{"id":13704,"date":"2023-11-29T20:04:53","date_gmt":"2023-11-29T19:04:53","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=13704"},"modified":"2024-04-08T23:19:33","modified_gmt":"2024-04-08T22:19:33","slug":"rreth-mosmarreveshjes-200-vjecare-greko-britanike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=13704","title":{"rendered":"Rreth mosmarr\u00ebveshjes 200-vje\u00e7are greko-britanike!"},"content":{"rendered":"

S. Guraziu – Ars Poetica, N 2023 – Koment<\/em><\/p>\n

(…Mr. Fuhreri e kuptoi q\u00eb kulla Eifel ishte nj\u00eb “ngrehin\u00eb dekadente” n\u00eb fakt, hekurishte e vjet\u00ebr dhe fare s’i p\u00eblqente, andaj sakaq i nxori vulat, ia dha Ambasadorit t\u00eb Du\u00e7es “firmanin” p\u00ebr ta \u00e7montuar Kull\u00ebn<\/strong>…)<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

***
\nSi\u00e7 dihet, mosmarr\u00ebveshja mes Greqis\u00eb dhe Britanis\u00eb rreth artefakteve-statujave t\u00eb Partenonit nuk \u00ebsht\u00eb nga “dje”, por \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mosmarr\u00ebveshje shekullore, jo m\u00eb e shkurt\u00ebr por 200-vje\u00e7are.<\/p>\n

T’mos merresh vesh p\u00ebr 200 vjet nuk \u00ebsht\u00eb pak, p\u00ebr t’u konsideruar “pafaj\u00ebsi” historike, d\u00ebshtim i paq\u00ebllimsh\u00ebm, p\u00ebrkundrazi. Si\u00e7 “justifikohen” britanik\u00ebt (si\u00e7 qeveria e largon p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb me rrudhje-supet e veta) i bie se Greqia duhet t’jet\u00eb e lumtur q\u00eb Perandoria Osmane nuk ua shiti at\u00ebbot\u00eb gjith\u00eb Athin\u00ebn, sa p\u00ebr vet\u00ebm statujat Greqia s’duhet madje as t\u00eb b\u00ebzaj\u00eb.<\/p>\n

Kuptohet se Greqia zyrtare gjithmon\u00eb e ka hedhur posht\u00eb nocionin se gjoja “fuqit\u00eb pushtuese na paskan autoritet edhe mbi trash\u00ebgimin\u00eb historike e kulturore” t\u00eb popujve q\u00eb i pushtojn\u00eb. Pla\u00e7kisin \u00e7far\u00eb ia dalin, marrin sa marrin dhe automatikisht “pla\u00e7kat” b\u00ebhen t\u00eb tyre, ngelen pron\u00eb e pushtuesve p\u00ebrgjithmon\u00eb. \u00cbsht\u00eb e sakt\u00eb dhe e dhimbshme se pla\u00e7kat e viking\u00ebve Britania kurr\u00eb s’ka mundur t’i rikuperoj\u00eb as t’i kthej\u00eb.<\/p>\n

Mir\u00ebpo koha e viking\u00ebve dhe bashk\u00ebkoh\u00ebsia jon\u00eb \u00ebsht\u00eb supozuar t\u00eb ishin si “nata dhe dita” t\u00eb dallueshme. Nocionin e sip\u00ebrp\u00ebrmendur p\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb s’e p\u00ebrkrah\u00eb as BE-ja e avancuar dhe moderne, as Britania (Mbret\u00ebria e Bashkuar, si entitet politik), as UNESCO, dhe asnj\u00eb organiz\u00ebm serioz i bot\u00ebs bashk\u00ebkohore. Qeveria greke e pati b\u00ebr\u00eb k\u00ebrkes\u00ebn e par\u00eb zyrtare p\u00ebr kthimin e Mermereve t\u00eb Partenonit n\u00eb v. 1983, e cila k\u00ebrkes\u00eb, si\u00e7 dihet qe refuzuar nga britanik\u00ebt.<\/p>\n

