{"id":13703,"date":"2023-11-28T21:53:19","date_gmt":"2023-11-28T20:53:19","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=13703"},"modified":"2024-04-08T23:19:46","modified_gmt":"2024-04-08T22:19:46","slug":"plus-9-muzat-e-kohes-moderne-sipas-steve-lovelace","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=13703","title":{"rendered":"Plus 9 Muzat e koh\u00ebs moderne, sipas Steve Lovelace!"},"content":{"rendered":"<p><em>SG &#8211; Ars Poetica, M 2014<\/em><\/p>\n<p>[ <span style=\"color: #999999;\">ngjitur: G\u00f6sta Knochenhauer &#8211; &#8220;<strong>Muzat<\/strong>&#8221; (Muzeu i Antikiteteve Gustav III &#8211; Stockholm, Suedi)<\/span> ]<br \/>\n<a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Gosta-Knochenhauer-Muzat.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-5827\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Gosta-Knochenhauer-Muzat.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1280\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Gosta-Knochenhauer-Muzat.jpg 1920w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Gosta-Knochenhauer-Muzat-300x200.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Gosta-Knochenhauer-Muzat-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Gosta-Knochenhauer-Muzat-768x512.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Gosta-Knochenhauer-Muzat-1536x1024.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/a><\/p>\n<p>T\u00eb gjith\u00ebve na jan\u00eb t\u00eb njohura pakashum\u00eb muzat klasike, ato jan\u00eb 9 &#8211; Eutera, Kaliopa, Klia, Erata, Urania, Melpomena, Talia, Terpsihora, Polihimnia. Por sipas Steve Lovelace i kemi + 9 muza moderne, si psh. Emporia, Polistela, Tekna, Aleksia, Abaksia&#8230; etj.<\/p>\n<p>&#8220;<em>N\u00ebse muzat ekzistojn\u00eb, qoft\u00eb dhe si di\u00e7 m\u00eb shum\u00eb sesa funksione neurokimike n\u00eb trurin ton\u00eb, at\u00ebher\u00eb ka shum\u00eb sosh. Mir\u00ebpo, p\u00ebr aq sa rrumbullak\u00ebsojn\u00eb kategorit\u00eb e p\u00ebrgjithshme, mendoj se kaq \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fillim i mir\u00eb<\/em>&#8230;&#8221; &#8211; k\u00ebshtu shprehet Lovelace, dhe ai aludon n\u00eb 18 muza gjithsej, sipas tij kaq do ishin t\u00eb mjaftueshme, 9 nga ato klasike dhe 9 muza moderne!<\/p>\n<p>Sipas Steve Lovelace, psh. efektet vizuale filmike q\u00eb si novacion erdh\u00ebn &#8220;von\u00eb&#8221;, n\u00eb v. 1977, megjithat\u00eb frym\u00ebzohen nga Tekna, e nj\u00ebjta muz\u00eb q\u00eb e pati frym\u00ebzuar dikur Leonardo da Vin\u00e7in p\u00ebr &#8220;Mona Lizen&#8221; e vet. Mir\u00ebpo autori Lovelace e merr si shembull melodin\u00eb epike monumentale t\u00eb John Williams n\u00eb hapjen e Star Wars (Marshin Perandorak) &#8211; melodia duhet t\u00eb jet\u00eb frym\u00ebzuar nga Eutera &#8211; thot\u00eb ai. Nj\u00eb ide aq e madhe si Star Wars \u00ebsht\u00eb e &#8220;paracaktuar&#8221; t\u00eb ket\u00eb frym\u00ebzime t\u00eb gjithanshme dhe shum\u00eb Muza q\u00eb v\u00ebrtiten e &#8220;p\u00ebrzihen&#8221;, secila m\u00eb e zonja se tjetra : )<\/p>\n<p>&#8220;<em>Sipas mitologjis\u00eb s\u00eb lasht\u00eb jan\u00eb n\u00ebnt\u00eb Muza q\u00eb frym\u00ebzojn\u00eb t\u00eb gjitha format e artit dhe t\u00eb shkenc\u00ebs. Grek\u00ebt e vjet\u00ebr besonin se idet\u00eb e m\u00ebdha i sillnin muzat nga qielli. Ato ua sillnin idet\u00eb artist\u00ebve dhe shkenc\u00ebtar\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt me an\u00eb t\u00eb frym\u00ebzimit hyjnor, i realizonin ato ide qiellore posht\u00eb n\u00eb bot\u00ebn ton\u00eb, tok\u00ebsore. Do