| – – – v i j i m<\/em> – – – Sa p\u00ebr Ali Pashain (e Janin\u00ebs) ky v\u00ebrtet e kishte haremin p\u00ebr lakmi – s’jemi duke th\u00ebn\u00eb se ia kalonte atij t\u00eb sulltanit, apo se sulltani ia kishte k\u00ebtij fort “lakmi”. Por dhe vet\u00eb Viktor Hygoi e pati lavd\u00ebruar, vet\u00eb ai Bajron-poeti i hijsh\u00ebm v\u00ebrtitej andejpari. Ishte i njohur Bajroni aristokratik, p\u00ebr hijeshi, p\u00ebr romanticizmin poetik e p\u00ebr shum\u00e7ka, e sidomos p\u00ebr dashuri\u00e7kat, p\u00ebr aferat gjithandej. S’i shqiteshin skandalet, endej si bredharak gjithandej Evropes, shtirej gjoja si poet endacak.<\/p>\n Thuase s\u2019kishte bukuroshe atje n\u00eb Angli, n\u00eb Evrop\u00eb a n\u00eb Itali, ia m\u00ebsynte pik\u00ebrisht tek Ali Pashai n\u00eb Janin\u00eb. Her\u00eb flinte n\u00eb sarajet e tij e her\u00eb diku n\u00eb Greqi, rrall\u00eb e hi\u00e7 ndokund tjet\u00ebr n\u00eb Shqip\u00ebri. Pse flinte vet\u00ebm aty, nuk dihet por mbase jasht\u00eb pallatit t\u00eb pashait shqiptaret s\u2019ia varnin dhe aq, o shtireshin gjoja s\u2019kishin d\u00ebgjuar p\u00ebr t\u00eb, o v\u00ebrtet ende s\u2019e njihnin : ) E pati dokumentuar bujarin\u00eb e shqiptar\u00ebve dhe ajo Durham. Edhe ajo ishte ingleze, nj\u00ebsoj si Bajroni, qe b\u00ebr\u00eb e njohur p\u00ebr korrekt\u00ebsin\u00eb akademike, p\u00ebr dashurin\u00eb e kulluar ndaj shqiptar\u00ebve. Sepse e pati kuptuar thelbin, shqiptar\u00ebt t\u00eb varf\u00ebr por aq bujar\u00eb, m\u00eb t\u00eb varf\u00ebrit e Evrop\u00ebs, sepse t\u00eb shtypur e t\u00eb shkelur me shekuj nga thund\u00ebrzeza otomane, nga t\u00eb nj\u00ebjtit pashallar\u00eb e sulltan\u00eb.<\/p>\n Mir\u00ebpo n\u00ebse i shkel ca vija t\u00eb ndershm\u00ebris\u00eb a t\u00eb burr\u00ebris\u00eb qebesa do jesh “nongrata”, duhet t\u00eb largohesh me bishtin n\u00ebn shal\u00eb. At\u00ebher\u00eb (dmth. para 12-13 viteve n\u00eb humoresk\u00ebn ton\u00eb) na qe ngjallur p\u00ebrshtypja se dhe Bajronit i pati ndodhur di\u00e7 e till\u00eb. I pati ndodhur “p\u00ebrz\u00ebnia”, s’e g\u00ebzonte tutje mir\u00ebpritjen n\u00eb sarajet e pashait. Jo vet\u00ebm ai por kushdo q\u00eb gabon – duhet t\u00eb largohesh deri n\u00eb pakthim, deri n\u00eb takimin e ardhsh\u00ebm kudo. Qoft\u00eb dhe takim papritmas, si rast\u00ebsi, kur mund t\u00eb t\u00eb “puth” dhe plumbi n\u00eb ball\u00eb. Kurr\u00eb s’i dihet, ca gj\u00ebra dhe nuk falen, var\u00ebsisht nga ofendimi yt dikur i historis\u00eb.<\/p>\n Pasi q\u00eb, kuptohet, fillimisht t\u00eb l\u00ebn\u00eb t\u00eb shkosh, sado i madh t’ket\u00eb qen\u00eb gabimi, sado i r\u00ebnd\u00eb t’ket\u00eb qen\u00eb ofendimi, shqiptar\u00ebt s’i vrasin miqt\u00eb e mysafir\u00ebt derisa ende n\u00ebn bes\u00ebn, derisa ende n\u00ebn streh\u00ebn. P\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb, meq\u00eb Bajroni pati shp\u00ebtuar, me gjas\u00eb gabimi i tij s’do ket\u00eb qen\u00eb aq i madh, jo ndonj\u00eb di\u00e7 serioze, jo dhe aq skandaloze, jo i pafalsh\u00ebm si skandal : )<\/p>\n *** Skenat e preferuara t\u00eb orientalist\u00ebve ishin sidomos bukuroshet e ndonj\u00eb haremi, lloj-lloj idilikash pikturale vinin n\u00eb jet\u00eb