{"id":1308,"date":"2019-09-24T22:33:10","date_gmt":"2019-09-24T22:33:10","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=1308"},"modified":"2024-05-01T07:41:16","modified_gmt":"2024-05-01T06:41:16","slug":"materializmi-vs-idealizmit-dualizmi-me-i-lashte-filozofik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=1308","title":{"rendered":"Materializmi vs. Idealizmit &#8211; Dualizmi i lasht\u00eb filozofik!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, G 2018<\/em><\/p>\n<p><em>(D. Chopra, Mars 2018)<\/em><br \/>\n[ &#8230;<strong>koh\u00ebt e fundit ka nj\u00eb debat t\u00eb &#8220;rrept\u00eb&#8221; rreth mendjes s\u00eb njeriut (vet\u00ebdijes) dhe materies. N\u00eb nj\u00eb an\u00eb \u00ebsht\u00eb kampi i fizikan\u00ebve t\u00eb ashtuquajtur fizikalist\u00eb, t\u00eb njohur m\u00eb par\u00eb si materialist\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt mbahen fort pas supozimit se \u00e7do gj\u00eb dhe t\u00eb gjitha fenomenet n\u00eb natyr\u00eb mund t\u00eb reduktohen n\u00eb proceset fizike dhe n\u00eb nd\u00ebrveprimin e objekteve (atomet, grimcat subatomike etj.). N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr ka nj\u00eb shum\u00ebllojshm\u00ebri e p\u00ebrzier\u00eb skeptik\u00ebsh, t\u00eb cil\u00ebt thon\u00eb se t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb fenomen natyror &#8211; mendja njer\u00ebzore &#8211; nuk mund t\u00eb shpjegohet sipas fizikalizmit<\/strong>. &#8211; <em>Deepak Chopra &#8211; &#8220;\u00cbsht\u00eb koha q\u00eb shkenca ta pranoj\u00eb vet\u00ebdijen&#8221;, Mars 2018<\/em> ]<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Materializmi-vs.-Idealizmit-Dualizmi-m\u00eb-i-lasht\u00eb-filozofik.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1309 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Materializmi-vs.-Idealizmit-Dualizmi-m\u00eb-i-lasht\u00eb-filozofik.jpg\" alt=\"\" width=\"1600\" height=\"939\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Materializmi-vs.-Idealizmit-Dualizmi-m\u00eb-i-lasht\u00eb-filozofik.jpg 1600w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Materializmi-vs.-Idealizmit-Dualizmi-m\u00eb-i-lasht\u00eb-filozofik-300x176.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Materializmi-vs.-Idealizmit-Dualizmi-m\u00eb-i-lasht\u00eb-filozofik-768x451.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Materializmi-vs.-Idealizmit-Dualizmi-m\u00eb-i-lasht\u00eb-filozofik-1024x601.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/a><br \/>\nGrafikat:<br \/>&#8211; Charles-Antoine Coypel (1694-1752) &#8211; Demokriti i qeshur, 1746 (detaj)<br \/>&#8211; Rafaeli (1483-1520) &#8211; figura e Leonardo da Vin\u00e7it, gjoja si Platoni, dhe Aristoteli, detaj nga afresku &#8220;Shkolla e Athin\u00ebs&#8221;<\/p>\n<p>***<br \/>\nDesha nj\u00eb koment t\u00eb shkurt\u00ebr rreth v\u00ebrejtjes s\u00eb D. Chopra lidhur me \u201cdebatin e koh\u00ebve t\u00eb fundit mes fizikalist\u00ebve dhe idealist\u00ebve\u201d, publikuar n\u00eb Mars 2018, meq\u00eb s\u2019\u00ebsht\u00eb fare fjala per ndonje \u201cdebat te ri\u201d dhe as modern \u2013 p\u00ebrkundrazi, \u00ebsht\u00eb ndoshta \u201cdebati\u201d m\u00eb i gjat\u00eb n\u00eb historin\u00eb e njer\u00ebzimit, desha ta p\u00ebrplot\u00ebsoj\u00eb me ca fakte \u201ckonfliktin debatik\u201d ose dualizmin filozofik i cili njihet q\u00eb nga lasht\u00ebsia.<\/p>\n<p>Materializmi dhe Idealizmi si &#8220;ide&#8221; jan\u00eb aq t\u00eb vjetra, pik\u00ebpamja &#8220;materialiste&#8221; e Demokritit dhe ajo &#8220;idealiste&#8221; e Platonit hedhin valle n\u00eb sken\u00ebn filozofike q\u00eb nga antikiteti. N\u00eb aren\u00ebn e filozofis\u00eb ndoshta esht\u00eb ky dualizmi m\u00eb i kulluar filozofik. Sikur jan\u00eb p\u00ebrqafuar n\u00eb dansin e kund\u00ebrshtis\u00eb, p\u00ebr t&#8217;mos u ndar\u00eb kurr\u00eb. Edhe sot e k\u00ebsaj dite pik\u00ebpamjet e tyre ngel\u00ebn duke e grushtosur nj\u00ebra-tjetr\u00ebn.