{"id":13729,"date":"2023-12-09T05:12:23","date_gmt":"2023-12-09T04:12:23","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=13729"},"modified":"2024-04-08T23:02:45","modified_gmt":"2024-04-08T22:02:45","slug":"ri-nacionalizimi-i-nene-terezes-dhe-heredokur-i-adem-jasharit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=13729","title":{"rendered":"Ri-Nacionalizimi i aeroportit “N\u00ebn\u00eb Tereza”, dhe (her\u00ebdokur) i “Adem Jasharit”"},"content":{"rendered":"

S. Guraziu – Ars Poetica, Dhjetor 2023<\/em><\/p>\n

(…m\u00eb n\u00eb fund, pronar\u00ebt e “N\u00ebn\u00eb Tereza” jan\u00eb shqiptar\u00ebt e jo kinez\u00ebt, as gjerman\u00ebt – “Adem Jashari” ngelet i turqve deri n\u00eb v. 2030, urojm\u00eb t’mos e shesin, psh. kinez\u00ebve, k\u00ebta e pat\u00ebn bler\u00eb “N\u00ebn\u00eb Terez\u00ebn” nga gjerman\u00ebt<\/strong>…)<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

***
\nSi “shkas” i shkrimit ton\u00eb thuase u b\u00ebn\u00eb ca “foto” t\u00eb Albcontrol – andaj le t’ia fillojm\u00eb me ca info rreth tyre – Albcontrol e menaxhon dhe kontrollon hap\u00ebsir\u00ebn ajrore Shqiptare (FIR).<\/p>\n

ANTA (Agjencia Nacionale e Trafikut Ajror) qe krijuar si nd\u00ebrmarrje shtet\u00ebrore n\u00eb v. 1992. M\u00eb 3 Shkurt 1999 qe transformuar n\u00eb shoq\u00ebri aksionare (sh.a.) M\u00eb 15 N\u00ebntor 2013 ANTA do em\u00ebrtohej “Albcontrol”, sipas zyrtar\u00ebve emri i ri duhej “p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb sa m\u00eb pran\u00eb identitetit shtet\u00ebror dhe komb\u00ebtar”.<\/p>\n

Pati qen\u00eb supozuar t\u00eb ishte jo vet\u00ebm em\u00ebr i ri, por dhe di\u00e7 si fillim i ri, di\u00e7 si fillim-mbar\u00ebrsi p\u00ebr tutje, n\u00eb akord me avancimet moderne teknologjike, n\u00eb akord me planet e synimet, dhe kuptohet me ambicjet e aspiratat. Albcontrol \u00ebsht\u00eb shoq\u00ebri aksionare me kapital 100% shtet\u00ebror, 100% pron\u00eb e Ministris\u00eb s\u00eb Financave dhe Ekonomis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n

Her\u00ebt o m\u00eb von\u00eb gjithkush riorganizohet dhe ia rinis pun\u00ebs s\u00eb vet. Psh. edhe DFS – Deutsche Flugsicherung e Gjermanis\u00eb si kompani qe ristrukturuar n\u00eb v. 1993, nd\u00ebrsa ANTA (Agjencia Nacionale e Trafikut Ajror, pararend\u00ebsja e Albcontrol) do ia fillonte “rinism\u00ebs”, riorganizimit t\u00eb vet n\u00eb v. 2013.<\/p>\n

Kuptohet se Albcontrol operon n\u00eb p\u00ebrputhje me standardet nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb lundrimit ajror. Q\u00eb nga v. 2003 \u00ebsht\u00eb an\u00ebtare e EuroControl, dhe nga v. 2009 an\u00ebtare e CANSO (Civil Air Navigation Services Organization). Po ashtu, nga Janari 2016 Albcontrol \u00ebsht\u00eb an\u00ebtare me t\u00eb drejta t\u00eb plota e CANSO (Europe).<\/p>\n

N\u00eb faqen e tyre zyrtare, thuhet se “organigrama” e kompanis\u00eb \u00ebsht\u00eb “n\u00ebn rikonstruksion” e sip\u00ebr, dmth. jan\u00eb duke e rishkruar p\u00ebr ta ripublikuar t\u00eb fresk\u00ebt, sapo t’jet\u00eb e gatshme publiku do ket\u00eb qasje. Sidoqoft\u00eb, me fillimin e ri, me investimet rreth p\u00ebrmir\u00ebsimit t\u00eb infrastruktur\u00ebs, me em\u00ebrtimin e ri, si kompania e vetme shqiptare e k\u00ebtij lloji (n\u00eb pron\u00ebsi 100% nga shteti shqiptar), Albcontrol synon p\u00ebr ta p\u00ebrfaq\u00ebsuar sa m\u00eb mir\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb dhe sh\u00ebrbimet q\u00eb i ofron, dhe k\u00ebshtu p\u00ebr t’u p\u00ebrafruar me kompanit\u00eb e tjera simotra evropiane.<\/p>\n