me brushat e tyre, lloj-lloj “odaliskash”, her\u00eb nudo e her\u00eb gjysm\u00eb-nudo, kuptohet ndonj\u00ebher\u00eb dhe veshur : ) Imagjinata pikturale s\u2019kishte kufizime, ia vlente t\u00eb eksperimentohej, si duket ishte e v\u00ebrtet\u00eb, me lakuriq\u00ebsin\u00eb imagjinare pikturat shiteshin si hallvaja e Stambollit. Artdash\u00ebsit e pasur t\u00eb Evrop\u00ebs e t\u00eb Amerik\u00ebs i porositnin e madje vet\u00eb i sugjeronin dhe “shijet”. Dhe vet\u00ebm Akademizmi francez i kishte me dhjetra, me qindra, me mij\u00ebra “piktor\u00eb orientalist\u00eb”.<\/p>\n Orientalist\u00ebt (sidomos ata francez\u00eb) desh qen\u00eb b\u00ebr\u00eb “bajat” me ato nudo-odaliskat e tyre pikturale, na i ngat\u00ebrronin paksa konkubinat e odaliskat. Dihet se odaliskat n\u00eb artin per\u00ebndimor, gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Orientalizmit artistik, ishin subjekte t\u00eb preferuara. Odaliska (odal\u0131k) ishte sh\u00ebrb\u00ebtore dhome ose fem\u00ebr sh\u00ebrbyese, shoq\u00ebruese e dhom\u00ebs n\u00eb nj\u00eb kompleks mbret\u00ebror, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb haremin e sulltanit a t\u00eb pashait. N\u00eb turqisht “oda” do t’thot\u00eb dhom\u00eb, duke n\u00ebnkuptuar k\u00ebshtu se odaliska ishte nj\u00eb vajz\u00eb a fem\u00ebr e dhom\u00ebs, nj\u00eb sh\u00ebrb\u00ebtore. Dihet se odaliskat kishin dallim nga “konkubinat favorite” t\u00eb pashait a t\u00eb sulltanit (var\u00ebsisht n\u00eb cilin harem t\u00eb ndodheshin).<\/p>\n N\u00ebse t\u00eb liheshin anash gjith\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt, dhe vet\u00ebm nj\u00eb Gerome i vet\u00ebm (si President i “Orientalizmit”) i pati b\u00ebr\u00eb panum\u00ebr “orientalistikash”, ndoshta mbi 150, a 200 sosh. Dhe nd\u00ebr to ka aq shum\u00eb aso nudistike, lloj-lloj princeshash, hanumesh t\u00eb bukura. O duke u lar\u00eb, o duke u zhveshur, her\u00eb para banjos, akoma pa u lagur, her\u00eb duke u thar\u00eb\u2026 her\u00eb ca \u00e7asta pas tualeteve. Her\u00eb n\u00eb vetmi, fillikat por ndonj\u00ebher\u00eb grumbull n\u00eb pishinat e haremit. Ose n\u00eb banjot luksoze t\u00eb pallateve grandioze, ndonj\u00ebhere gjoja dhe t\u00eb ndihmuara nga sh\u00ebrb\u00ebtoret e Nubis\u00eb, nga skllavet asistente : )<\/p>\n Odaliska s’ishte patjet\u00ebr di\u00e7 si term-sinonim i konkubin\u00ebs, ajo do ishte jasht\u00ebzakonisht e past\u00ebr dhe e kujdeshshme, por jo patjet\u00ebr bukuria e saj duhej t\u00eb binte n\u00eb sy, jo patjet\u00ebr duhej t’ishte “miss” sa t’mahnitej sulltani a pashai. Shpesh mund t’ishte mjaft e re, ende si \u00e7irake e haremit dhe ende e virgj\u00ebr, mir\u00ebpo zoj\u00eb sa i p\u00ebrket “hyzmetit”, me shtatin si selvi dhe e leht\u00eb, me hapin si sorkadhe. E megjithat\u00eb (sidomos n\u00eb artin per\u00ebndimor, dhe q\u00ebkur biznesi i haremit p\u00ebr bot\u00ebn i panjohur, totalisht sekret) termi “odalisk\u00eb” sikur do i referohej kryek\u00ebput konkubin\u00ebs s\u00eb haremit (si subjekt seksualistik).