doja t\u00eb besoj se muzat me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb ekzistojn\u00eb, qoft\u00eb si per\u00ebndesha greko-romake, qoft\u00eb si engj\u00ebj t\u00eb p\u00ebrrallave hebraiko-kristiane, apo dhe thjesht si &#8216;arketipe&#8217; t\u00eb Jungut. N\u00eb secilin rast, ka aq shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb lidhur me personifikimin e potencialit krijues. Se muzat jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, nuk ka aspak dyshim, por bota ka ndryshuar aq shum\u00eb q\u00eb nga koh\u00ebt e lashta. Me kaq shum\u00eb arte dhe shkenca n\u00eb dit\u00ebt e sotme, n\u00ebnt\u00eb muzat e dikurshme thjesht s&#8217;jan\u00eb t\u00eb mjaftueshme<\/em>.&#8221; &#8211; cituar nga shkrimi: &#8220;Muses for the Modern Age&#8221; 2012, Steve Lovelace.<\/p>\n<p>Si q\u00ebndron pra puna me 9 muzat &#8220;fringo&#8221; t\u00eb reja, bashk\u00ebkohore? Le t&#8217;i shohim me radh\u00eb, nga t\u00eb vjetrat n\u00eb t\u00eb rejat, para se ta zgjerojm\u00eb panteonin, le t&#8217;i shohim fillimisht 9 muzat origjinale ose klasike.<\/p>\n<p>( <strong>Erata<\/strong> ) &#8211; Erata p\u00ebrfaq\u00ebson poezin\u00eb lirike ose t\u00eb dashuris\u00eb, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrshkruar apo paraqitur me nj\u00eb instrument muzikor t\u00eb lasht\u00eb grek, t\u00eb quajtur &#8220;kithara&#8221;. Sot ajo do t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonte komedit\u00eb romantike dhe historit\u00eb, novelistik\u00ebn e dashuris\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Ajo dhe sot do ta mbante nj\u00eb kitar\u00eb, dmth. versionin modern t\u00eb nj\u00eb &#8220;kithara&#8221; &#8211; shkruan Lovelace.<\/p>\n<p>( <strong>Eutera<\/strong> ) &#8211; Eutera \u00ebsht\u00eb muza e k\u00ebng\u00ebs dhe e poezis\u00eb elegjiake. E p\u00ebrshkruar tradicionalisht me nj\u00eb instrument t\u00eb quajtur &#8220;aulos&#8221;, sot ajo ndoshta do t\u00eb paraqitej me nj\u00eb flaut\u00eb moderne.<\/p>\n<p>( <strong>Kaliopa<\/strong> ) &#8211; Kaliopa \u00ebsht\u00eb muza e poezis\u00eb epike, ajo \u00ebsht\u00eb paraqitur zakonisht me nj\u00eb tabel\u00eb shkrimi. N\u00eb epok\u00ebn moderne, ajo p\u00ebrfaq\u00ebson epikat e \u00e7do lloji t\u00eb mundsh\u00ebm, q\u00eb nga romanet si Harry Potter, librat e vizatuar (stripet) si Batman dhe filmat e till\u00eb si Star Wars &#8211; thot\u00eb Lovelace.<\/p>\n<p>( <strong>Klia<\/strong> ) &#8211; Klia, zakonisht e p\u00ebrshkruar, paraqitur me fletushka (manuskripte) t\u00eb mbledhura &#8220;rrotullama&#8221;, \u00ebsht\u00eb muza e Historis\u00eb. Sot ajo do t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonte plus dokumentar\u00ebt, gazetarin\u00eb dhe veprat jofiksionale n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Klia e koh\u00ebs son\u00eb padyshim do t&#8217;paraqitej me nj\u00eb kodik (nj\u00eb lib\u00ebr modern) n\u00eb vend t\u00eb manuskriptit.<\/p>\n<p>( <strong>Urania<\/strong> ) &#8211; Urania tradicionalisht p\u00ebrfaq\u00ebsonte Astronomin\u00eb, dhe n\u00ebp\u00ebr figura paraqitej duke mbajtur nj\u00eb glob dhe nj\u00eb kompas. Por sot ajo &#8220;do t&#8217;i p\u00ebrfaq\u00ebsonte t\u00eb gjitha shkencat e r\u00ebnda, si Fizik\u00ebn, Astronomin\u00eb, Kimin\u00eb etj.&#8221; &#8211; shkruan Lovelace.<\/p>\n<p>( <strong>Melpomena<\/strong> ) &#8211; Melpomena e p\u00ebrfaq\u00ebson Tragjedin\u00eb dhe paraqitet me nj\u00eb mask\u00eb tragjike. Roli i saj akoma \u00ebsht\u00eb i nj\u00ebjti, pak ka ndryshuar n\u00eb dy mij\u00ebvje\u00e7ar\u00ebt e fundit.