{"id":13992,"date":"2024-01-26T13:17:09","date_gmt":"2024-01-26T12:17:09","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=13992"},"modified":"2024-04-08T21:35:14","modified_gmt":"2024-04-08T20:35:14","slug":"dic-si-kuanta-grimcash-pluhuri-ne-hapesire","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=13992","title":{"rendered":"Di\u00e7 si kuanta-grimcash pluhuri n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb!"},"content":{"rendered":"

S. Guraziu – Ars Poetica, J 2024 (teizmi, ateizmi, agnosticizmi shkencor etj…)<\/em><\/p>\n

(…koh\u00ebve t\u00eb fundit njer\u00ebzit e kan\u00eb shpikur madje dhe “jedaizmin” si religjion (nga Star Wars – “may force be with you”, fansat e Hollivudit dhe besimtar\u00ebt e “jedaizmit” besojn\u00eb se besimi i tyre \u00ebsht\u00eb religjion absolutisht kuptimplot\u00eb, sidoqoft\u00eb, p\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb e kemi dhe nj\u00ebfar\u00eblloj shtegu t\u00eb “asnjan\u00ebsis\u00eb” filozofike sa i p\u00ebrket besimit-mosbesimit, \u00ebsht\u00eb sistem i p\u00ebrkryer i p\u00ebrsiatjes, \u00ebsht\u00eb edhe-edhe, as-as<\/strong>…)<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

***
\nT\u00eb besosh, natyrisht e gjitha \u00e7far\u00eb duhet \u00ebsht\u00eb ta kesh besimin, kur e ke besimin pastaj aq e “leht\u00eb”. Intelekti i akorduar me vetveten n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb (dmth. me besimin e thjesht\u00eb, jokushtimisht) e ka gjetur nj\u00ebfar\u00eb rehatie dhe balansi, gjendja e till\u00eb mendore prehet ose “pushon” n\u00eb satisfaksionin e nj\u00eb niveli t\u00eb caktuar shpirt\u00ebror dhe intelektual.<\/p>\n

Shi p\u00ebr k\u00ebt\u00eb besimi personal (dhe religjioni n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, si institucionalizim) e kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb absolute dhe t\u00eb pakontestueshme, sepse njeriut i ofrohet qet\u00ebsia shpirt\u00ebrore-mendore lidhur me ekzistenc\u00ebn, me mbijetes\u00ebn, me “vrazhd\u00ebsin\u00eb” e bot\u00ebs materialistike etj.<\/p>\n

Ndoshta dallimi bazik mes nj\u00eb teisti (besimtari), nj\u00eb ateisti (jobesimtari) dhe nj\u00eb agnostiku do mund t\u00eb thjesht\u00ebsohej si sqarim duke th\u00ebn\u00eb se, rreth pyetjes “n\u00ebse Zoti ekziston apo jo”, teisti do p\u00ebrgjigjej “po”, ateisti “jo”, dhe agnostiku (si nj\u00eb analist i madh, si shkenc\u00ebtar-kureshtar, si ndonj\u00eb Ajnshtajn, si filozof me shum\u00eb pik\u00ebpyetje + pik\u00eb\u00e7udit\u00ebse n\u00eb kok\u00eb) do t’thoshte “ndoshta”.<\/p>\n

Sidoqoft\u00eb, n\u00eb blog-faqen personale “Ars Poetica”, n\u00eb v. 2017, me titullin [ Agnosticizmi dhe “Agnos-teizmi” – Ngjashm\u00ebria dhe Dallimi! ] i pata shkruar 2 paragraf\u00eb, shkurt si vijon:<\/p>\n

