{"id":12324,"date":"2023-03-13T14:33:06","date_gmt":"2023-03-13T13:33:06","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=12324"},"modified":"2024-04-09T04:25:49","modified_gmt":"2024-04-09T03:25:49","slug":"ex-machina-pollock-dhe-automatizmi-artistik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=12324","title":{"rendered":"Ex Machina, Pollock dhe &#8220;Automatizmi&#8221; Artistik!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, Sh 2015 (V\u00ebshtrim eseistik)<\/em><\/p>\n<p>(&#8230;<strong>sikur vet\u00eb arti \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb nj\u00eb &#8220;veg\u00ebl&#8221; p\u00ebr t\u00eb pushtuar gjith\u00e7ka p\u00ebrbri e p\u00ebranash tij, sa m\u00eb shum\u00eb q\u00eb t&#8217;jet\u00eb e mundur artificialitete paralele, e madje dhe p\u00ebr ta pushtuar &#8220;vetveten&#8221; si business<\/strong>&#8230;)<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/sg-ex_machina_pollock_automatizmi_artistik_2015.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-12325\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/sg-ex_machina_pollock_automatizmi_artistik_2015.jpg\" alt=\"\" width=\"1554\" height=\"1107\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/sg-ex_machina_pollock_automatizmi_artistik_2015.jpg 1554w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/sg-ex_machina_pollock_automatizmi_artistik_2015-300x214.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/sg-ex_machina_pollock_automatizmi_artistik_2015-1024x729.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/sg-ex_machina_pollock_automatizmi_artistik_2015-768x547.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/sg-ex_machina_pollock_automatizmi_artistik_2015-1536x1094.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1554px) 100vw, 1554px\" \/><\/a><\/p>\n<p>&#8220;Jackson Pollock. Piktori i &#8220;sp\u00ebrkatjes&#8221;, piktor sp\u00ebrkatxhiu, e linte mendjen e tij t\u00eb boshatisej, dhe dora e tij shkonte aty ku ajo vet\u00eb d\u00ebshironte. Jo q\u00ebllimisht, jo rast\u00ebsisht; diku n\u00eb mes t\u00eb q\u00ebllimit dhe rast\u00ebsis\u00eb. Artin e tij e quajt\u00ebn art automatik. \/&#8230;\/ \u00c7far\u00eb n\u00ebse Pollock ta kishte p\u00ebrmbysur sfid\u00ebn? \u00c7far\u00eb n\u00ebse n\u00eb vend t\u00eb b\u00ebrit art pa e angazhuar intelektin, pa e lodhur mendjen, t\u00eb thoshte: &#8220;E dini \u00e7far\u00eb? Nuk mund t\u00eb pikturoj asgj\u00eb n\u00ebse t&#8217;mos e dija sakt\u00ebsisht p\u00ebrse jam duke pikturuar&#8221;. \u00c7far\u00eb do t&#8217;kishte ndodhur? Pollock kurr\u00eb s&#8217;do ta kishte b\u00ebr\u00eb as nj\u00eb njoll\u00eb t\u00eb vetme n\u00eb kanavac. Nuk \u00ebsht\u00eb sfid\u00eb p\u00ebr t\u00eb vepruar automatikisht. Por \u00ebsht\u00eb p\u00ebr ta gjetur nj\u00eb veprim q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb automatik&#8230;&#8221; &#8211; (shk\u00ebputur nga &#8220;Ex Machina&#8221; &#8211; Alex Garland, 2015)<\/p>\n<p>N\u00eb skenarin p\u00ebr &#8220;Ex Machina&#8221; (prodhim i 2015), Alex Garland e inkuadron &#8220;automatizmin&#8221; e Jackson Pollock dhe &#8220;n\u00ebndijen&#8221; e tij artistike p\u00ebr t\u00eb