T\u00eb “krahasohej” Albcontrol bie fjala me NATS (t\u00eb Britanis\u00eb), apo ta z\u00ebm\u00eb me DFS (t\u00eb Gjermanis\u00eb) do ishte sa e pamundur po aq dhe e panevojshme. N\u00ebse kihet parasysh historia e zhvillimeve, duhet th\u00ebn\u00eb se Shqip\u00ebria ka b\u00ebr\u00eb me aq sa ka mundur, Abcontrol ka p\u00ebrparuar me aq sa ishte e arritshme dhe realistike brenda mund\u00ebsive t\u00eb veta. N\u00ebse ekonomia shqiptare gjat\u00eb 2-3 dekadave t\u00eb fundit t’na ishte n\u00eb “rrethana” tjera, padyshim dhe ANTA ose Albcontrol mund t’ishte ndryshe – dihet se t\u00eb gjitha jan\u00eb dhe, ose ishin t\u00eb lidhura me faktor\u00ebt ekonomik\u00eb.<\/p>\n

Infrastruktura s’\u00ebsht\u00eb e gjith\u00eb “pasqyra” e nj\u00eb kompanie, por n\u00ebse fotot e tanishme krahasohen me ato t\u00eb 2013-s , sikur dhe me vet\u00ebm kaq… mund t\u00eb hetohet “dallimi”. Dhe imagjino, n\u00ebse t\u00eb “gjykohej” ndryshimi bazuar n\u00eb foto, nga 2013 deri 2023 fjala \u00ebsht\u00eb p\u00ebr vet\u00ebm 1 dekad\u00eb…<\/p>\n

***
\nThuhet se Aeroporti “N\u00ebn\u00eb Tereza” \u00ebsht\u00eb aeroporti m\u00eb i madh dhe m\u00eb i ngarkuar n\u00eb Shqip\u00ebri. Hm, e leht\u00eb t’jet\u00eb m\u00eb i madhi dhe m\u00eb i “ngarkuari”… q\u00ebkur deri dje dhe ishte i vetmi aeroport. Deri n\u00eb v. 2021 kur qe inauguruar dhe Aeroporti Nd\u00ebrkomb\u00ebtar Zayed-Flatrat e Veriut, n\u00eb Kuk\u00ebs si investim i Emirateve t\u00eb Bashkuara Arabe (EBA – andaj aeroporti dhe e mban emrin e Sheikut Zayed).<\/p>\n

Po ashtu thuhet se Aeroporti “N\u00ebn\u00eb Tereza” \u00ebsht\u00eb i 7-i m\u00eb i ngarkuari aeroport n\u00eb Ballkan. Por \u00ebsht\u00eb pak\u00ebz interesante se, n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim t\u00eb gjitha shtetet e Ballkanit b\u00ebr\u00eb s\u00eb bashku, s’mund t\u00eb “shtyhen” me 1 Greqi (mbi 64 milion\u00eb pasagjer\u00eb). N\u00eb v. 2019 pas Greqis\u00eb, sa i p\u00ebrket volumit t\u00eb pasagjer\u00ebve vinin Bullgaria, Kroacia, Serbia. Tutje, n\u00eb vendin 5 t\u00eb list\u00ebs vinte Shqip\u00ebria me 3.338.147 pasagjer\u00eb. Kosova ishte e 6-a, me 2.373.698 pasagjer\u00eb. Pas tyre vinin Maqedonia Veriore, Mali i Zi, Bosnja dhe H., Sllovenia.<\/p>\n

M\u00eb 23 Prill 2005 Aeroporti Nd\u00ebrkomb\u00ebtar i Tiran\u00ebs sh.p.k. do i jepej me koncesion gjerman\u00ebve. Koncesioni p\u00ebrfshinte nd\u00ebrtimin e nj\u00eb terminali t\u00eb ri pasagjer\u00ebsh, p\u00ebrmir\u00ebsime t\u00eb ndryshme t\u00eb infrastruktur\u00ebs, nd\u00ebrtimin e nj\u00eb rruge t\u00eb re p\u00ebr qasje, parkingje t\u00eb reja dhe nj\u00eb ur\u00eb mbi rrug\u00ebn e vjet\u00ebr t\u00eb hyrjes n\u00eb aeroport. Aeroporti do b\u00ebhej i “gjerman\u00ebve” p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb 20-vje\u00e7are.<\/p>\n

