{"id":13434,"date":"2023-09-14T10:08:03","date_gmt":"2023-09-14T09:08:03","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=13434"},"modified":"2024-04-09T01:33:15","modified_gmt":"2024-04-09T00:33:15","slug":"lufta-dhe-paqja-po-dhe-jo-rritja-e-shtetit-opsion","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=13434","title":{"rendered":"Lufta dhe Paqja (Po dhe Jo) &#8211; Rritja e &#8220;shtetit&#8221; (opsion)!"},"content":{"rendered":"<p><em>(s. guraziu &#8211; ars poetica, g 23 &#8211; pak humor)<\/em><\/p>\n<p><span style=\"color: #999999;\"><em>( ngjitur: ilustrime t\u00eb Rafal Olbinski &#8211; &#8220;(Po &#8211; Jo) Luft\u00eb dhe Paqe&#8221;, dhe &#8220;Mendje Mashtruese&#8221; &#8211; mbase Olbinski donte t\u00eb thoshte: mendja jon\u00eb fluturushe, mashtruese, gabimthi fluturon gjithandej, na mashtron, syt\u00eb i shohin &#8220;syt\u00eb&#8221; aty ku s&#8217;jan\u00eb, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb shihnin fare di\u00e7 tjet\u00ebr, p\u00ebrndryshe me mendje t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb zor se nis kush luft\u00eb : )<\/em><\/span><\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/sg-lufta_dhe_paqja_po_dhe_jo.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-13435\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/sg-lufta_dhe_paqja_po_dhe_jo.jpg\" alt=\"\" width=\"1400\" height=\"992\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/sg-lufta_dhe_paqja_po_dhe_jo.jpg 1400w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/sg-lufta_dhe_paqja_po_dhe_jo-300x213.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/sg-lufta_dhe_paqja_po_dhe_jo-1024x726.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/sg-lufta_dhe_paqja_po_dhe_jo-768x544.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1400px) 100vw, 1400px\" \/><\/a><\/p>\n<p>***<br \/>\nDihet se madh\u00ebsia e vendit, e shtetit (si shembull dmth) mund t\u00eb rritet duke i pushtuar qytetet, fshatrat, krahinat, rajonet, ose dhe vendet fqinje komplet.<br \/>\nAnise kjo metod\u00eb e &#8220;zmadhimit&#8221; shtet\u00ebror ka dal\u00eb paksa nga moda, na ishte se \u00e7&#8217;na ishte. N\u00eb koh\u00ebt e kolonializmit (dmth. jo dhe aq larg n\u00eb histori) pushtimi i vendeve, zaptimi i tokave, marshi i ushtrive, vramendja e gjeneral\u00ebve&#8230; ishin di\u00e7 si preokupim i lavdish\u00ebm.<\/p>\n<p>N\u00ebse i ndjekim kufijt\u00eb politik\u00eb (ato vijat artificiale q\u00eb i ndajn\u00eb subjektet politike t\u00eb hartave) shohim se vendet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha jan\u00eb Rusia, Kanadaja, ShBA, Kina, Brazili, Australia, India etj. Nd\u00ebrsa vendet m\u00eb t\u00eb vogla, aq te vogla sa s&#8217;ka m\u00eb, Vatikani, Monako, Nauru, Kosova etj.<br \/>\nLavdia e dikurshme kolonialiste, tundimet aventureske kolumbiane, post-kolumbiane, veset viktoriane etj etj. kan\u00eb ikur. N\u00eb koh\u00ebt e arta t\u00eb historis\u00eb mund t\u00eb blihej Alaska&#8230; bie fjala nga Rusia, mund t\u00eb zaptohej gjith\u00eb India, gjith\u00eb Australia, mund t\u00eb blihej e gjith\u00eb Kalifornia. Shtetet ishin di\u00e7 si &#8220;napolona&#8221; t\u00eb konfederalizmit, t\u00eb perandori-zmit, shpesh i \u00ebmb\u00eblsonin zmadhimet federative etj.