh\u00ebs\/gjuh\u00ebve dh\u00ebn\u00ebse. Them e st\u00ebrholluar se drejt\u00ebrs\u00ebdrejti k\u00ebtu kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me fush\u00ebn e kultur\u00ebs s\u00eb gjuh\u00ebs, m\u00eb konkretisht me pasurimin dhe past\u00ebrtin\u00eb e saj, duksh\u00ebm me huazimin e fjal\u00ebve, nd\u00ebrsa t\u00ebthorazi pyetja shton \u00e7\u00ebshtjen e huazimit edhe t\u00eb kuptimeve.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #999999;\">P\u00ebr t\u2019u pozicionuar po them se huazimi, qoft\u00eb edhe ai formal, ku ndihet p\u00ebrpjekja e fytyr\u00ebzimit shqip (si te digjital krahasuar me dixhital) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb pasurimi, t\u00eb kuptohemi nuk po flas p\u00ebr p\u00ebrdorim fjal\u00ebsh t\u00eb huaja, t\u00eb cilat i shikoj si t\u00eb d\u00ebmshme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #999999;\">P\u00ebr t\u2019i marr\u00eb gj\u00ebrat me rradh\u00eb q\u00eb m\u00eb fillim p\u00ebr pyetjen tuaj p\u00ebrgjigjem po dhe jo.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #999999;\">Po-ja i takon nj\u00eb rrafshi t\u00eb gjer\u00eb, \u201cgjuh\u00ebs s\u00eb madhe\u201d, ku p\u00ebrfshihen let\u00ebrsia, stilistika, socio\/psikolinguistika, gjeografia, pragmatika, ekonomia, politika etj., ku marr\u00ebveshja gjuh\u00ebsore (me u marre vesh) nuk \u00ebsht\u00eb kryesore, n\u00eb raport me figuracionin, stilizimin, socio\/idiolektin, dialektin, p\u00ebrfitimin gjuh\u00ebsor, gjuh\u00ebn e buk\u00ebs, e madje edhe me mosmarr\u00ebveshjen (mos me u marre vesh). N\u00ebse flasim me termat e Xhuvanit, k\u00ebtu duksh\u00ebm vepron pasurimi, por jo se duhet t\u00eb mungoj\u00eb pastrimi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #999999;\">Jo-ja i takon nj\u00eb rrafshi m\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb, \u201cgjuh\u00ebs s\u00eb vog\u00ebl\u201d, t\u00eb fondit themelor, ku p\u00ebrfshihet gjuha e shkoll\u00ebs, e administrates dhe e njoftimit t\u00eb njer\u00ebzve, ku marr\u00ebveshja gjuh\u00ebsore \u00ebsht\u00eb q\u00ebllimi kryesor dhe i vet\u00ebm. K\u00ebtu duksh\u00ebm vepron pastrimi, por jo se mungon pasurimi.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #999999;\">N\u00eb \u201cgjuh\u00ebn e madhe\u201d, n\u00eb rastin konkret t\u00eb poezis\u00eb, fjal\u00ebs digjital mund t\u2019ia p\u00ebrdorim edhe kuptimet q\u00eb ajo ka n\u00eb gjuh\u00ebt nga \u00ebsht\u00eb marr\u00eb, por n\u00eb \u201cgjuh\u00ebn e vog\u00ebl\u201d, duhet t\u00eb detyrohemi t\u00eb p\u00ebrdorim vet\u00ebm kuptimim kompjutor, p\u00ebr t\u00eb cilin fjala e dh\u00ebn\u00eb \u00ebsht\u00eb thirrur p\u00ebr ndihm\u00eb, nd\u00ebrsa lidhur me kuptimin gishtor p.sh., kur kemi gishtin, pse t\u00eb p\u00ebrdorim digjit-in.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #999999;\">Faleminderit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #999999;\">P.S. Te uroj krijimtari te mbare, mua poezia me pelqen dhe jam lexues i kualifikuar edhe asaj tuajes. Nderkohe si nje kultivues modest i saj, edhe pse mik virtual, te fus te poetet qe numerohen me gishtat e dores.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #999999;\">Ruzhdi Stringa<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #999999;\">Beijing Foreign Studies University<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #999999;\">School of European Languages &#8211; Albanian Language Department<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8230;kjo m\u00eb qenka shmangur, p\u00ebr fat t\u00eb keq e paskam &#8220;humbur&#8221; nd\u00ebr skutat e arkivit kaotik, por them se e paska nj\u00ebfar\u00eb doze &#8220;interesante&#8221;, meq\u00eb paska t&#8217;b\u00ebj\u00eb me &#8220;miq\u00ebsin\u00eb&#8221;, e madje dhe me gjuh\u00ebn, me shqipen : ) [ fotoja:&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=12211\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-12211","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poezi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12211","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12211"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12211\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12211"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12211"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12211"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}