Historia e di se Perandoria Osmane “kollitej” at\u00ebbot\u00eb nd\u00ebr trevat e Ballkanit, pushtimi osman ishte tashm\u00eb disashekullor i gjat\u00eb. Ata e mbanin t\u00eb pushtuar dhe Greqin\u00eb, edhe Shqip\u00ebrin\u00eb, edhe… etj etj., pat\u00ebn synuar madje deri n\u00eb Vjen\u00eb. Dhe zyrtar\u00ebt osman\u00eb, me ato veglat e tyre politike t\u00eb koh\u00ebs, me aq sa ishin avancuar “shkencat” politike t\u00eb at\u00ebhershme, shpesh madje me aso “vesesh t\u00eb err\u00ebta mesjetare”, pandehnin se kishin t\u00eb drejt\u00eb ta shisnin trash\u00ebgimin\u00eb kulturore t\u00eb trevave q\u00eb i sundonin.<\/p>\n

Mir\u00ebpo, t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb si “politik\u00eb kolonialiste” dhe t\u00eb fitimprurjes me shitjen e trash\u00ebgimis\u00eb kultuorore-historike, nuk e p\u00ebrkrah mbase as Turqia moderne, as Evropa, as Britania… dhe as koha moderne n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.<\/p>\n

Krijohet p\u00ebrshtypja sikur “ironia” e s\u00eb sotmes (rreth mosmarr\u00ebveshjes n\u00eb fjal\u00eb) \u00ebsht\u00eb pakashum\u00eb si vijon – nga nj\u00ebra an\u00eb, sikur e tashmja e historis\u00eb, avancimet kulturore t\u00eb Britanis\u00eb moderne, t\u00eb Evrop\u00ebs n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, e sidomos direktivat bashk\u00ebkohore t\u00eb BE-s\u00eb, asgj\u00eb e avancuar e s\u00eb tanishmes nuk “pajtohet” me metodat politiko-kulturologjike t\u00eb Mesjet\u00ebs (respektivisht, me mend\u00ebsin\u00eb otomaneske t\u00eb asobotshme t\u00eb shitjes s\u00eb monumenteve t\u00eb Athines). E tashmja, jo vet\u00ebm si histori zyrtare por qoft\u00eb dhe vet\u00ebm si koment n\u00eb Twitter distancohet nga e “err\u00ebta” e Mesjet\u00ebs…<\/p>\n

Nga tjetra an\u00eb, p\u00ebr t’mos i cenuar interesat materiale t\u00eb s\u00eb tashmes, qeveria britanike thjesht i rrudh\u00eb supet, e largon gjoja “p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb” duke u justifikuar se muzeumet britanike jan\u00eb institucione jasht\u00ebqeveritare t\u00eb pavarura. Thuase na qenkan “shtete” (ngjash\u00ebm… di\u00e7 si Vatikani n\u00eb mes t\u00eb Rom\u00ebs) dhe se politikat e tyre ndaj shteteve tjera t\u00eb Evrop\u00ebs, NUK jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi e qeveris\u00eb britanike ! Qeveria britanike ka pohuar dhe prore pohon se vendimet n\u00eb lidhje me koleksionin e “Muzeut Britanik” na qenkan jasht\u00eb fush\u00ebveprimit ligjor t\u00eb qeveris\u00eb.<\/p>\n

Shih pra, n\u00ebse muzeumi t’ishte i imi (si\u00e7 psh. jan\u00eb dhe hotelet, fabrikat, a klubet futbollistike… pron\u00eb e pasanik\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm) del se fare leht\u00eb dhe un\u00eb do i gjeja 1001 interesa p\u00ebr ta mbrojtur moskthimin e statujave, do i gjeja 1001 justifikime p\u00ebr t’mos ia kthyer mermeret Greqis\u00eb. Bukur kjo, do i mbroja interesat.<\/p>\n

Por vall\u00eb sa do kisha t\u00eb drejt\u00eb ndaj vet\u00eb historis\u00eb, si do ta justifikoja “dhun\u00ebn kulturore” t\u00eb s\u00eb tashmes ndaj t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs s\u00eb dhumshme, si histori kolonialiste dhe pushtimesh! N\u00ebse “gjykimet” kolektive t\u00eb organizmave nd\u00ebrshtet\u00ebror s’na qenkan mbi gjykimet e nj\u00eb institucioni kulturor-komercial (ne kete rast qoft\u00eb dhe muzeum, si pron\u00eb e imja) at\u00ebher\u00eb si…<\/p>\n