<\/p>\n<p>Shembulli m\u00eb &#8220;ilustrativ&#8221; i vet\u00eb shembujve&#8230; ndoshta Rusia &#8211; aq e madhe, thuase mega-lomani e vet\u00eb madh\u00ebshtis\u00eb sip\u00ebrfaq\u00ebsore. Merre me mend, e pati shitur Alasken thjesht sepse i duheshin napolonat, \u00e7far\u00eb shaka-marr\u00ebzie historike : )<br \/>\nKur t&#8217;u teket mund t\u00eb shesin, e \u00e7far\u00eb pastaj, kan\u00eb pafund tokash e uj\u00ebrash. Madje, n\u00ebse u teket rishtas mund t&#8217;ia nisin me pushtimet.<br \/>\nAnise e v\u00ebshtir\u00eb &#8220;ndjekja&#8221; e Rusis\u00eb, po aq sa dhe ndjekja e Historise&#8230; s&#8217;ndiqen leht\u00eb shembujt e dekadenc\u00ebs, i v\u00ebshtir\u00eb dhe vet\u00eb Putinizmi.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo ka alternativa, rritja e shtetit gjithmon\u00eb ia vlen me bonifikimin, me rikuperimin e steres, e q\u00eb \u00ebsht\u00eb procesi i krijim-zaptimit t\u00eb tok\u00ebs nga uj\u00ebrat, nga oqeanet, nga detrat, ose duke i thar\u00eb mo\u00e7alishtet e ligatinat, ose duke e zgjeruar vijen bregdetare etj.<br \/>\nPata lexuar diku se zot\u00ebsia rreth bonifikimit t\u00eb tok\u00ebs, 1-shi i zot\u00ebsis\u00eb u takuaka kinez\u00ebve. Nuk qesh \u00e7uditur, por pata kujtuar q\u00eb holandezet do jen\u00eb prijatar\u00ebt, e jo kinez\u00ebt. Q\u00eb nga v. 1949 Kina e paska krijuar nj\u00eb sip\u00ebrfaqe t\u00eb madhe t\u00eb tok\u00ebs artificiale. Ndoshta m\u00eb shum\u00eb se 13.000 km\u00b2. Imagjino, kjo shtojca kineze a la artifi\u00e7a, m\u00eb e madhe se Kosova si shtet (Kosova i ka vet\u00ebm 10.887 km\u00b2).<\/p>\n<p>Pas Kin\u00ebs, vende tjera t\u00eb suksesshme n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, Holanda (7000 km\u00b2 &#8211; siduket dhe k\u00ebta do e ken\u00eb 1 Kosov\u00eb sip\u00ebrfaqe &#8220;shtojc\u00eb&#8221;), pastaj Koreja Jugore (1550 km\u00b2), ShBA (1000+ km\u00b2), Japonia (500+ km\u00b2), Emiratet e Bashkuara Arabe (470 km\u00b2), Bahreini (410 km\u00b2), Singapori (135 km\u00b2), Bangladeshi (110 km\u00b2) dhe Hong Kongu (67 km).<\/p>\n<p>Gjeograf\u00ebt thon\u00eb, n\u00ebse e &#8220;lexojm\u00eb&#8221; globin, Toka duhet t&#8217;i ket\u00eb 510.072.000 km\u00b2 sip\u00ebrfaqe. Mir\u00ebpo kuptohet e gjith\u00eb sip\u00ebrfaqja e z\u00ebn\u00eb. Stereja totale e planetit 29.2% (\u2248149 milion\u00eb km\u00b2), pjesa tjet\u00ebr, 70.8% uj\u00eb &#8211; s&#8217;ka ngelur as 1m\u00b2 e lir\u00eb.<br \/>\nAzia \u00ebsht\u00eb kontinenti m\u00eb i madh, 44.579.000 km\u00b2, p\u00ebrb\u00ebn 30% t\u00eb sip\u00ebrfaqes s\u00eb Tok\u00ebs, mir\u00ebpo e gjith\u00eb Azia e z\u00ebn\u00eb. N\u00eb Afrik\u00eb po ashtu, asnj\u00eb p\u00ebll\u00ebmb\u00eb e lir\u00eb (30.365.000 km\u00b2, 20.4% e Tok\u00ebs), e gjith\u00eb Afrika e z\u00ebn\u00eb.