sugjeruar se n\u00eb natyr\u00eb gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb e programuar, ndoshta dhe vet\u00eb mendja jon\u00eb. Dhe si rrjedhoj\u00eb jo vet\u00ebm inteligjenca artificiale por dhe ajo e jona natyrale e ka si &#8220;sfid\u00eb&#8221; t\u00eb veproj\u00eb diku n\u00eb mes t\u00eb q\u00ebllimit dhe rast\u00ebsis\u00eb. &#8220;Nuk \u00ebsht\u00eb sfid\u00eb p\u00ebr t&#8217;vepruar automatikisht por p\u00ebr ta gjetur nj\u00eb veprim q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb automatik&#8221; &#8211; sugjeron Garland.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, inkuadrimi i &#8220;automatizmit&#8221; t\u00eb Pollock ishte ajo \u00e7far\u00eb mua m\u00eb pati shtyr\u00eb ta vras mendjen, e madje eventualisht dhe t\u00eb buz\u00ebqeshja. Dikujt tjet\u00ebr mund t&#8217;mos i ket\u00eb r\u00ebn\u00eb n\u00eb sy fare \u00e7\u00ebshtja e Pollock. Dhe tutje ndokush tjet\u00ebr mund t&#8217;ket\u00eb buz\u00ebqeshur p\u00ebr ndonj\u00eb arsye fare tjet\u00ebr. Psh. Helen Lewis \u00ebsht\u00eb &#8220;intriguar&#8221; lidhur me aspektin e feminizmit q\u00eb &#8220;Ex Machina&#8221; ng\u00ebrthen. N\u00eb nj\u00eb artikull t\u00eb publikuar n\u00eb Janar 2015 Lewis shkruan: &#8220;Alex Garland sugjeron se ag\u00ebsholi guximtar i Inteligjenc\u00ebs Artificiale nuk do t\u00eb &#8220;lirohet&#8221; nga dinamikat tona gjinore. A mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb film q\u00eb ka t&#8217;b\u00ebj\u00eb me nj\u00eb krijes\u00eb t\u00ebrheq\u00ebse robotike, fanta-shkenc\u00eb feministe?&#8221; &#8211; pyet Lewis.<\/p>\n<p>***<br \/>\nN\u00eb Prill t\u00eb v. 2011 piktura me titull &#8220;Les joueurs de cartes&#8221; e C\u00e9zanne qe shitur me \u00e7mimin astronomik prej 259 milion\u00eb dollar\u00eb. Llogaritet se \u00e7mimi i p\u00ebrshtatur tani, duke marr\u00eb parasysh indeksin inflativ t\u00eb &#8220;ekonomikave&#8221; amerikane dhe t\u00eb k\u00ebmbimit&#8230; do ishte rreth 274 milion\u00eb. Mir\u00ebpo ca milion\u00eb m\u00eb shum\u00eb apo m\u00eb pak, p\u00ebr hir t\u00eb k\u00ebtij shembulli s&#8217;\u00e7ojn\u00eb fare pesh\u00eb. P\u00ebr shkrimin ton\u00eb sot, le pra C\u00e9zanne t\u00eb jet\u00eb di\u00e7 si &#8220;kufiri i ep\u00ebrm i \u00e7menduris\u00eb&#8221;. Nd\u00ebrsa p\u00ebr t&#8217;mos ngelur pa &#8220;kufirin e posht\u00ebm&#8221; at\u00ebher\u00eb le t&#8217;jet\u00eb &#8220;sp\u00ebrkatja No. 5&#8221; e Pollock kufizimi nga &#8220;posht\u00eb i \u00e7menduris\u00eb&#8221; : )<\/p>\n<p>Sepse aktualisht piktura e Pollock &#8220;No. 5&#8221;, sa i p\u00ebrket shtrenjt\u00ebsis\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb vendin e dyt\u00eb, pas piktur\u00ebs s\u00eb C\u00e9zanne. N\u00eb v. 2006, p\u00ebr &#8220;aksion-sp\u00ebrkatjen gjysm\u00eb-t\u00eb vet\u00ebdijshme&#8221; t\u00eb amerikanit Pollock, p\u00ebr piktur\u00ebn &#8220;No. 5&#8221;, bler\u00ebsi David Martinez pati paguar jo m\u00eb pak por 140 milion\u00eb dollar\u00eb.<\/p>\n<p>Hm, duke mos e &#8220;kontestuar&#8221; as sakt\u00ebsin\u00eb as kredibilitetin e &#8220;automatizmit t\u00eb n\u00ebndijsh\u00ebm&#8221; t\u00eb Pollock, n\u00eb t\u00eb cilin Alex Garland referohet n\u00eb &#8220;Ex Machina&#8221;, megjithat\u00eb sikur duhet shtruar ca pyetje!