Aksioner\u00ebt e aeroportit do ishin Hochtief AirPort GmbH (tani AviAlliance GmbH<\/em>) me 47% t\u00eb aksioneve, DIE 31.7% (Deutsche Investitions- und Entwicklungsgesellschaft – Kompania Gjermane e Investimeve dhe e Zhvillimit) dhe Fondi Shqiptaro-Amerikan i Nd\u00ebrmarrjeve (AAEF) 21.3% t\u00eb aksioneve. Nga investor\u00ebt qe krijuar nj\u00eb lloj konzorciumi “Tirana Airport Partners”, kompania e aeroportit e mbante titullin Tirana International Airport sh.p.k. (TIA). N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, pronar\u00ebt e TIA thoshin se nga v. 2005 deri 2016 p\u00ebr zhvillimin e aeroportit qen\u00eb investuar 70 milion\u00eb \u20ac.<\/p>\n

Sipas CAPA (Centre for Aviation), duke e n\u00ebnshkruar marr\u00ebveshjen koncesionare Hochtief AirPort GmbH (tani AviAlliance GmbH<\/em>) e pati b\u00ebr\u00eb nj\u00eb lloj “k\u00ebrcimi n\u00eb t\u00eb panjohur\u00ebn”, pati rrezikuar shum\u00eb. Teknikisht marr\u00ebveshja shqiptaro-gjermane ishte nj\u00eb koncesion i ashtuquajtur “BOOT” (koncesion NZOT – Nd\u00ebrto, Zot\u00ebro, Opero, Transfero).
\nDhe k\u00ebshtu, n\u00eb Prill 2005, me 78.7% t\u00eb pron\u00ebsis\u00eb s\u00eb aksioneve nga gjerman\u00ebt, konzorciumi e pati marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr menaxhimin e aeroportit me koncesion 20-vje\u00e7ar. Pas 20 viteve, me mbarimin e koncesionit, qen\u00eb akorduar q\u00eb aeroporti do t’i kthehej qeveris\u00eb p\u00ebr nj\u00eb tarif\u00eb t\u00eb pacaktuar.<\/p>\n

Pothuaj fare ngjash\u00ebm si\u00e7 dhe “Adem Jashari” i Prishtin\u00ebs u \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb turqve me koncesion – edhe turqit duhej t\u00eb nd\u00ebrtonin me terminale e me gjith\u00e7ka. “Adem Jashari” qe privatizuar n\u00eb Maj t\u00eb v. 2010, marr\u00eb nga Limak Kosovo International Airport J.S.C, me kontrat\u00eb 20-vje\u00e7are sipas modelit (NZOT). Me fjal\u00eb “ndryshe”, aeroporti privat i turqve, pas 20 vitesh (n\u00eb v. 2030) pritet t’i “transferohet” Kosov\u00ebs. N\u00ebse turqit do ia shesin “Adem Jasharin” ndokujt tjet\u00ebr s’e kemi iden\u00eb, urojm\u00eb t’mos e shesin.<\/p>\n

Derisa 2-3 vite m\u00eb par\u00eb me ri-nacionalizimin e aeroportit “N\u00ebn\u00eb Tereza” u g\u00ebzuan gjith\u00eb shqiptar\u00ebt anemban\u00eb, n\u00ebse do ri-nacionalizohet dhe “Adem Jashari” i Kosov\u00ebs ndonj\u00ebher\u00eb, s’e dim\u00eb. P\u00ebr arsyet ekonomike-afariste shqiptar\u00ebt qen\u00eb shtr\u00ebnguar 2 aeroportet e tyre komb\u00ebtare-nd\u00ebrkomb\u00ebtare t’ua shisnin t\u00eb tjer\u00ebve. Sepse vet\u00eb s’kishin mjete p\u00ebr t’i nd\u00ebrtuar, dhe as p\u00ebr t’i operuar. N\u00eb v. 2030 koncesioni i turqve p\u00ebr “Adem Jasharin” mbaron. Bukur, si\u00e7 e pam\u00eb m\u00eb lart, edhe “koncesioni i N\u00ebn\u00eb Terez\u00ebs” pritej t’i transferohej Tiran\u00ebs n\u00eb v. 2025 (anise gj\u00ebrat pat\u00ebn “ndryshuar”).<\/p>\n