<\/p>\n<p>( <strong>Talia<\/strong> ) &#8211; Talia p\u00ebrfaq\u00ebson Komedin\u00eb dhe mban nj\u00eb mask\u00eb komike. Ashtu si Melpomena, roli i Talis\u00eb ka ndryshuar fare pak q\u00eb nga koh\u00ebt e lashta.<\/p>\n<p>( <strong>Terpsihora<\/strong> ) &#8211; Terpsihora \u00ebsht\u00eb muza e valleve dhe dansit. Ajo paraqitej me nj\u00eb lir\u00eb (nj\u00eb lloj qeste nga lasht\u00ebsia), edhe pse sot ajo do ta mbante ndonj\u00eb harp\u00eb m\u00eb moderne n\u00eb duart.<\/p>\n<p>( <strong>Polihimnia<\/strong> ) &#8211; Polihimnia, e par\u00eb shpesh me nj\u00eb vello dhe me nj\u00eb shprehje fytyre &#8220;gjoja e zhytur n\u00eb mendime&#8221;, \u00ebsht\u00eb muza e himneve dhe e shkrimeve t\u00eb shenjta. Sot ajo nj\u00ebjt\u00eb do t&#8217;i p\u00ebrfaq\u00ebsonte shkrimet teologjike dhe veprat artistike eklastike (kishtare).<\/p>\n<p>***<br \/>\nLovelace vazhdon me n\u00ebnt\u00eb muzat moderne t\u00eb cilat na frym\u00ebzojn\u00eb, ose i p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb artet dhe shkencat&#8230; q\u00eb nuk &#8220;mbulohen&#8221; nga ato 9 muzat, jo &#8220;dekadente&#8221; por t\u00eb vjetra, dhe jo t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr ta kap\u00ebrthyer secilin frym\u00ebzim artistiko-shkencor : )<\/p>\n<p>( <strong>Emporia<\/strong> ) &#8211; Emporia p\u00ebrfaq\u00ebson biznesin n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, tregtin\u00eb dhe shkencat e ekonomis\u00eb. Shpesh e paraqitur ose p\u00ebrshkruar me nj\u00eb qese t\u00eb vog\u00ebl me florinj, sipas Lovelace, Emporia i ka frym\u00ebzuar t\u00eb gjitha soj-e-llojet e kapitalist\u00ebve t\u00eb k\u00ebsaj bote, dhe t\u00eb komunist\u00ebve po ashtu, q\u00eb nga Rockefeller e deri te Karl Marksi.<\/p>\n<p>( <strong>Polistela<\/strong> ) &#8211; Polistela p\u00ebrfaq\u00ebson skulptur\u00ebn, arkitektur\u00ebn dhe inxhinierin\u00eb. Ajo paraqitet me nj\u00eb \u00e7ekan dhe dalt\u00eb n\u00eb duar. Polistela frym\u00ebzon \u00e7do gj\u00eb q\u00eb nga urat, statujat e deri tek kabinat e telefonit, pakashum\u00eb \u00e7do gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb si di\u00e7 e materializuar konkretisht dhe tredimensionale.<\/p>\n<p>( <strong>Eufrenia<\/strong> ) &#8211; Eufrenia p\u00ebrfaq\u00ebson psikologjin\u00eb, antropologjin\u00eb dhe shkencat e tjera shoq\u00ebrore. Ajo paraqitet me nj\u00eb trident t\u00eb vog\u00ebl (\u03a8) n\u00eb form\u00ebn e shkronj\u00ebs greke &#8220;psi&#8221;, shpesh ulur, n\u00eb heshtje, duke i &#8220;parafytyruar&#8221; dhe duke persiatur p\u00ebr thell\u00ebsit\u00eb e mendjes njer\u00ebzore.<\/p>\n<p>( <strong>Tekna<\/strong> ) &#8211; Tekna \u00ebsht\u00eb muza e piktur\u00ebs, e fotografis\u00eb, dhe e kinematografis\u00eb. Ajo paraqitet me nj\u00eb brush\u00eb dhe nj\u00eb palet\u00eb ngjyrash.<br \/>\nLovelace shkruan q\u00eb, psh. dhe efektet vizuale filmike, q\u00eb si novacion erdh\u00ebn &#8220;von\u00eb&#8221;, n\u00eb v. 1977, megjithat\u00eb frym\u00ebzohen nga Tekna, e nj\u00ebjta muz\u00eb q\u00eb pati frym\u00ebzuar dikur Leonardo da Vin\u00e7in p\u00ebr &#8220;Mona Lizen&#8221; e vet. Mir\u00ebpo autori Lovelace e merr si shembull melodin\u00eb epike monumentale t\u00eb John Williams n\u00eb hapjen e Star Wars (Marshin Perandorak), n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb &#8211; thot ai &#8211; melodia duhet t\u00eb jet\u00eb frym\u00ebzuar nga Eutera. Nj\u00eb ide aq e madhe si Star Wars \u00ebsht\u00eb e &#8220;paracaktuar&#8221; t\u00eb ket\u00eb frym\u00ebzime t\u00eb gjithanshme dhe shum\u00eb Muza q\u00eb &#8220;p\u00ebrzihen&#8221;, secila m\u00eb e zonja se tjetra : )<\/p>\n<p>( <strong>Karakaksa<\/strong> ) &#8211; Karakaksa \u00ebsht\u00eb muza e &#8220;cic\u00ebrimave&#8221; t\u00eb shkurta (postimet n\u00eb Twitter psh.), muza e citateve, dhe e t\u00eb gjitha gj\u00ebrave &#8220;nj\u00ebrreshtore&#8221;, \u00e7do gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb pakashum\u00eb e shkurt\u00ebr dhe e \u00ebmb\u00ebl. Ajo do t\u00eb p\u00ebrshkruhet ose paraqitet me nj\u00eb zogth t\u00eb vog\u00ebl (mbase bilbil) n\u00eb supin e saj.