<\/p>\n *** Estetikat pikturale ia vlenin (si\u00e7 e d\u00ebshmuan piktor\u00ebt orientalist\u00eb), por dhe pa pikturat e imagjinat\u00ebs s’e v\u00ebnte kush n\u00eb dyshim se konkubinat e haremeve ishin t\u00eb bukura. Nj\u00eb th\u00ebnie e urt\u00ebsis\u00eb angleze thot\u00eb: “\u00ebsht\u00eb bukuria q\u00eb e pushton v\u00ebmendjen, por \u00ebsht\u00eb karakteri (personaliteti) q\u00eb e pushton zemr\u00ebn”. Bie fjala, se Vasilika e Ali Pashait na ishte e bukur, kjo s’do mend, por ndoshta karakteri dhe personaliteti i saj v\u00ebrtet do ket\u00eb qen\u00eb i ngroht\u00eb e mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebs. Dhe duke e patur af\u00ebrsin\u00eb, s’ka patur si t’i “shmangej” pashait. Si e privilegjuar, si e p\u00eblqyera e pashait, Vasilika shpesh nd\u00ebrmjet\u00ebsonte n\u00eb em\u00ebr t\u00eb grek\u00ebve. Historian\u00ebt thon\u00eb se ndikimi i saj mbi pashain do ua shp\u00ebtonte jet\u00ebn shum\u00eb t\u00eb krishter\u00ebve grek\u00eb. Ai e pati m\u00ebshiruar babain e saj, do i falte dhe mjaft t\u00eb tjer\u00eb p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt t’i lutej ajo.<\/p>\n Raste t\u00eb tilla t\u00eb ndikimit mbi sovranin kan\u00eb ndodhur dhe n\u00eb haremin perandorak (dmth. q\u00eb pat\u00ebn ndikuar dhe mbi vet\u00eb sulltanin, duke qen\u00eb n\u00ebna sulltan\u00ebsh, konkubinat e dikurshme t\u00eb haremit e pat\u00ebn influencuar dhe vet\u00eb “fatin” e perandoris\u00eb, psh. rasti i ish-konkubinave Sulltan Hurrem, Sulltan Kosem etj). Kur vajzat vinin n\u00eb harem s’\u00ebsht\u00eb se i “shmangeshin” statusit t\u00eb skllav\u00ebris\u00eb, ishin dhe ngeleshin thjesht skllave. Do edukoheshin pastaj strikt n\u00eb frym\u00ebn dhe me disiplin\u00ebn e pallatit. Normale q\u00eb skllavet e pap\u00ebrvoja duhej edukuar fillimisht, duhej t\u00eb p\u00ebrgatiteshin, do m\u00ebsonin lutje e dua, do m\u00ebsonin shkrim-lexim, do i m\u00ebsonin ligjet bazike t\u00eb fes\u00eb, t\u00eb visheshin me ca kualitete bazike para se t\u00eb kualifikoheshin p\u00ebr promovime t\u00eb m\u00ebtutjeshme brenda sistemit. Periudha e hershme e sh\u00ebrbimit t\u00eb tyre n\u00eb harem dhe e trajnimit njihej si “acemilik”, dmth. di\u00e7 si “axhamill\u00ebk”, faz\u00eb fare fillestare e njom\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n S’do mungonin pastaj as promovimet, do vinin m\u00eb von\u00eb dhe emb\u00eblsirat, n\u00ebse ato t\u00eb integroheshin bukur, t’i ndiqnin dhe t’i zbatonin rregullat. P\u00ebr rangun vendosej m\u00eb pastaj, pasi t\u00eb “shijohej \u00ebmb\u00eblsia” e tyre nga sulltani. Kishte dhe nj\u00eb sistem hierarkik rretherrotull statusit dhe rolit t\u00eb tyre. Ato do promovoheshin sipas p\u00eblqimeve t\u00eb valide-sulltanesh\u00ebs, sipas “sugjerimeve” nga zyrtar\u00ebt e lart\u00eb t\u00eb haremit, var\u00ebsisht nga “skemat estetike” t\u00eb koh\u00ebs rreth bukuris\u00eb, por dhe sipas kapaciteteve, talenteve, intelektit dhe aft\u00ebsive t\u00eb tyre.