N\u00ebse ri-nacionalizimi i “Adem Jasharit” do ndodh\u00eb s’kemi si ta dim\u00eb. Sidoqoft\u00eb, p\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb, as turqit ende s’din\u00eb n\u00ebse do e shesin “Adem Jasharin” apo jo. N\u00ebse turqve eventualisht u mbushet mendja p\u00ebr shitje, at\u00ebher\u00eb urojm\u00eb q\u00eb dhe kosovar\u00ebt n\u00eb momentin e duhur do i ken\u00eb ~100 milion\u00eb \u20ac. Nj\u00ebsoj si\u00e7 i pat\u00ebn Kastrat\u00ebt e Shiqp\u00ebris\u00eb. Urojm\u00eb q\u00eb ndonj\u00eb Pacoll-patriot kosovar (n\u00eb stilin Kastrato-shqiptar) ta ri-nacionalizoj\u00eb dhe “Adem Jasharin”.<\/p>\n

***
\nPadyshim \u00ebsht\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi t\u00eb punosh me gjerman\u00ebt. Pas n\u00ebnshkrimit t\u00eb kontrat\u00ebs at\u00ebher\u00eb n\u00eb v. 2005, nuk i “h\u00ebngr\u00ebn” fjal\u00ebt, e zbukuruan Rinasin me terminalin fringo t\u00eb ri. Anise dhe gjerman\u00ebt p\u00ebr terminalin shqiptar e pat\u00ebn zgjedhur nj\u00eb arkitekt malajzez. Thuase s’kishte arkitekt\u00eb t\u00eb mjaftuesh\u00ebm as Gjermania as Evropa, u desh t\u00eb zgjedhej nj\u00eb nga Azia. At\u00ebbot\u00eb me iden\u00eb e vet arkitekturale pati fituar nj\u00eb arkitekt nga Malajzia : )<\/p>\n

N\u00eb rregull, biznesi biznes, arkitekt\u00ebt arkitekt\u00eb, terminali s’doli as jofunksional dhe as i pahijsh\u00ebm. P\u00ebrkundrazi \u00ebsht\u00eb terminal i bukur, ka funksionuar dhe funksionon p\u00ebr bukuri. S’qe ankuar kush as at\u00ebher\u00eb, dhe s’ka nd\u00ebrmend t\u00eb ankohet kush ndonj\u00ebher\u00eb. Skicat dhe planet arkitekturale qen\u00eb p\u00eblqyer nga t\u00eb dyja pal\u00ebt, fillimisht nga vet\u00eb gjerman\u00ebt + nga shqiptar\u00ebt. Mir\u00ebpo mosankesa p\u00ebr terminalin nuk ishte garanci se shqiptar\u00ebt her\u00ebdokur s’do ankohen p\u00ebr ndonj\u00eb di\u00e7 tjet\u00ebr – psh. p\u00ebr “monopolizimin nga gjerman\u00ebt t\u00eb aviacionit civil shqiptar”.<\/p>\n

Shkrova “s’ka patur ankesa” sepse sipas meje ka dhe terminale t\u00eb “sh\u00ebmtuara” aerodromike. Dikur para nj\u00eb dekade (si shembull, ishte di\u00e7 si humorek\u00eb) pata shkruar se aeroporti i Vjen\u00ebs \u00ebsht\u00eb i “zi”. N\u00eb Vjen\u00eb \u00e7do gj\u00eb ka shijen e memerit t\u00eb zi. Thuase aeroport titan\u00ebsh a megatron\u00ebsh, kush mund t’i bjer\u00eb n\u00eb fije \u00e7’ka dashur t\u00eb thoshte ai arkitekti. N\u00eb fakt s’ka fare shije, e si mund t’ket\u00eb shije nj\u00eb sarkofag monstruoz arkitektural. Personalisht, n\u00ebse t’i kisha “kompetencat” do ta diskualifikoja at\u00eb arkitektin nga loja, kushdo q\u00eb t’ket\u00eb qen\u00eb. Do ta padisja madje, p\u00ebr nj\u00eb krim t\u00eb till\u00eb arkitektural, p\u00ebr sh\u00ebmtin\u00eb q\u00eb ia pati shkaktuar dhe ende ia shkakton Vjen\u00ebs madh\u00ebshtore, asaj Vjen\u00ebs bukuroshe q\u00eb e dua shum\u00eb – pata shkruar n\u00eb humoresk\u00ebn time : )<\/p>\n

Anyway… zgjerimi i aeroportit t\u00eb Tiran\u00ebs dhe rind\u00ebrtimi pati rezultuar n\u00eb rritjen e kapacitetit duksh\u00ebm, e k\u00ebshtusoj dhe t\u00eb numrit t\u00eb pasagjer\u00ebve. Vler\u00ebsohet se ishin 1.5 milion pasagjer\u00eb gjat\u00eb v. 2009. Krahasuar me aeroportin e vjet\u00ebr, pas rind\u00ebrtimit nga gjerman\u00ebt numri i pasagjer\u00ebve qe rritur efektivisht. Gjat\u00eb 2016, dmth. 5-6 vite m\u00eb von\u00eb, statistikat e aeroportit flisnin se ishin sh\u00ebrbyer 2 milion\u00eb pasagjer\u00eb.<\/p>\n