<\/p>\n<p>Athua Garland &#8220;harron&#8221; q\u00eb p\u00ebrpara sp\u00ebrkatxhiut Pollock, p\u00ebrpara &#8220;automatizmit&#8221; t\u00eb tij, kishte mjaft artist\u00eb nga e kaluara q\u00eb mendonin se po ashtu ishin t\u00eb &#8220;prirur nga influencat e n\u00ebndijes&#8221;!?<\/p>\n<p>Athua Garland e &#8220;harron&#8221; ndikuesin m\u00eb t\u00eb madh n\u00eb teknik\u00ebn &#8220;aksion-sp\u00ebrkatje&#8221; t\u00eb Pollock, piktorin Max Ernst, i cili qe martuar me Peggy Guggenheim, nj\u00ebra nga adhurueset, klientesha kryesore dhe p\u00ebrkrah\u00ebsja m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e Pollock?!<\/p>\n<p>Athua Garland &#8220;harron&#8221; q\u00eb sikur t&#8217;mos ishte Guggenheim (gruaja e tij dhe mikja e Pollock) shum\u00eb e pasur, ndoshta Pollock do t&#8217;kishte ngelur nj\u00eb alkoholist i pandreqsh\u00ebm, p\u00ebrgjithmon\u00eb. Sikur t&#8217;mos ishte Guggenheim ashtu e &#8220;\u00e7mendur&#8221; pas artit t\u00eb tij, Pollock mbase s&#8217;do kishte mundur t\u00eb huazonte nga ajo shuma t\u00eb m\u00ebdha parash p\u00ebr t&#8217;bler\u00eb sht\u00ebpi, p\u00ebr t&#8217;u martuar me gruan e vet (piktore po ashtu) etj.<\/p>\n<p>Athua Garland &#8220;harron&#8221; q\u00eb piktori Max Ernst, burri i pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebses &#8211; huadh\u00ebn\u00ebses s\u00eb Pollock, e pati &#8220;zhvilluar nj\u00eb metod\u00eb&#8221; pikturimi duke p\u00ebrdorur &#8220;boj\u00eb q\u00eb pikonte nga nj\u00eb kov\u00eb e shpuar&#8221;, p\u00ebrpara se ta b\u00ebnte Pollock t\u00eb nj\u00ebjten. Ose tekefundit as artistja Janine Antoni nuk i p\u00ebrdor brushat p\u00ebt t&#8217;i p\u00ebrlyer p\u00eblhurat e veta n\u00eb dysheme. Ajo ia b\u00ebn me flok\u00ebt, i zhyt\u00eb n\u00eb kovat me boj\u00eb dhe&#8230; i p\u00ebrlyen p\u00ebrlhurat aq bukur sa dhe vet\u00eb Pollock do t&#8217;ia kishte zili p\u00ebr origjinalitetin! Vall\u00eb si duhet ta quajm\u00eb tani &#8220;teknik\u00ebn&#8221; e Janine Antoni!? Mos ndoshta &#8220;aksion-njollosje&#8221;, p\u00ebr dallim nga &#8220;aksion-sp\u00ebrkatje&#8221; e Pollock!<\/p>\n<p>Athua Garland &#8220;harron&#8221; q\u00eb termi &#8220;action-painting&#8221; qe shpikur nga kritiku amerikan H. Rosenberg, i cili aludonte n\u00eb &#8220;teknik\u00ebn e Pollock me boj\u00ebn q\u00eb pikon mbi kanavac&#8221;. Mir\u00ebpo Rosenberg, p\u00ebrpara se ta quante teknik\u00ebn e &#8220;boj\u00ebs q\u00eb pikon&#8221; t\u00eb Pollock (se i takon k\u00ebtij), m\u00eb e sakt\u00eb do ishte q\u00eb &#8220;aksion-teknik\u00ebn e sp\u00ebrkatjes&#8221; t&#8217;ia atribuonte influencuesit t\u00eb tij, piktorit Max Ernst!<\/p>\n<p>Athua Garland &#8220;harron&#8221; se disa vepra p\u00ebrhumben e mb\u00ebshtillen n\u00eb vler\u00ebn e tyre reale mes kthetrash t\u00eb &#8220;fetishizmit modern&#8221; &#8211; nga vrapi n\u00eb gar\u00eb i koleksionisteve, disa veprave artistike iu rritet vlera deri n\u00eb ekzagjerime, e disa t\u00eb tjera sikur nuk &#8220;ekzagjerohen&#8221; aq sa duhet!?