<\/p>\n Pas axhamill\u00ebkut, m\u00eb pastaj do e arrinin statusin “sakird” (\u00e7irake, nx\u00ebn\u00ebse). Kjo s’ishte dhe pak, t\u00eb “q\u00ebrohesh” nga axhamill\u00ebku kurr\u00eb s’\u00ebsht\u00eb pak. Kjo ishte d\u00ebshmia tro\u00e7 se tani kishin sadopak edukat\u00eb. Edhe n\u00ebse akoma t\u00eb palumtura, thjesht duhej vazhduar me sh\u00ebrbimet e me buz\u00ebqeshjet, me shpres\u00ebn se p\u00ebrfundimisht do t’promovoheshin n\u00eb rolin e nj\u00eb “gedikli” (bukuroshe e zgjedhur me kokall\u00eb nga valide-sulltanesha, e pritur drejtp\u00ebrdrejt nga sulltani p\u00ebr njohjen, dhe kuptohet p\u00ebr t’i shk\u00ebmbyer buz\u00ebqeshjet e para). N\u00ebse do t’kishin mjaftuesh\u00ebm bukuri, mjaftuesh\u00ebm \u00ebmb\u00eblsi, n\u00ebse njom\u00ebsia dhe vitaliteti feministik t\u00eb ngelej stabil, n\u00ebse t\u00eb kishin inteligjenc\u00eb, talent dhe fat m\u00eb von\u00eb mund ta arrinin dhe statusin e “usta-lleshave” (di\u00e7 si zonja t\u00eb denja).<\/p>\n Konkubinat me t\u00eb cilat sulltani e ndante shtratin (jo vet\u00ebm shoq\u00ebri shtratologjike \u00e7ilt\u00ebrisht, as jo vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb fjetur bashk\u00eb : ) eventualisht do e arrinin statusin “e preferuar”, “favorite” (g\u00f6zde), apo dhe statusin “fatlume” (ikbal). Sa p\u00ebr “kulmin”, duke e arritur statusin “kadin”, natyrisht s’do koment sa i madh na ishte fati i tyre (kadin = grua, bashk\u00ebshorte, jo patjet\u00ebr legjitime – meq\u00eb sulltan\u00ebt e kufizonin veten p\u00ebr grat\u00eb legjitime sipas ligjeve t\u00eb Islamit, mund t’i kishin s\u00ebshumti 4 gra legjitime – mir\u00ebpo numri i atyre jolegjitime s’ishte i kufizuar, fatlumet mund t’ishin t\u00eb panum\u00ebrta).<\/p>\n Pozicioni m\u00eb i lart\u00eb, grada supreme e hierarkis\u00eb s\u00eb haremit ishte “valide sulltan” (n\u00ebn\u00eb legjitime e sulltanit t\u00eb radh\u00ebs – q\u00ebkur vet\u00eb ajo dikur konkubin\u00eb e preferuar, o mbase fatlume, pastaj kadinesh\u00eb e babait t\u00eb sulltanit). Si\u00e7 tham\u00eb, kadinat (numri i t\u00eb cilave mund t’arrinte strikt deri n\u00eb 4) si gra legjitime t\u00eb sulltanit, n\u00eb hierarkin\u00eb vinin pas valide sulltanit. Nd\u00ebrsa “posht\u00eb” kadinave (si\u00e7 e sqaruam dhe k\u00ebt\u00eb), n\u00eb rang ishin fatlumet, ikball-et, numri i t\u00eb cilave ishte i pap\u00ebrcaktuar. E po ashtu dhe numri favoriteve, “g\u00f6zde”, i t\u00eb preferuarave t\u00eb fundit n\u00eb k\u00ebt\u00eb hierarki, ishte i pap\u00ebrcaktuar.<\/p>\n Asnj\u00eb zonj\u00eb a zonjush\u00eb, asnj\u00eb shpirt, asnj\u00eb hi\u00e7kush s’mund t\u00eb largohej apo t\u00eb hynte n\u00eb ambientet e haremit pa lejen e qart\u00eb t\u00eb valide-sulltanesh\u00ebs. Haremi do i akomodonte me qindra bukuroshe, pra si num\u00ebr s’ishin dhe aq pak. Autoriteti i saj mbi konkubinat ishte absolut, fuqi absolutisht e pakufizuar, shtrihej madje dhe p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet e jet\u00eb-vdekjes. Ajo mund t\u00eb vendoste direkt, me nj\u00eb urdh\u00ebr ordiner, kush t\u00eb jetonte e kush t\u00eb vdiste. Ruana zot, por valide-sulltanesha pra mund ta urdh\u00ebronte vdekjen e tyre (si d\u00ebnim i skjash\u00ebm, si nd\u00ebshkim ekstrem). Pa asnj\u00eb “gjykim” tutje a shoshitje t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb, pa e v\u00ebn\u00eb kush n\u00eb dyshim autoritetin dhe drejt\u00ebsin\u00eb e saj. Padyshim, drejt\u00ebsia dhe vendimet e valide-sulltanesh\u00ebs s’mund t\u00eb “kund\u00ebrshtoheshin” as nga Ulemaja, as nga vet\u00eb Krye-Ulemaja i Port\u00ebs s\u00eb Lart\u00eb.