N\u00ebse arritja dhe tejkalimi i 1-milionshit nga Tirana ishte “gur-momenti i par\u00eb historik”, arritja e 2-milionshit do ishte di\u00e7 si “gur-momenti i dyt\u00eb historik”. Do vinte dhe gur-momentumi i 3-t\u00eb, para pandemis\u00eb n\u00eb v. 2019 aeroporti i Tiran\u00ebs do i sh\u00ebrbente 3.338.147 pasagjer\u00eb. Pra nga 1.5 milion n\u00eb v. 2009, pas 10 viteve aeroporti do e tejkalohente 3-milion\u00ebshin si rekord t\u00eb vetin, n\u00eb v. 2019.<\/p>\n

Pastaj do vinte pandemia dhe kriza, n\u00eb v. 2020 trafiku i pasagjer\u00ebve t\u00eb TIA do binte 60.7%. Se mos vet\u00ebm Tiran\u00ebs do i zvog\u00eblohej fluksi i pasagjer\u00ebve. Mir\u00ebpo edhe faza e v\u00ebshtir\u00eb pandemike do tejkalohej. E qart\u00eb se pas pandemis\u00eb gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb “rinisur”, pun\u00ebt qen\u00eb nisur drejt mbar\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n

Patjet\u00ebr se \u00ebsht\u00eb bukur n\u00ebse pun\u00ebt dhe p\u00ebrparimet ecin mbar\u00eb. Mir\u00ebpo, le ta shkapurisim pak\u00ebz dhe historin\u00eb. Marr\u00ebveshja me gjerman\u00ebt e v. 2005, mund t\u00eb thuhet se u kuror\u00ebzua me sukses, se ishte koncesion i suksessh\u00ebm. Por me bizneset e aviacionit civil, nuk ishte hera e par\u00eb e shqiptar\u00ebve me gjerman\u00ebt. Gjerman\u00ebt kan\u00eb qen\u00eb prezent q\u00eb nga vet\u00eb “fillimi” i aviacionit civil shqiptar.<\/p>\n

Mund t\u00eb thuhet (do ishte fare “korrekte” p\u00ebr historin\u00eb) q\u00eb aviacioni civil shqiptar zanafill\u00ebn e ka n\u00eb v. 1926, kur linja ajrore gjermane Adria-Aero-Lloyd e fitoi monopolin p\u00ebr linjat e brendshme shqiptare. At\u00ebbot\u00eb gjerman\u00ebt e filluan sh\u00ebrbimin e linjave mes Tiran\u00ebs, Shkodr\u00ebs, Kor\u00e7\u00ebs, Vlor\u00ebs, mir\u00ebpo p\u00ebr fat t\u00eb keq operacionet e tyre pat\u00ebn rezultuar jofitimprur\u00ebse, s’u pati ecur biznesi.<\/p>\n

Rishtas bukur, dmth. jo bukur q\u00eb s’ka ecur biznesi, por “bukur” n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, e pat\u00ebm fjal\u00ebn si histori. N\u00ebse s’ka ecur biznesi, thjesht s’ka ecur, keq por s’ke \u00e7far\u00eb b\u00ebn. Edhe at\u00ebher\u00eb gjerman\u00ebt e kishin “monopolin” por s’u eci. Fluturohet me qejf, nuk shtyhet njer\u00ebzia t\u00eb fluturojn\u00eb me zor, af\u00ebrmendsh se duhet provuar tjera opsione. K\u00ebshtu q\u00eb gjerman\u00ebt t\u00eb drejtat e tyre “monopolistike” do ia shisnin kompanis\u00eb italiane Ala Littoria.<\/p>\n