<\/p>\n<p>Dhe k\u00ebshtu me radh\u00eb, n\u00eb Amerik\u00ebn e Veriut (24.709.000 km\u00b2, 16.6% e Tok\u00ebs) e gjith\u00eb Verio-Amerika e z\u00ebn\u00eb. Amerika e Jugut (17.840.000 km\u00b2, 12% e Tok\u00ebs) komplet e z\u00ebn\u00eb. N\u00eb Antarktid\u00eb (14.200.000 km\u00b2, 9.4% e Tok\u00ebs) \u00e7do p\u00ebll\u00ebmb\u00eb e z\u00ebn\u00eb. Evropa (10.180.000 km\u00b2, 6.8% e sip\u00ebrgfaqes s\u00eb Tok\u00ebs) e z\u00ebn\u00eb. Australia (8.600.000 km\u00b2, 5.8% e Tok\u00ebs) e z\u00ebn\u00eb&#8230;<\/p>\n<p>N\u00ebse &#8220;zbresim&#8221; nga maksiatura, bie fjala n\u00eb Shqip\u00ebri (28.748 km\u00b2, 0.02% e Tok\u00ebs) s&#8217;ka as 1 m\u00b2 t\u00eb lir\u00eb, me uj\u00eb e me stere jan\u00eb z\u00ebn\u00eb. Tjet\u00ebr se dhe shqiptar\u00ebt jan\u00eb me fat, nj\u00ebsoj si holandez\u00ebt, e kan\u00eb detin. Truku i bonifikimit t\u00eb tok\u00ebs p\u00ebr shqiptar\u00ebt \u00ebsht\u00eb opsion i v\u00ebrtet\u00eb.<br \/>\nP\u00ebr fat t\u00eb keq, s&#8217;mund t\u00eb thuhet e nj\u00ebjta dhe p\u00ebr Kosov\u00ebn (10.887 km\u00b2 &gt;0.01% e Tok\u00ebs). Jo dhe aq p\u00ebr lakmi, vend pa dalje n\u00eb det. 1 liqen&#8230; dhe at\u00eb shpesh nga ana andej ia &#8220;turbullojn\u00eb&#8221; serb\u00ebt. Dihet se serb\u00ebt jan\u00eb t\u00eb zot\u00ebt p\u00ebr turbullimin e shum\u00e7kaje, jo vet\u00ebm t\u00eb politikave.<\/p>\n<p>E prap\u00eb, padyshim do ket\u00eb dhe m\u00eb keq &#8211; le t&#8217;i p\u00ebrmendim vegj\u00eblin\u00eb qesharake, 2 m\u00eb t\u00eb vegjlit, 2-shen e fundit. Le ta mbyllim me t\u00eb vegjlit. Bie fjala Vatikani (0,44 km\u00b2, as gjysm\u00eb km\u00b2 sovranitet) s&#8217;ka si pretendon bonifikimin (s&#8217;do pinte uj\u00eb pretendimi, do ishte zaptim i tok\u00ebs nga Roma). Sidoqoft\u00eb, Vatikani e ka ngush\u00ebllimin e vet, duke qen\u00eb se \u00ebsht\u00eb &#8220;shtet shpirt\u00ebror&#8221;, mund t&#8217;jet\u00eb i &#8220;vog\u00ebl&#8221; me sip\u00ebrfaqe ama &#8220;shpirt\u00ebrisht&#8221; padyshim do jet\u00eb shteti m\u00eb i madh i planetit.<br \/>\nNd\u00ebrsa Monako (1,95 km\u00b2 &lt;0,001%) dhe mund ta p\u00ebrdor\u00eb trukun e bonifikimit tok\u00ebsor. Por dhe ata aq t\u00eb pasur, secili m\u00eb &#8220;monark&#8221; se tjetri, s&#8217;ia vlen t\u00eb shqet\u00ebsohen. Se mos francez\u00ebt u k\u00ebnaqkan me ata ishujt atje larg t\u00eb Oqeanis\u00eb, pa pa pa&#8230; ndoshta mjaft prej tyre s&#8217;din\u00eb as ku jan\u00eb as q\u00eb i kan\u00eb : )<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(s. guraziu &#8211; ars poetica, g 23 &#8211; pak humor) ( ngjitur: ilustrime t\u00eb Rafal Olbinski &#8211; &#8220;(Po &#8211; Jo) Luft\u00eb dhe Paqe&#8221;, dhe &#8220;Mendje Mashtruese&#8221; &#8211; mbase Olbinski donte t\u00eb thoshte: mendja jon\u00eb fluturushe, mashtruese, gabimthi fluturon gjithandej, na&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=13434\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-13434","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-humoreska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13434","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13434"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13434\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13434"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13434"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13434"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}