<\/p>\n<p>Athua Garland &#8220;harron&#8221; se arti si art, si\u00e7 funksionon n\u00eb koh\u00ebt moderne, nuk konceptohet tutje vet\u00ebm si &#8220;amusement&#8221; apo arg\u00ebtim, as vet\u00ebm si v\u00ebrtet\u00ebsi e vizion, as thjesht si &#8220;art p\u00ebr hir t\u00eb artit&#8221;, m\u00eb tep\u00ebr sikur vet\u00eb arti \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb nj\u00eb &#8220;veg\u00ebl&#8221; p\u00ebr t\u00eb pushtuar gjith\u00e7ka p\u00ebrbri e p\u00ebranash tij, sa m\u00eb shum\u00eb q\u00eb t&#8217;jet\u00eb e mundur artificialitete paralele, e madje dhe p\u00ebr ta pushtuar &#8220;vetveten&#8221; si business!?<\/p>\n<p>Athua Garland &#8220;harron&#8221; se \u00e7mimi astronomik i nj\u00eb p\u00eblhure t\u00eb sp\u00ebrkatur t\u00eb Pollock prej 140 milion\u00eb dollar\u00eb, \u00ebsht\u00eb thjesht ekzagjerim fetishistik prej biznismen\u00ebsh!?<\/p>\n<p>***<br \/>\nApo Garland s&#8217;ka harruar asgj\u00eb, &#8220;automatizmi&#8221; i Pollock, qoft\u00eb dhe si klishe-stereotipik artistik, p\u00ebrputhet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrkryer me inteligjenc\u00ebn artificiale (AI) t\u00eb bukuroshes robotike n\u00eb &#8220;Ex Machina&#8221;. Robot i cili ndoshta \u00ebsht\u00eb &#8220;more human, than human&#8221; (m\u00eb njer\u00ebzor se njeriu), robot i cili \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje t&#8217;i lexoj\u00eb t\u00eb gjitha mikro-shprehjet e fytyrave t\u00eb njer\u00ebzimit, q\u00eb mund t&#8217;i ndiej\u00eb t\u00eb gjitha ndjenjat, e madje q\u00eb ka dhe &#8220;nj\u00eb vrim\u00eb&#8221; mes k\u00ebmb\u00ebve&#8230; p\u00ebr aventurat seksuale &#8211; sepse p\u00ebr di\u00e7 tjet\u00ebr nuk i duhet vrima robotike!<\/p>\n<p>Garland shprehet: &#8220;mes q\u00ebllimit dhe rast\u00ebsis\u00eb&#8221;, pra ai sikur ka d\u00ebshir\u00eb t&#8217;i jep m\u00eb shum\u00eb sens non-sensit t\u00eb &#8220;sp\u00ebrkatjes&#8221;, qoft\u00eb asaj horizontale, qoft\u00eb vertikale. Edhe pse Pollock m\u00eb mir\u00eb ndjehej kur sp\u00ebrkaste mbi p\u00eblhurat e dyshemes\u00eb, mbi p\u00eblhurat e shtrira, sepse mund t\u00eb v\u00ebrtitej rreth e rrotull dhe sikur futej &#8220;diku brenda&#8221; artit. Garland s&#8217;ka harruar se metodat automatiste t\u00eb artist\u00ebve surrealist\u00eb nuk ishin krejt\u00ebsisht t\u00eb pa ndjenja, t\u00eb pavet\u00ebdijshme. Vizatimet-pikturimet e tyre nuk ishin 100% automatike, krijimi i surrealist\u00ebve p\u00ebrfshinte nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb nd\u00ebrhyrjes s\u00eb vet\u00ebdijshme, nj\u00eb doz\u00eb t\u00eb manipulimit t\u00eb nd\u00ebrgjegjsh\u00ebm.<\/p>\n<p>***<br \/>\nArti, secil\u00ebn her\u00eb e m\u00eb shum\u00eb, sikur na v\u00ebrtetohet se \u00ebsht\u00eb di\u00e7 mjaft kompleks si &#8220;fenomen&#8221;, do ta m\u00ebsojm\u00eb k\u00ebt\u00eb secil\u00ebn dit\u00eb e m\u00eb tep\u00ebr, tek ecim andej kah e ardhmja. Kush mund ta dij\u00eb se ku jemi nisur dhe ku do t\u00eb arrijm\u00eb!<br \/>\nIronikisht, i gjith\u00eb subjekti p\u00ebr artin dhe p\u00ebr at\u00eb q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb art (por q\u00eb ka t&#8217;b\u00ebj\u00eb me artin, secil\u00ebn her\u00eb e m\u00eb shum\u00eb) sikur t\u00ebrthurohet brenda th\u00ebnies s\u00eb vet\u00eb Pikasos, &#8220;babait&#8221; t\u00eb artit modern: &#8220;\u00e7do vler\u00eb pozitive e ka \u00e7mimin e vet n\u00eb terma negativ&#8230; gjenialiteti i Ajnshtajnit i sjell Hiroshimat&#8221;.