N\u00eb v. 1935 italian\u00ebt do hapnin linja t\u00eb rregullta Tiran\u00eb – Shkod\u00ebr, Kuk\u00ebs, Peshkopi, Ku\u00e7ov\u00eb, Vlor\u00eb, Gjirokast\u00ebr. Kuptohet as sh\u00ebrbimet italiane n\u00eb thelb s’ishin m\u00eb “ndryshe” nga ato gjermane. Nuk ishte fjala p\u00ebr operacione t\u00eb mir\u00ebfillta ajrore (n\u00eb kuptimin e s\u00eb sotmes) dhe as p\u00ebr fluturakesh “Boeing”. Ku ta dim\u00eb, detajesh tep\u00ebr imcake s’dim\u00eb as ne, supozojm\u00eb se fluturonin at\u00ebbot\u00eb… jo t\u00eb gjith\u00eb por mbase biznismen\u00ebt e pasur shqiptar\u00eb, s\u00eb bashku me koleg\u00ebt italian\u00eb dhe evropian\u00eb. Duke aluduar se, n\u00ebse pasagjer\u00ebt mungojn\u00eb at\u00ebher\u00eb as biznesi s’ec\u00ebn, biznesi d\u00ebshton kur s’ka mjaft udh\u00ebtar\u00eb (psh. edhe gjat\u00eb pandemis\u00eb biznesi pati r\u00ebn\u00eb drastikisht, p\u00ebr arsyet e distancimit q\u00eb i diktonte pandemia).<\/p>\n

Koncesioni i v. 2005,\u00a0 marr\u00ebveshja sipas s\u00eb cil\u00ebs do operohej aeroporti i Tiran\u00ebs, p\u00ebr pronar\u00ebt aksional\u00eb do ishte gjithashtu “monopol” mbi hap\u00ebsir\u00ebn ajrore t\u00eb vendit. N\u00ebse pala shqiptare e dinin me koh\u00eb, k\u00ebt\u00eb detaj s’e dim\u00eb… por her\u00ebt o m\u00eb von\u00eb “monopolin gjerman” shqiptar\u00ebt e pat\u00ebn kuptuar. Andaj pat\u00ebn provuar t’i ndryshojn\u00eb gj\u00ebrat, do kishte negociata p\u00ebr t’i rishikuar kushtet e kontrat\u00ebs s\u00eb 2005-t\u00ebs.<\/p>\n

Me gjas\u00eb edhe gjerman\u00ebt din\u00eb t’jen\u00eb “kok\u00ebfort\u00eb” rreth interesave e veta, p\u00ebr ndryshime kontratash s’binden aq leht\u00eb. Por as shqiptar\u00ebt s’pat\u00ebn hequr dor\u00eb, do vazhdonin me iniciativat “negociuese”. Si duket, me ankesat se gjerman\u00ebt e kan\u00eb “monopolizuar” aviacionin shqiptar, se fluturimet nd\u00ebrkomb\u00ebtare nga Shqip\u00ebria mund t\u00eb zgjerohen dhe t\u00eb shfryt\u00ebzohen m\u00eb mir\u00eb, qeveria shqiptare m\u00eb n\u00eb fund ia pati dalur, gjerman\u00ebt qen\u00eb “zbutur”.<\/p>\n

N\u00eb v. 2016 u arrit marr\u00ebveshja q\u00eb gjerman\u00ebt ta shesin “N\u00ebn\u00eb Terez\u00ebn”, s\u00ebshpejti qe kuptuar se do e blenin kinez\u00ebt, pronar\u00eb dhe operues do b\u00ebheshin kinez\u00ebt. Se ku ishte lev\u00ebrdia e “nd\u00ebrrimit” t\u00eb pronarit, ne vet\u00eb s’e kemi iden\u00eb. Dhe k\u00ebshtu, n\u00eb Tetor 2016 p\u00ebrfundoi blerja 100% e kapitalit t\u00eb aeroportit nga kinez\u00ebt, China Everbright Ltd do b\u00ebhej pronari i vet\u00ebm i aeroportit “N\u00ebn\u00eb Tereza”. Kompania kineze e bleu aeroportin si koncesion deri n\u00eb v. 2025 (me 2 vjet zgjatje deri 2027 – por q\u00eb duhej miratimi i qeveris\u00eb shqiptare, i cili miratim i qeveris\u00eb do pasonte, dhe shit-blerja gjermano-kineze do realizohej).<\/p>\n

At\u00ebbot\u00eb, Reuters thoshte se \u00e7mimi ishte i panjohur – sa pat\u00ebn paguar kinez\u00ebt qe mbajtur paksa “fshehur”. Mir\u00ebpo raportet e ofertave t\u00eb m\u00ebparshme sipas Reuters sugjeronin se kinez\u00ebt do i ken\u00eb paguar 90 milion\u00eb $ (p\u00ebr operimin koncesionar t\u00eb aeroportit deri n\u00eb v. 2027). Sipas meje (bazuar n\u00eb ca shifra t\u00eb “maskuara” gjermane) blerja kineze e aeroportit “N\u00ebn\u00eb Tereza” pati qen\u00eb 100 milion\u00eb $ (~93 milion\u00eb \u20ac).<\/p>\n