<\/p>\n<p>Bazamenti filozofik &#8220;materialistik&#8221; i Demokritit bazohej n\u00eb supozimin se atomet jan\u00eb t\u00eb vetmet gj\u00ebra q\u00eb v\u00ebrtet\u00eb ekzistojn\u00eb, se atomet jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrjetshme. T\u00eb gjitha gj\u00ebrat tjera t\u00eb k\u00ebsaj bote ekzistojn\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr shkak se jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrb\u00ebra nga atomet. Duke ndjekur k\u00ebt\u00eb logjik\u00eb, at\u00ebher\u00eb dhe vet\u00eb vet\u00ebdija e njeriut \u00ebsht\u00eb produkt i proceseve fizike n\u00eb trurin e tij. Ai pati th\u00ebn\u00eb &#8220;vet\u00ebm atomet dhe zbrazt\u00ebsia ekzistojn\u00eb, \u00e7do gj\u00eb tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb opinion&#8221;. Mir\u00ebpo ideja e tij p\u00ebr &#8220;atomos&#8221; (di\u00e7 e pandashme) qe braktisur s\u00ebpaku p\u00ebr nja 2000 vjet.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa Platoni besonte se idet\u00eb jan\u00eb thelb\u00ebsore n\u00eb krahasim me objektet (atomos). Filozofia e &#8220;idealizmit&#8221; t\u00eb Platonit bazohej n\u00eb supozimin se struktura baz\u00eb themelore e gj\u00ebrave t\u00eb k\u00ebsaj bote nuk \u00ebsht\u00eb atomi, por forma abstrakte mendore q\u00eb i p\u00ebrcakton vetit\u00eb e nj\u00eb objekti.<\/p>\n<p>Koh\u00ebt e fundit idealizmi platonik sikur prore e m\u00eb shum\u00eb \u00ebsht\u00eb duke e patur &#8220;drit\u00ebn e gjelb\u00ebr&#8221; t\u00eb sakt\u00ebsis\u00eb, sepse materializmi filozofik i Demokritit, i Darvinit, i Njutnit dhe i panum\u00ebr shkenc\u00ebtar\u00ebve, nuk ofron tutje mund\u00ebsi p\u00ebr qart\u00ebsimin e, bie fjala t\u00eb hipotez\u00ebs s\u00eb &#8220;simulacionit&#8221;, apo t\u00eb Vet\u00ebdijes s\u00eb njeriut etj. Biocentrizmi po ashtu, mund t\u00eb thuhet dmth. se shtyll\u00ebn kryesore p\u00ebr &#8220;kasoll\u00ebn&#8221; e vet filozofike e ka huazuar nga koncepti i filozofis\u00eb platonike.<\/p>\n<p>***<br \/>\nD. Chopra ka shkruar m\u00eb shum\u00eb se dyzet libra dhe veprat e tij jan\u00eb p\u00ebrkthyer n\u00eb 35 gjuh\u00eb t\u00eb bot\u00ebs. P\u00ebr shum\u00eb njer\u00ebz Chopra \u00ebsht\u00eb mjaft &#8220;kontradiktor&#8221;, aq sa e adhurojn\u00eb linj\u00ebn e tij t\u00eb mendimit, po aq t\u00eb tjer\u00eb dhe jan\u00eb kund\u00ebrshtar\u00eb. Gjithsesi n\u00eb v. 1999 nga revista TIME Magazine Chopra qe futur n\u00eb list\u00ebn e 100 heronjve m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj dhe t\u00eb njer\u00ebzve me ndikim t\u00eb shek. XX.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, G 2018 (D. Chopra, Mars 2018) [ &#8230;koh\u00ebt e fundit ka nj\u00eb debat t\u00eb &#8220;rrept\u00eb&#8221; rreth mendjes s\u00eb njeriut (vet\u00ebdijes) dhe materies. N\u00eb nj\u00eb an\u00eb \u00ebsht\u00eb kampi i fizikan\u00ebve t\u00eb ashtuquajtur fizikalist\u00eb, t\u00eb njohur m\u00eb&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=1308\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-1308","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1308","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1308"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1308\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1308"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1308"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1308"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}