<\/p>\n<p>Tmerri dhe pasojat e L. s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore e pat\u00ebn l\u00ebkundur fuqish\u00ebm besimin n\u00eb moralin borgjez, jo vet\u00ebm n\u00eb aspektin &#8220;politik&#8221;. N\u00eb aren\u00ebn evropiane t\u00eb artit, depresioni dhe kriza &#8220;morale&#8221; sikur pashmangsh\u00ebm do t\u00eb \u00e7onin n\u00eb shfaqjen e rrym\u00ebs anti-art, t\u00eb njohur si Dada. Dhe tutje dadaist\u00ebt do b\u00ebheshin vet\u00eb &#8220;varrmih\u00ebsit&#8221; e k\u00ebsaj di\u00e7kaje t\u00eb re, pik\u00ebrisht n\u00ebp\u00ebrmjet anti-vler\u00ebs dhe estetik\u00ebs s\u00eb tyre nihiliste. Kund\u00ebrvlera dhe anti-arti sikur soll\u00ebn p\u00ebrfundimisht d\u00ebshtimin e vet\u00eb struktur\u00ebs ideatike dadaiste. Athua vall\u00eb arti i mir\u00ebfillt\u00eb e njeh d\u00ebshtimin &#8211; n\u00eb fund t\u00eb fundit di\u00e7 s&#8217;mund t\u00eb jet\u00eb e &#8220;vdekshme&#8221; n\u00ebse kurr\u00eb as nuk ka lindur! Por a ishte di\u00e7 e re, a ishte &#8220;d\u00ebshtim&#8221;, a ishte &#8220;l\u00ebvizje e re&#8221;, a ishte gjall\u00eb di\u00e7 e palindur?<\/p>\n<p>Ndoshta ky &#8220;d\u00ebshtim&#8221; ishte thjesht v\u00ebshtir\u00ebsia e &#8220;nevojshme&#8221; e procesit p\u00ebr nj\u00eb lindje (rilindje). N\u00eb shikim t\u00eb par\u00eb, sikur historia e artit na paratakon me nj\u00eb paradoks (logjik), por jo, sepse tutje jan\u00eb vet\u00eb dadaist\u00ebt ata q\u00eb luajt\u00ebn rolin e tyre n\u00eb sjelljen e risive artistike. N\u00eb fakt, sipas meje dadaizmi nuk ishte as lindje as rilindje, nuk p\u00ebrfaq\u00ebsonte gj\u00eb&#8230; as kitsch as art, as avancim as avangardiz\u00ebm, as stagnim as p\u00ebrparim, as kthim mbrapa as shkuarje para&#8230; Sepse si negacion ndeshej me vet\u00eb fondamentin e pozitivizmit artistik. Dadaizmi m\u00eb par\u00eb ishte si &#8220;refuzim&#8221; p\u00ebr t\u00eb lindur, q\u00ebkur anti-arti s&#8217;ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me artin (duke qen\u00eb si kund\u00ebrshti themelore e vet\u00eb artit). Dadaizmi ishte nj\u00eb dehje e &#8220;p\u00ebrkohshme&#8221; depresive e koh\u00eblinj\u00ebs artistike.<br \/>\nRigrupimi i vet\u00eb dadaist\u00ebve t\u00eb dikursh\u00ebm e solli lindjen e Surrealizmit!<\/p>\n<p>***<br \/>\nTermi &#8220;art automatik&#8221; \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb pjes\u00eb e zhargonit teknik t\u00eb artit modern dhe t\u00eb atij postmodern, ndoshta q\u00eb nga vitet &#8217;20-30 t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar. N\u00eb fund t\u00eb &#8217;40-ave dhe fillim t\u00eb &#8217;50-ave ve\u00e7 e kemi t\u00eb njohur nj\u00eb grupnaj\u00eb kanadeze t\u00eb artist\u00ebve t\u00eb ashtuquajtur &#8220;Les Automatistes&#8221;. Pra dhe vet\u00eb emri sugjeronte p\u00ebr tro\u00e7\u00ebsin\u00eb e k\u00ebsaj rryme-l\u00ebvizje. &#8220;Automatizmi&#8221; si teknik\u00eb ekspresive qe praktikuar kryesisht nga artist\u00eb-p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb Surrealizmit, mir\u00ebpo ndikimi i &#8220;automatizmit&#8221; \u00ebsht\u00eb ndjer\u00eb dhe n\u00eb l\u00ebvizjet e tjera t\u00eb m\u00ebhershme, psh. edhe p\u00ebr Dadaist\u00ebt &#8220;automatizmi&#8221; ka luajtur rolin e vet.