<\/p>\n S’ka kund shifra t\u00eb “sakta”, por faktin e vrasjeve t\u00eb konkubinave s’e demantojn\u00eb as kronikat perandorake. Anise kronikash shterpe, t\u00eb varf\u00ebra, l\u00ebn\u00eb n\u00eb err\u00ebsir\u00eb sa i p\u00ebrket subjektit, por sa e sa zonja t\u00eb pafat do jen\u00eb ndeshur me vdekjen. Shpesh dhe pa ndonj\u00eb arsye t\u00eb qart\u00eb, ashtu-k\u00ebshtu ishin skllave, s’dinte kush p\u00ebr to. Eunuk\u00ebt (q\u00eb i raportonin drejtp\u00ebrdrejt valide-sulltanesh\u00ebs) do i fusnin n\u00eb thas\u00eb, do i r\u00ebndonin thas\u00ebt me ca gur\u00eb a ballast\u00eb, dhe do i fundosnin diku. Gjith\u00e7ka varej nga vullneti i zyrtar\u00ebve t\u00eb pallatit, assesi s’b\u00ebnte prishja e qejfit t\u00eb tyre. Gjith\u00eb jet\u00ebt, gjith\u00eb shpirtrat e skllaveve t\u00eb perandoris\u00eb, gjith\u00eb femrat e bukura u takonin atyre, vet\u00eb Zoti, Allahu pati vendosur ashtu dhe e kryer…<\/p>\n *** Bie fjala n\u00eb Sht\u00ebpin\u00eb e Bardh\u00eb, ose n\u00eb pallatin e Bashkis\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb, apo n\u00eb selin\u00eb e Komisionit Evropian, n\u00eb pallatin e Kombeve t\u00eb Bashkuara n\u00eb Nju Jork etj. zyrtar\u00ebt e lart\u00eb rrall\u00eb i shohin vegj\u00eblin\u00eb, rrall\u00eb e p\u00ebrmall\u00eb, ose tep\u00ebr rrall\u00eb. S’e kemi fjal\u00ebn tani p\u00ebr servil\u00ebt (pa k\u00ebta s’ia b\u00ebn as “g\u00ebk” sistemi) por p\u00ebr pun\u00ebmarr\u00ebsit e thjesht\u00eb. Akoma pa vajtur m\u00ebngjeseve n\u00eb zyr\u00eb, sa e sa pun\u00ebtor\u00ebt para tyre ve\u00e7 jan\u00eb marr\u00eb me korridoret, me tualetet, me ashensor\u00ebt, me pluh\u00ebrat, me xhamat, me shportat, me ujitjen e luleve etj etj. vet\u00ebm ca shembuj si ilustrim t\u00eb ides\u00eb, p\u00ebrndryshe s’e kemi as vet\u00eb iden\u00eb.<\/p>\n Haremi, “institucionalisht” dhe me praktikat e hierarkis\u00eb, sikur qe ndar\u00eb n\u00eb dy deg\u00eb kryesore, n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn “deg\u00eb” ishin t\u00eb vart\u00ebsuar ata q\u00eb i sh\u00ebrbenin drejtp\u00ebrdrejt sulltanit dhe familjes s\u00eb tij n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, sado e madhe apo e gjer\u00eb t’na ishte dinastia familjare. Dhe n\u00eb “deg\u00ebn tjet\u00ebr sikur kalavareshin” ata q\u00eb ishin n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb sh\u00ebrbyesve t\u00eb sulltanit, dmth. t\u00eb an\u00ebtar\u00ebve tjer\u00eb t\u00eb rangut t\u00eb lart\u00eb t\u00eb sistemit, si sh\u00ebrb\u00ebtor\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbyesve t\u00eb perandoris\u00eb.<\/p>\n Sidoqoft\u00eb, haremi dhe zyrtar\u00ebt e Port\u00ebs s\u00eb Lart\u00eb (q\u00eb gravitonin andejpari), e sidomos Sulltani kishin sh\u00ebrbyes mjaft t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, n\u00eb kuptimin t\u00eb specializuar ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr detyra t\u00eb caktuara. Psh. \u00c7allmambajt\u00ebsi, bart\u00ebsi i turbanit, zyrtari p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr ruajtjen dhe bartjen e \u00e7allmave t\u00eb