Muzeu Britanik justifikohet duke pohuar se zyrtaret osman\u00eb ia dhan\u00eb dikur Ambasadorit Elgin lejen p\u00ebr “\u00e7montimin e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore t\u00eb Greqis\u00eb”, p\u00ebr shitjen dhe p\u00ebr transportin drejt muzeumeve t\u00eb Britanis\u00eb. Atij iu dha nj\u00eb leje speciale (firman – imagjino “firman”, jokorrupsioni dhe integriteti i osmanlinj\u00ebve at\u00ebbot\u00eb ishte 100% i garantuar) dhe gjat\u00eb viteve 1801 deri 1805, duke vepruar n\u00ebn mbik\u00ebqyrjen e autoriteteve p\u00ebrkat\u00ebse (teksa po hanin bakllava-tullumba t\u00eb \u00ebmbla, dhe duke shk\u00ebmbyer batuta me personelin e ambasad\u00ebs), Elgin i hoqi, i \u00e7montoi rreth gjysm\u00ebn e skulpturave t\u00eb mbetura nga rr\u00ebnojat e Partenonit.<\/p>\n

Ai gjithashtu, nga autoritetet e “bakllavizuara” osmane e mori lejen shtes\u00eb-speciale p\u00ebr t\u00eb \u00e7montuar elemente tjera t\u00eb shumta skulpturore dhe arkitekturore n\u00eb Akropol. Meq\u00eb \u00e7montimet e Akropolit grek iu shiten qeveris\u00eb britanike (shitje-pazarll\u00ebk nga vet\u00eb ambasadori britanik, dmth. ambasador pran\u00eb Qeveris\u00eb Kolonialiste-Osmaniste t\u00eb asaj kohe), normale q\u00eb i gjith\u00eb koleksioni i antikiteteve t\u00eb Elgin u transportua n\u00eb Britani.<\/p>\n

Sidoqoft\u00eb, meq\u00eb gjith\u00e7ka e veprimit ambasadorial t\u00eb Elgin dukej e “dyshimt\u00eb”, veprimet e tij \u00e7montuese-pla\u00e7kit\u00ebse t\u00eb Akropolit u “hetuan” t\u00ebr\u00ebsisht nga nj\u00eb Komitet i P\u00ebrzgjedhur Parlamentar n\u00eb v. 1816. Komiteti i para 200 viteve zbuloi se \u00e7montimet e Elgin ishin plot\u00ebsisht t\u00eb ligjshme (tekefundit… meq\u00eb Greqia ende s’kishte pushtet n\u00eb Athin\u00eb, ende ishte n\u00ebn pushtimin Osman, ende ishte di\u00e7 si koloni – nj\u00ebsoj si\u00e7 pati qen\u00eb dhe India e madhe koloni e jona).<\/p>\n

Pra legjitimiteti i \u00e7montimeve t\u00eb Elgin u caktua p\u00ebrpara se skulpturat t\u00eb b\u00ebheshin pjes\u00eb e koleksionit t\u00eb Muzeut Britanik, me Aktin “politik” t\u00eb Parlamentit. Tani na vjen keq… tani p\u00ebr fat t\u00eb keq, i nj\u00ebjti Parlament, 200 vjet m\u00eb von\u00eb s’mund t\u00eb risjell asnj\u00eb akt-vendim p\u00ebr zhb\u00ebrjen e \u00e7montimeve dhe p\u00ebr ndreqje-gabimin historik t\u00eb Ambasadorit Elgin.<\/p>\n

N\u00eb fakt, ndoshta historian\u00ebt do duhej ta interpretonin fare ndryshe historin\u00eb. Psh. t\u00eb thon\u00eb se diplomati skocez Elgin, Shk\u00eblqesia e Tij, Ambasadori jon\u00eb nuk e pati pla\u00e7kitur Greqin\u00eb… por vet\u00eb Perandorin\u00eb Osmane. E sakt\u00eb se Elgin “\u00e7montimet e veta t\u00eb kultur\u00ebs greke” ia shiti qeveris\u00eb britanike n\u00eb v. 1816, por sipas tij dhe si\u00e7 e pam\u00eb… sipas hetimeve zyrtare t\u00eb Komitetit britanik 200 vjet m\u00eb par\u00eb, gjith\u00e7ka ishte n\u00eb suaza t\u00eb legjitimitetit.<\/p>\n