<\/p>\n<p>&#8220;Automatizmi&#8221; i referohet nj\u00eb teknike n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn artisti gjat\u00eb pikturimit ose vizatimit &#8220;lejon&#8221; t\u00eb bjer n\u00ebn kontroll t\u00eb pjes\u00ebrish\u00ebm t\u00eb n\u00ebndijes s\u00eb vet krijuese. Mjaft artist\u00eb surrealist\u00eb t\u00eb shek. XX pretendonin &#8220;zhbllokimin&#8221; e energjis\u00eb bazike kreative, e cila gjoja na pask\u00ebsh qen\u00eb gjithmon\u00eb e strukur diku n\u00eb skutat e thella t\u00eb personalitetit t\u00eb artist\u00ebve.<\/p>\n<p>Nga njoh\u00ebsit e historis\u00eb s\u00eb artit dhe nga kritik\u00ebt askush nuk e kund\u00ebrshton pohimin q\u00eb mbase figurat m\u00eb eminente t\u00eb &#8220;automatizmit artistik&#8221; ishin piktor\u00ebt Salvador Dali dhe Jackson Pollock. T\u00eb till\u00eb surrealist\u00eb, automatizmin krijues n\u00eb art e shihnin si t\u00eb vetmen m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr shp\u00ebtimin nga &#8220;barrierat&#8221; kulturore, n\u00ebnkulturore, intelektuale, e madje dhe nga kufizimet &#8220;historike&#8221;.<\/p>\n<p>Kjo qasje e re krijuese, ky \u00e7lirim i energjis\u00eb nga &#8220;brendia, n\u00ebp\u00ebrmjet kontrollit n\u00ebndijor&#8221;, ose automatizmi artistik i surrealist\u00ebve t\u00eb &#8220;brendsh\u00ebm&#8221;, bllokonte elementet e pad\u00ebshirueshme t\u00eb art-kultur\u00ebs borgjeze, dhe m\u00ebtonte p\u00ebrfaq\u00ebsimin e nj\u00eb form\u00eb m\u00eb fisnike, m\u00eb t\u00eb lart\u00eb, t\u00eb sjelljes e t\u00eb qasjes artistike. N\u00ebse p\u00ebr hi\u00e7gj\u00eb tjet\u00ebr, at\u00ebher\u00eb sepse pik\u00ebpamja ose q\u00ebndrimi nga adhuruesit e artb\u00ebrjes s\u00eb &#8220;jashtme&#8221; ishte fare ndryshe; sipas surrealist\u00ebve k\u00ebta t\u00eb fundit e shihnin kultur\u00ebn dhe edukimin personal si nj\u00eb lloj &#8220;k\u00ebmishe&#8221; p\u00ebrforcuese p\u00ebr kreativitetin e tyre artistik.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, Sh 2015 (V\u00ebshtrim eseistik) (&#8230;sikur vet\u00eb arti \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb nj\u00eb &#8220;veg\u00ebl&#8221; p\u00ebr t\u00eb pushtuar gjith\u00e7ka p\u00ebrbri e p\u00ebranash tij, sa m\u00eb shum\u00eb q\u00eb t&#8217;jet\u00eb e mundur artificialitete paralele, e madje dhe p\u00ebr ta pushtuar&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=12324\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-12324","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ese"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12324","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12324"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12324\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12324"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12324"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12324"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}