Sulltanit. Apo Shpatambajt\u00ebsi (silahdar ag\u0131), zyrtar enkas i specializuar p\u00ebr mbajtjen e shpatave s\u00eb Sulltanit. Se dikush ishte i ngarkuar-specializuar p\u00ebr tualetet, se kujdesej p\u00ebr larjen e “prap***” s\u00eb sulltanit, se sulltani i kishte sh\u00ebrb\u00ebtor\u00ebt special\u00eb, super-personal\u00eb (i\u00e7o\u011flan), specializuar p\u00ebr lloj-lloj sh\u00ebrbesash personale, k\u00ebso detyrash tejet specifike lidhur me personalitetin e sulltanit do i l\u00ebm\u00eb p\u00ebr ndonj\u00ebher\u00eb tjet\u00ebr, pasi do na e \u00e7orodisnin tem\u00ebn e sotme…<\/p>\n Apo Bart\u00ebsi i Stolit (hm, ky post ishte skajshm\u00ebrisht “simpatik” dhe unik, le ta sqarojm\u00eb sadopak : ) at\u00ebbot\u00eb kishte nj\u00eb dikush q\u00eb kujdesej enkas p\u00ebr stolin (p\u00ebr ul\u00ebsen e thjesht\u00eb) t\u00eb Sulltanit. S’duhet ngat\u00ebrruar, krye-stoli perandorak i njohur si “fron” ishte di\u00e7 tjet\u00ebr. Froni perandorak instalohej diku dhe s’duhej l\u00ebvizur shpesh, kuptohet se dhe aty rrinte ulur sulltani. E qart\u00eb se nga aty i jepte urdhrat, o nga froni o nga divani, nga aty diktohej i gjith\u00eb vullneti i tij i dit\u00ebs, i jav\u00ebs, i viteve, nga aty drejtohej e gjith\u00eb qeverisja e perandoris\u00eb. Se zyrtar\u00ebt e Port\u00ebs s\u00eb Lart\u00eb (bostanc\u0131 ba\u015f\u0131) na ishin zhurmaxhinjt\u00eb, zyrtar\u00eb q\u00eb kolliteshin zhurmsh\u00ebm n\u00eb pallat, se sulltani e kishte Sekretarin privat, enkas p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr “sekretet” private t\u00eb tij, se pallati e kishte Shef-\u00ebmb\u00ebltoristin e \u00ebmb\u00eblsirave t\u00eb sulltanit, p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr \u00ebmb\u00eblsirat q\u00eb i p\u00eblqenin enkas atij, apo se pallati e kishte nj\u00eb Krye-organizator festash (kap\u0131c\u0131 ba\u015f\u0131), si kreu p\u00ebrgjegj\u00ebs i ceremonive t\u00eb pallatit, se Kapedan Pashai (Kapudan Pa\u015fa) n\u00eb fakt na ishte Krye-ushtaraku Suprem i Detar\u00ebve, se ai na ishte Kapedan-Admirali i Marin\u00ebs Perandorake, se Veziri i Madh v\u00ebrtet ishte i “Madh” dhe se i kishte sh\u00ebrb\u00ebtor\u00ebt em\u00ebruar enkas p\u00ebr Vezirin e Madh, se oficer\u00ebt e Port\u00ebs (capidji ba\u015f\u0131) na ishin Oficer\u00eb t\u00eb Gard\u00ebs s\u00eb Sulltanit, se Dragomani i Par\u00eb ishte postieri personal, lajm\u00ebtari i Sulltanit (mbase pa flatra, por 100% nj\u00ebsoj si Hermesi i Zeus-Jupiterit mitologjik) etj etj. panum\u00ebr k\u00ebso postesh, ehuuu k\u00ebso “hesapesh” ishin detyra ordinere, 100% t\u00eb zakonshme, t\u00eb ngjashme paralelisht n\u00ebp\u00ebr gjith\u00eb bot\u00ebn, asgj\u00eb interesante.