Se AviAlliance GmbH (dikur Hochtief AirPort) e Gjermanis\u00eb mund ta mbante “koncesionin” p\u00ebr vete deri n\u00eb v. 2025, s’do koment. Kushtet kontraktuale t\u00eb koncesionit dikur thoshin 20 vite. Sidoqoft\u00eb tani gjerman\u00ebt, t\u00eb “stimuluar” nga shqiptar\u00ebt (t\u00eb nxitur nga ankesat e shqiptar\u00ebve rreth monopolizmit gjerman) i shit\u00ebn t\u00eb drejtat e operimit t\u00eb “N\u00ebn\u00eb Tereza”. Ishte pak\u00ebnaq\u00ebsia dhe presioni i shqiptar\u00ebve, andaj gjerman\u00ebt s’kishin \u00e7’b\u00ebnin por t’ua shisnin te drejtat kinez\u00ebve.<\/p>\n

N\u00ebse pronar\u00ebt gjerman\u00eb (t\u00eb koncesionit) pohonin se nga v. 2005 (deri n\u00eb shitjen kinez\u00ebve) qen\u00eb investuar 70 milion\u00eb \u20ac, at\u00ebher\u00eb del se dhe vet\u00ebm me shitjen gjerman\u00ebt do i nxirnin nja 23 milion\u00eb \u20ac. Se pse duhej ta shisnin gjerman\u00ebt, n\u00ebse ashtu-k\u00ebshtu NUK do e blenin vet\u00eb shqiptar\u00ebt, se pse duhej “nxitur” gjerman\u00ebt p\u00ebr shitjen, s’e kemi iden\u00eb. E dim\u00eb se do ishin kinez\u00ebt ata q\u00eb e blen\u00eb “N\u00ebn\u00eb Terez\u00ebn”, e dim\u00eb se kinez\u00ebt do e blenin aeroportin komb\u00ebtar t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n

P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb histori nj\u00eb kompani kineze arrin zot\u00ebrim t\u00eb plot\u00eb t\u00eb nj\u00eb aeroporti komb\u00ebtar n\u00eb rajonin e Evrop\u00ebs Qendrore-Lindore. Reuters madje e quante “sukses i madh kinez”, sipas tyre blerja sh\u00ebnonte investimin e par\u00eb t\u00eb madh nga nj\u00eb kompani kineze n\u00eb nj\u00eb shtet an\u00ebtar i NATO-s. Natyrisht, Reuters kishte t\u00eb drejt\u00eb, sikur dhe p\u00ebr faktin e ironis\u00eb se Shqip\u00ebria, tani an\u00ebtare e NATO-s por dikur qe b\u00ebr\u00eb aleate e Kin\u00ebs (n\u00eb vitet 1960, kur i pati prishur marr\u00ebdh\u00ebniet me Bashkimin Sovjetik). Tekefundit ashtu e shihte Reuters.<\/p>\n

E megjithat\u00eb gj\u00ebrat do ktheheshin m\u00eb mbar\u00eb, 3-4 vite m\u00eb von\u00eb aeroporti do blihej nga shqiptar\u00ebt. Ndoshta pandemia do ishte di\u00e7 si “biza-aleati” i shqiptar\u00ebve, i pati frik\u00ebsuar shqiptar\u00ebt dhe gjith\u00eb bot\u00ebn, por siduket kinez\u00ebt m\u00eb s\u00eb shumti. Dhe do ndodhte mrekullia, kinez\u00ebt do vendosnin shitjen, shqiptar\u00ebt do e blenin dhe “N\u00ebn\u00eb Tereza” do ri-nacionalizohej mir\u00ebfilli. N\u00eb Dhjetor t\u00eb v. 2020, Grupi Kastrati i Shqip\u00ebris\u00eb i bleu t\u00eb gjitha aksionet e aeroportit (71 milion\u00eb \u20ac) nga China Everbright Ltd.<\/p>\n

Kompania kineze do ta njoftonte bot\u00ebn e biznesit nd\u00ebrkomb\u00ebtar se kishte shitur 100% t\u00eb kapitalit koncesionar t\u00eb Tirana International Airport sh.p.k.. Se kush ishte bler\u00ebsi, kinez\u00ebt s’e pat\u00ebn p\u00ebrmendur, pat\u00eb shkruar se ishte “nj\u00eb organizat\u00eb e Europ\u00ebs Qendrore\/Lindore”. Pra “N\u00ebn\u00eb Tereza” po kthehej aty ku dhe duhej t\u00eb ishte prej koh\u00ebsh, n\u00eb “sht\u00ebpin\u00eb e vet”.<\/p>\n