<\/p>\n<p>( <strong>Ikonofilia<\/strong> ) &#8211; Ikonofilia \u00ebsht\u00eb muza e dizajnit grafik, e kaligrafis\u00eb dhe e tipografis\u00eb. Ajo gjithashtu i p\u00ebrfaq\u00ebson t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb merren me disenjimin-projektimin e &#8220;interface&#8221; p\u00ebr programet (UI &#8211; User Interface) &#8211; dmth. k\u00ebtu hyn dhe gjith\u00eb Interneti programatik, grafiko-vizual si\u00e7 e njohim deri sot (sh\u00ebn. im, sg) Ikonofilia figurativisht paraqitet me nj\u00eb stilolaps dhe nj\u00eb t-kat\u00ebrk\u00ebnd\u00ebsh.<\/p>\n<p>( <strong>Aleksia<\/strong> ) &#8211; Aleksia \u00ebsht\u00eb muza e lidershipit dhe e politik\u00ebs. Sipas Lovelace, ajo i ka frym\u00ebzuar disa prej udh\u00ebheq\u00ebsve m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb historis\u00eb, nga udh\u00ebheq\u00ebsit e koh\u00ebs s\u00eb luftrave si Abraham Lincoln, Winston Churchill, deri tek &#8220;pacifist\u00ebt&#8221; si Mahatma Gandi dhe Martin Luther King. Aleksia paraqitet me nj\u00eb shkopth (staf), me nj\u00eb rruzull t\u00eb art\u00eb n\u00eb krye, q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson fuqin\u00eb e Apollonit.<\/p>\n<p>( <strong>Zoa<\/strong> ) &#8211; Zoa \u00ebsht\u00eb per\u00ebndesha e biologjis\u00eb dhe e shkencave t\u00eb jet\u00ebs. Ajo e ndihmon gjithsecilin q\u00eb merret me mrekullit\u00eb e jet\u00ebs, nga nj\u00eb kopshtar i thjesht\u00eb e deri tek nj\u00eb shkenc\u00ebtar i gjenetik\u00ebs i cili &#8220;p\u00ebrzihet&#8221; n\u00eb pun\u00ebt m\u00eb t\u00eb nd\u00ebrlikuara, si psh. aminoacidet, ADN-t\u00eb etj. Zoe p\u00ebrshkruhet ose paraqitet zakonisht me nj\u00eb shat t\u00eb vog\u00ebl kopshti dhe nj\u00eb kov\u00eb-ujit\u00ebse.<\/p>\n<p>( <strong>Abaksia<\/strong> ) &#8211; Abaksia \u00ebsht\u00eb muza e matematik\u00ebs, e logjik\u00ebs dhe e shkencave kompjuterike. Ajo \u00ebsht\u00eb frym\u00ebzimi kryesor p\u00ebr programuesit e kompjuter\u00ebve dhe p\u00ebr &#8220;llogarit\u00eb&#8221; e thella shkencore-matematikore. Abaksia p\u00ebrshkruhet ose paraqitet me nj\u00eb numratore klasike (abakus).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>SG &#8211; Ars Poetica, M 2014 [ ngjitur: G\u00f6sta Knochenhauer &#8211; &#8220;Muzat&#8221; (Muzeu i Antikiteteve Gustav III &#8211; Stockholm, Suedi) ] T\u00eb gjith\u00ebve na jan\u00eb t\u00eb njohura pakashum\u00eb muzat klasike, ato jan\u00eb 9 &#8211; Eutera, Kaliopa, Klia, Erata, Urania, Melpomena,&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=13703\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-13703","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-classic"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13703","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13703"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13703\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13703"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13703"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13703"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}