<\/p>\n Nd\u00ebr qindra sh\u00ebrbyes t\u00eb specializuar secili p\u00ebr detyr\u00ebn e vet, stafi i haremit (n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb pallatit Topkapi) p\u00ebrfshinte dhe eunuk\u00eb, ushtar\u00eb t\u00eb kastruar q\u00eb vinin nga shtetet myslimane (zakonisht Egjipti, Sudani, “Nubia”). Eunuk\u00ebt rekrutoheshin p\u00ebr t\u00eb sh\u00ebrbyer n\u00eb pallat si profesionist\u00eb rreth \u00e7\u00ebshtjeve t\u00eb siguris\u00eb, ishin di\u00e7 si “swat-rojtar\u00eb” t\u00eb haremit. Normale se ishin mjaft t\u00eb zot\u00ebt dhe t\u00eb besuesh\u00ebm sa i p\u00ebrket funksionalizmit. Af\u00ebrmendsh se do gatiteshin paraprakisht, do i m\u00ebsonin t\u00eb gjitha “etiquettes”, do st\u00ebrviteshin p\u00ebr \u00ebmb\u00eblsin\u00eb e buz\u00ebqeshjes, do avancoheshin p\u00ebr mir\u00ebsjelljen, do e m\u00ebsonin \u00e7do rregullore t\u00eb oborrit mbret\u00ebror, deri n\u00eb detaje do trajnoheshin si servil\u00eb t\u00eb devotsh\u00ebm. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" (s. guraziu – ars poetica, sht 23) [ ngjitur, detaj: “Favoritja e Pashait” (Ali Pashai i Janin\u00ebs dhe Kira Vassiliki), 1844, pasues anonim i P. E. Jacobs – dhe djathtas, detaj: “La Grande Odalisque”, 1814, Jean-Auguste Ingres ] | –… Lexo ![\"\"](\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/arspo_kadineshat_dhe_fatlumet_e_panumerta_te_sulltanit_opt.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\nN\u00eb shkrimin ton\u00eb, shpesh ngapak shaka-logjik, gjat\u00eb t\u00ebr\u00eb koh\u00ebs sikur fjal\u00ebn e kemi p\u00ebr krye-haremin e perandoris\u00eb, p\u00ebr haremin e madh t\u00eb Stambollit, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb pallatit perandorak Topkapi – e v\u00ebrtet\u00eb kjo. Mir\u00ebpo edhe pashall\u00ebqet (aneskaj perandoris\u00eb) patjet\u00ebr se kishin harem. Normale q\u00eb dhe pashallar\u00ebt duhej t\u00eb kishin hareme, psh. Ali Pashai i Janin\u00ebs, e padyshim dhe ai Muhamed Aliu, guvernatori shqiptar i Egjiptit etj.<\/p>\n
\nMadje, dikur e pat\u00ebm shpalosur “tez\u00ebn ton\u00eb spekulative” se Ali Pashai dhe mund ta ket\u00eb p\u00ebrz\u00ebn\u00eb Bajronin. Jo sepse ky tin\u00ebz ia hante hurmat e bakllavat\u00eb, por sepse mund t\u2019i jet\u00eb p\u00ebrzier n\u00eb “pun\u00ebt e brendshme” t\u00eb haremit. Nd\u00ebrsa dihet, shqiptar\u00ebt jan\u00eb t\u00eb njohur bot\u00ebrisht p\u00ebr mikpritjen, s’kursejn\u00eb as dhe hi\u00e7gj\u00eb q\u00eb mysafir\u00ebt t\u00eb ndjehen rehat si n\u00eb sht\u00ebpi.<\/p>\n
\nMeq\u00eb haremi i sulltan\u00ebve s’dor\u00ebzohej, s’e “l\u00ebshonte perin” e sekreteve, me shekuj harem i mistersh\u00ebm, intrigues, piktor\u00ebve t\u00eb Evrop\u00ebs anemban\u00eb sikur u takonte “liria” t\u00eb merreshin me imagjinatat spekulative t\u00eb nudistikave t\u00eb haremit. Tekefundit p\u00ebr “inat”, do i rrotullonin nudo-bukuroshet si t’u p\u00eblqente atyre vet\u00eb. Psh. nudo-pikturat frym\u00ebndal\u00ebse t\u00eb Jean-Auguste Ingres “La Grande Odalisque”, ose “Odaliska me Skllaven” mund t’jen\u00eb m\u00eb famozet sa i p\u00ebrket “inatit” artistik : ) Anise, kuptohet pikturat e ngjashme t\u00eb orintalist\u00ebve thjesht jan\u00eb t\u00eb panum\u00ebrta. Nudizmi dhe “ekzotikat e Orientit” ndihmonin jasht\u00ebzakonisht q\u00eb pikturat e tyre t\u00eb shiteshin si hallvaja artistike e koh\u00ebs.<\/p>\n