Mrekullia vet\u00eb, le ta ironizojm\u00eb pra, ta b\u00ebjm\u00eb “pelim” pak\u00ebz cil\u00ebndo pjes\u00eb t\u00eb historis\u00eb. Psh., Londra pati shp\u00ebtuar, \u00e7izmet naziste ngelen k\u00ebndej Kanalit, por Mister Fuhreri e pushtoi gjith\u00eb Evrop\u00ebn e edhe Franc\u00ebn. Sipas tij pushtimi dhe “blick-suksesi” nazist duhej festuar, duhej cak\u00ebrruar gotat e shampanj\u00ebs, andaj papritur, pa ditur bota gj\u00eb, vendosi p\u00ebr nj\u00eb vizit\u00eb jo-zyrtare Parisit.<\/p>\n

Pas shampanj\u00ebs, gjat\u00eb shetis\u00eb e sip\u00ebr me gjeneral\u00ebt e vet, Mr. Fuhreri e kuptoi q\u00eb kulla Eifel ishte nj\u00eb “ngrehin\u00eb dekadente” n\u00eb fakt, hekurishte e vjet\u00ebr dhe fare s’i p\u00eblqente, ia zinte “drit\u00ebn”, i b\u00ebnte hije pjes\u00ebs favorite t\u00eb qyetit. Ra kulla Eifel dhe tutje asgj\u00eb e Parisit s’i p\u00eblqente Fuhrerit. Andaj sakaq i nxori vulat, ia dha Ambasadorit t\u00eb Du\u00e7es “firmanin” p\u00ebr ta \u00e7montuar Kull\u00ebn, dhe t\u00eb gjitha monumentet e Franc\u00ebs. Mund t\u00eb b\u00ebnte \u00e7’t\u00eb donte me to, t’i shiste n\u00eb tregun e zi a t\u00eb bardh\u00eb, t’i transportonte n\u00eb Rom\u00eb, psh. t’i mbushte muzeumet e Rom\u00ebs, apo dhe t’i zbukuronte sheshet e Italis\u00eb, me 1 milion e 1 monumente franceze. Mrekullia vet\u00eb, firmani i Fuhrerit “firman”, dekreti dekret.<\/p>\n

Apo m\u00eb mir\u00eb… p\u00ebrmbyllje dhe keqardhje, sikur dhe vet\u00eb “ironizimi” i historis\u00eb ting\u00ebllon keq, s’na ndihmon gj\u00eb. Sundimi politik, ushtarak e qeveritar i ndonj\u00eb treve a vendi mund t\u00eb vazhdoj\u00eb… apo mund t’ket\u00eb mbaruar prej koh\u00ebsh. Por mos vall\u00eb mend\u00ebsia e “kolonizimit kulturor” ndaj bot\u00ebs ndoshta ende s’ka p\u00ebrfunduar. Historia v\u00ebrtet s’mund t\u00eb ndryshohet, s’\u00ebsht\u00eb as nevoja sepse do na “\u00e7oroditej” vet\u00eb e tashmja dhe e ardhmja, mir\u00ebpo “gabimet” e historis\u00eb mund t\u00eb korrigjohen sadopak. Me nj\u00eb grim\u00eb vullnet e konstruktivitet d\u00ebmet e s\u00eb kaluar\u00ebs mund t\u00eb zbuten, plag\u00ebt e vjetra mund t\u00eb trajtohen-kurohen e t\u00eb sh\u00ebrohen.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S. Guraziu – Ars Poetica, N 2023 – Koment (…Mr. Fuhreri e kuptoi q\u00eb kulla Eifel ishte nj\u00eb “ngrehin\u00eb dekadente” n\u00eb fakt, hekurishte e vjet\u00ebr dhe fare s’i p\u00eblqente, andaj sakaq i nxori vulat, ia dha Ambasadorit t\u00eb Du\u00e7es “firmanin”… Lexo →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-13704","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13704","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13704"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13704\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13704"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13704"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13704"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}