{"id":13628,"date":"2023-11-10T19:03:00","date_gmt":"2023-11-10T18:03:00","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=13628"},"modified":"2024-04-09T00:13:29","modified_gmt":"2024-04-08T23:13:29","slug":"lajm-i-mire-nga-shkencat-pakez-me-afer-anonimitetit-internetik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=13628","title":{"rendered":"Lajm i mir\u00eb nga shkencat &#8211; Pak\u00ebz m\u00eb af\u00ebr anonimitetit internetik"},"content":{"rendered":"<p><em>(s. guraziu &#8211; ap, n 23)<\/em><\/p>\n<p>(&#8230;<strong>\u00e7&#8217;faj ka sateliti atje lart n\u00eb err\u00ebsir\u00eb, si ta gjej\u00eb i ngrati rrug\u00ebn ton\u00eb sa m\u00eb shkurt n\u00ebse e pyesim, sateliti s&#8217;ka faj, k\u00ebtu posht\u00eb jan\u00eb &#8220;tekno-djajt\u00eb&#8221;<\/strong> : )<\/p>\n<p>&#8230;sipas revist\u00ebs &#8220;Quanta&#8221;, kriptograf\u00ebt e Uni. Texas, Austin, e paskan zgjidhur problemin e ashtuquajtur t\u00eb &#8220;privat\u00ebsis\u00eb&#8221;, ky problem i paska lodhur shkenc\u00ebtar\u00ebt me dekada, dhe nj\u00eb model i tyre prototipik qenka di\u00e7 si konfirmim i faktit se tani ka gjasa q\u00eb, o m\u00eb her\u00ebt o m\u00eb von\u00eb, k\u00ebrkimet e Internetit nga p\u00ebrdoruesit t\u00eb jen\u00eb anonime, flitet se do mund t\u00eb k\u00ebrkohet Interneti por dhe data-bazat masive, pa rrezikuar &#8220;rrjedhje&#8221; infosh rreth privat\u00ebsis\u00eb son\u00eb&#8230;<\/p>\n<p>&#8230;psh. n\u00eb bibliotekat klasike (e ka marr\u00eb si shembull autorja e artikullit n\u00eb &#8220;Quanta&#8221;, Madison Goldberg) kur i k\u00ebrkojm\u00eb infot n\u00ebp\u00ebr librat, jo patjet\u00ebr bibliotekisti duhet t\u00eb dij\u00eb \u00e7far\u00eb kemi k\u00ebrkuar, le t&#8217;jet\u00eb biblioteka e madhe sa nj\u00eb qyetet, sa nj\u00eb Internet, as institucioni &#8220;bibliotek\u00eb&#8221; nuk ruan info se \u00e7&#8217;kemi k\u00ebrkuar (p\u00ebr t&#8217;na e nxir\u00eb pastaj jet\u00ebn me reklamat e me kampanjat), ngjash\u00ebm do duhej dhe me k\u00ebrkimet internetike, privat\u00ebsia e k\u00ebrkimeve tona s&#8217;duhet t\u00eb eksploatohet nga askush&#8230;<\/p>\n<p>&#8230;un\u00eb madje mendoj e nj\u00ebjta do duhej t\u00eb vlente dhe p\u00ebr vizitat e r\u00ebndomta t\u00eb faqeve, edhe vizitat do duhej ta kishin &#8220;privat\u00ebsin\u00eb&#8221; dhe mbrojtjen (n\u00ebse ashtu zgjedh vizitori, vizitori vet\u00eb do duhej t\u00eb vendoste) &#8211; imagjinoje bot\u00ebn reale, hyn n\u00eb nj\u00eb restoran, apo n\u00eb nj\u00eb dyqan&#8230; apo kudo, dhe t\u00eb lyhen pas paparac\u00ebt, crawlers, robot\u00ebt e Google, robo-spiun\u00ebt e Facebook, AI-spiun\u00ebt e gjith\u00eb mediatik\u00ebve t\u00eb bot\u00ebs, jo vet\u00ebm e informojn\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn se ku hyre, por presin t\u00eb dal\u00ebsh t\u00eb ta b\u00ebjn\u00eb dhe &#8220;klick&#8221;, pasi at\u00eb pun\u00eb kan\u00eb paparac\u00ebt : )<\/p>\n<p>&#8230;si\u00e7 \u00ebsht\u00eb tani puna, mos pyet&#8230; mozomokeq, jo vet\u00ebm Facebook na spiunon p\u00ebr gjith\u00e7ka, se mos vet\u00ebm Fb, na p\u00ebrcjell p\u00ebr \u00e7do &#8220;klick&#8221; n\u00eb Internet, na spiunon madje dhe &#8220;offline&#8221;, pandehim e kemi fikur Fb-n\u00eb, nuk vlen per ta, por psh. k\u00ebrkojm\u00eb rrug\u00ebn m\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr p\u00ebr t&#8217;vajtur n\u00eb bibliotek\u00ebn e qytetit (\u00e7&#8217;faj ka vetura jon\u00eb, \u00e7&#8217;faj ka sateliti atje lart n\u00eb err\u00ebsir\u00eb, si ta gjej\u00eb i ngrati rrug\u00ebn ton\u00eb sa m\u00eb shkurt n\u00ebse e pyesim, sateliti s&#8217;ka faj, k\u00ebtu posht\u00eb jan\u00eb &#8220;tekno-djajt\u00eb&#8221;), apo na duhet panairi i librit, ekspozita e filan artistit, ose na duhej nj\u00eb adres\u00eb tjet\u00ebr&#8230; dhe i gjith\u00eb Interneti (dmth. mbar\u00eb bota, rruzulli komplet) e din\u00eb sakt\u00eb ku ndodhemi, her\u00eb do jemi n\u00eb panair, her\u00eb n\u00eb bibliotek\u00eb, a her\u00eb tjet\u00ebr kudo, e din\u00eb sakt\u00eb me adres\u00eb e me gjith\u00e7ka : )<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/skyd_-_quanta_1_news_opt.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-13629\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/skyd_-_quanta_1_news_opt.jpg\" alt=\"\" width=\"1400\" height=\"1200\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/skyd_-_quanta_1_news_opt.jpg 1400w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/skyd_-_quanta_1_news_opt-300x257.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/skyd_-_quanta_1_news_opt-1024x878.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/skyd_-_quanta_1_news_opt-768x658.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1400px) 100vw, 1400px\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(s. guraziu &#8211; ap, n 23) (&#8230;\u00e7&#8217;faj ka sateliti atje lart n\u00eb err\u00ebsir\u00eb, si ta gjej\u00eb i ngrati rrug\u00ebn ton\u00eb sa m\u00eb shkurt n\u00ebse e pyesim, sateliti s&#8217;ka faj, k\u00ebtu posht\u00eb jan\u00eb &#8220;tekno-djajt\u00eb&#8221; : ) &#8230;sipas revist\u00ebs &#8220;Quanta&#8221;, kriptograf\u00ebt e&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=13628\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-13628","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-shenime-shkurt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13628","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13628"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13628\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13628"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13628"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13628"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}