\nT\u00eb gjitha femrat q\u00eb fati do i “sillte” n\u00eb harem ishin skllave pa p\u00ebrvoj\u00eb, ato mund t’ishin dhe f\u00ebmij\u00eb, vajzash shum\u00eb t\u00eb reja, dhe meq\u00eb jo t\u00eb sprovuara, ishin di\u00e7 si “axhami”, vajzash fillestare. Axhamill\u00ebku (acemi) ishte grupi m\u00eb i madh i femrave t\u00eb haremit. Si ilustrim i shembullit t\u00eb “njom\u00ebsis\u00eb”, Kira Vassiliki (Favoritja e Ali Pashait) ishte vet\u00ebm 12 vje\u00e7 kur i qe bashkuar haremit n\u00eb Janin\u00eb. E ngrata e pati lutur pashain q\u00eb ta kursente jet\u00ebn e babait, dhe ashtu pati ndodhur, pashai qe treguar zem\u00ebrmadh, do e m\u00ebshironte babain e saj. M\u00eb pastaj ajo v\u00ebrtet do ta “pushtonte” zemr\u00ebn e tij, Vasilika v\u00ebrtet qe b\u00ebr\u00eb “Favoritja e Pashait”. N\u00eb rregull, s’do ishte “Favoritja e Sulltanit”, si\u00e7 zakonisht na e sugjeronin piktor\u00ebt e Orientalizmit, por do ishte “Favoritja e Pashait”. Ky favor a privilegj s’ishte pak, t’i p\u00eblqesh nj\u00eb pashai, t\u00eb ishe e preferuara e tij ishte fat i madh.<\/p>\n
\nVasilika (e Pashait t\u00eb Janin\u00ebs) ishte e krishter\u00eb, duke qen\u00eb e krishter\u00eb madje i qe lejuar ta praktikonte besimin e vet. Ky fakt flet sa ndikim kishte ajo tek ai. P\u00ebrndryshe nuk ndodhte ashtu, nuk ishte “praktik\u00eb” e haremeve t\u00eb perandoris\u00eb. Q\u00eb n\u00eb ardhje konkubinat pag\u00ebzoheshin me emra mysliman\u00eb dhe aty p\u00ebr aty duhej t\u00eb “konvertoheshin” n\u00eb besimin Islam (zgjedhnin emra t\u00eb bukur p\u00ebr to, q\u00eb u p\u00ebrshtateshin m\u00eb s\u00eb miri, di\u00e7 si emra lulesh, di\u00e7 si emra engj\u00ebllushesh, n\u00eb akord me shijet e haremit, n\u00eb p\u00ebrputhje me bukurin\u00eb dhe me specifikat e karakterit t\u00eb tyre).<\/p>\n
\nN\u00eb oborrin perandorak stafi i haremit ishte i madh dhe i larmish\u00ebm. Kuptohet se kishte plot pun\u00eb e detyrash q\u00eb duhej kryer “rrjedhsh\u00ebm”, qet\u00eb, bukur e pa u v\u00ebn\u00eb re. Nj\u00ebsoj si\u00e7 kryhen sot detyrat dyt\u00ebsore, ato postet sekondare “institucionale” (sidomos ato institucionale t\u00eb politik\u00ebs). Gjithandej dhe kudo, n\u00eb cilindo vend jeta funskionon fal\u00eb impenjimit t\u00eb panum\u00ebr servilant\u00ebve. Edhe n\u00eb pallatet mbret\u00ebrore, edhe n\u00eb haremin e Stambollit detyrat kryheshin pakashum\u00eb ngjash\u00ebm si\u00e7 kryhen sot detyrat dyt\u00ebsore t\u00eb servilizmit, dhe t\u00eb gjitha sh\u00ebrbimet e modernizmit. Pa\u00e7ka se sot n\u00eb modernizmin ton\u00eb servilizmi (sidomos ai politik) thjesht konsiderohet profesion, “pun\u00eb profesionale”, madje paguhet fort mir\u00eb : )<\/p>\n
\nPor saher\u00eb endej (odajave t\u00eb panum\u00ebrta t\u00eb pallatit, imagjinoji pak\u00ebz ato korridoret e gjata) ndonj\u00ebher\u00eb dhe lodhej, \u00e7apitej ca hapa kuturu dhe ndalej t\u00eb merrte frym\u00eb. Kudo q\u00eb ndalej, n\u00ebse helbete i mbushej mendja t\u00eb ndalej, nj\u00eb dikush automatikisht duhej t\u00eb ndodhej aty af\u00ebr, nj\u00eb fantom i “paduksh\u00ebm” ishte i angazhuar me detyr\u00ebn p\u00ebr t’ia ofruar stolin q\u00eb t\u00eb ulej. Dhe ok, do pushonte sulltani ca minutash, do i vinte fryma, sapo t\u00eb ngrihej, ky i “padukshmi” e merrte stolin pa u v\u00ebn\u00eb re, pa u trazuar as “rryma” m\u00eb e vock\u00ebl e ajrit, dhe rishtas e ndiqte ashtu si fantomik.<\/p>\n
\n| – – – v i j o n<\/em> – – –<\/p>\n