Nga CAPA, Grupi Kastrati p\u00ebshkruhet si nj\u00eb konglomerat lokal me lidhje t\u00eb forta me qeverin\u00eb. N\u00eb v. 2019 xhiroja vjetore e tyre do i arrinte rreth 730 milion\u00eb \u20ac, e 2019-a do ishte dhe viti i tyre m\u00eb i mir\u00eb historik.<\/p>\n

Pas blerjes s\u00eb aeroportit “kinez” nga shqiptar\u00ebt, n\u00eb Janar t\u00eb 2021 zyrtar\u00ebt e aeroportit i b\u00ebn\u00eb t\u00eb njohura planet p\u00ebr nisjen e nj\u00eb programi t\u00eb ri investimesh, si pjes\u00eb e ndryshimit t\u00eb kontrat\u00ebs ekzistuese t\u00eb koncesionit. Se pronari i ri koncesional do investoj\u00eb ~100 milion\u00eb \u20ac, investim q\u00eb synon zgjerimin e kapacitetit t\u00eb aeroportit n\u00eb 6 milion\u00eb pasagjer\u00eb vjetor. Investimi do p\u00ebrfshij\u00eb dhe zgjerimin e pist\u00ebs, riparimet e infrastruktur\u00ebs si dhe p\u00ebrmir\u00ebsimet e cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb sh\u00ebrbimit.<\/p>\n

Nj\u00eb muaj m\u00eb von\u00eb, n\u00eb Shkurt 2021 Kuvendi shqiptar e miratoi zgjatjen e kontrat\u00ebs koncesionare p\u00ebr aeroportin, kontrata zgjatej p\u00ebr 13 vite. Pra koncesioni i aeroportit p\u00ebrve\u00e7 se do jet\u00eb “kastrato-shqiptar” deri n\u00eb v. 2027, qe zgjatur deri n\u00eb v. 2040. Pse t’mos zgjatet, Grupi Kastrati e “ri-nacionalizoi” aeroportin e kombit duke e bler\u00eb nga kinez\u00ebt p\u00ebr 71 milion\u00eb \u20ac, dhe vet\u00ebm kaq do ishte mjaft, pa le q\u00eb jan\u00eb zotuar t’i investojn\u00eb + 100 milion\u00eb \u20ac.<\/p>\n

Sipas CAPA (Centre for Aviation) zgjatja e koncesionit ndoshta mund t\u00eb interpretohet “s’ka pse dyshohet se b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb koncesion t\u00eb favorizuar nga shteti”. Dhe k\u00ebshtu, v\u00ebrtetimi se Grupi Kastrati \u00ebsht\u00eb nj\u00eb “grup” lokal me lidhje t\u00eb forta me qeverin\u00eb (shqiptare : ) Hm, natyrisht se jan\u00eb “grup” lokal, natyrisht se jan\u00eb shqiptar\u00eb super-krenar\u00eb, natyrisht se do ken\u00eb aty-k\u00ebtu ndonj\u00eb “lidhje” me qeverin\u00eb – sikur s’jemi duke ditur as ne tani si ta sqarojm\u00eb “habin\u00eb” e CAPA .<\/p>\n

Sipas nesh, s’ka gj\u00eb p\u00ebr t’u \u00e7uditur n\u00eb k\u00ebt\u00eb mes, pronar\u00eb t\u00eb “N\u00ebn\u00eb Tereza” m\u00eb mir\u00eb t’jen\u00eb shqiptar\u00ebt sesa kinez\u00ebt. Ashtu-k\u00ebshtu t\u00eb gjith\u00eb biznismen\u00ebt dhe politikan\u00ebt (e bot\u00ebs) kan\u00eb prirje t’ken\u00eb “lidhje” t\u00eb fuqishme mes vete. Pse, a mos Shqip\u00ebria u dashka t’jet\u00eb p\u00ebrjashtim, apo si : )<\/p>\n

Referencat:<\/em>
\n– KastratiGroup -Albania<\/span>
\n– CAPA (Centre for Aviation) – “Airport investment in Eastern Europe”, 2015<\/span>
\n– China Everbright Limited (fq. zyrtare, anglisht)<\/span>
\n– TIA (Aeroporti Nd\u00ebrkomb\u00ebtar i Tiran\u00ebs “N\u00ebn\u00eb Tereza”)<\/span>
\n– Abcontrol (fq. zyrtare)<\/span>
\n– Reuters<\/span><\/p>\n

[ m\u00eb posht\u00eb disa foto nga faqja e Albcontrol, kompania q\u00eb e menaxhon dhe kontrollon hap\u00ebsir\u00ebn ajrore Shqiptare (FIR)<\/em><\/span> ]<\/p>\n