Nj\u00eb ateist nuk beson se Zoti ekziston, ateisti i “zjarrt\u00eb” e hedh posht\u00eb vet\u00eb iden\u00eb e Zotit, kund\u00ebrshtia e tij ndaj besimit ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me thelbin e vet\u00eb ides\u00eb “Zot”. Ironikisht, ateizmi kthehet shpesh n\u00eb ironi t\u00eb kulluar pasi disa ateist\u00eb jan\u00eb aq fanatik\u00eb n\u00eb shprehjen e ateizmit sa vet\u00eb ateizmi ose mosbesimi i tyre kthehet n\u00eb nj\u00ebfar\u00eblloj besimi. T\u00eb besosh shenjt\u00ebrisht n\u00eb mosbesim dhe t\u00eb insistosh n\u00eb absolutizmin e t\u00eb drejt\u00ebs dhe t\u00eb “v\u00ebrtet\u00ebsis\u00eb” s\u00eb besimit t\u00ebnd\u2026 \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb lloj besimi (a “religjioni” : )<\/p>\n

Agnosticizmi ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me njohurit\u00eb, dhe sidomos me njohurit\u00eb q\u00eb mungojn\u00eb (jo vet\u00ebm n\u00eb kuptimin e dijeve “shkencore” dhe t\u00eb fakteve, por dhe n\u00eb sensin filozofik).
\nNj\u00eb agnostik nuk e di n\u00ebse ka Zot, por nuk gjykon preras dhe e respekton “iden\u00eb” se mund t\u00eb ket\u00eb Zot, ai nuk e kund\u00ebrshton verb\u00ebrisht “iden\u00eb” n\u00eb fjal\u00eb, por as nuk i beson verb\u00ebrisht\u2026 Pasi nuk i ka njohurit\u00eb e duhura p\u00ebr ta argumentuar ekzistenc\u00ebn ose joekzistenc\u00ebn e Zotit, nj\u00eb agnostik thjesht mund t\u00eb jet\u00eb besimtar (teist) ose jobesimtar (ateist). Gjithsesi, n\u00eb t\u00eb dy rastet kam p\u00ebrshtypjen agnostik\u00ebt nuk jan\u00eb t\u00eb “zhurmsh\u00ebm” dhe as t\u00eb bujsh\u00ebm lidhur me \u00e7far\u00eb ata besojn\u00eb, p\u00ebrkundrazi\u2026 zakonisht jan\u00eb racionalist\u00eb.<\/p>\n

***
\nThem se q\u00ebndron, kuptohet, sipas meje, si\u00e7 paskam shkruar s’ka ndonj\u00eb gj\u00eb q\u00eb nuk q\u00ebndron (m’u ngjall buz\u00ebqeshja me p\u00ebrshkrimin e ateist\u00ebve t\u00eb flakt\u00eb). Qenkam shprehur at\u00ebher\u00eb se “t\u00eb besosh shenjt\u00ebrisht n\u00eb mosbesim dhe t\u00eb insistosh n\u00eb absolutizmin e t\u00eb drejt\u00ebs dhe t\u00eb ‘v\u00ebrtet\u00ebsis\u00eb’ s\u00eb besimit t\u00ebnd… \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb lloj besimi”.<\/p>\n

I bie se kam dashur t\u00eb them q\u00eb ndoshta m\u00eb thell\u00eb (ndoshta n\u00eb n\u00ebndijen e tyre – qoft\u00eb dhe n\u00ebse ateist\u00ebt e “flakt\u00eb” me k\u00ebmb\u00ebngulje t’i rezistonin th\u00ebnies sime) pik\u00ebpamjet ateistike rreth “Zotit” nuk e n\u00ebnkuptojn\u00eb domosdoshm\u00ebrisht mohimin e Zotit (si entitet). Por gjithashtu, kuptohet se nuk kan\u00eb, nuk ndiejn\u00eb ndonj\u00eb “lidhje” me pik\u00ebpamjen tradicionale t\u00eb Zotit (si\u00e7 paraqitet n\u00eb Bib\u00ebl, n\u00eb Kuran ose n\u00eb libra t\u00eb shenjt\u00eb).<\/p>\n

Fal\u00eb dialektik\u00ebs ideatike, avancohen pandalsh\u00ebm dhe shkencat, t\u00eb gjitha njohurit\u00eb l\u00ebvizin. Ligjet jan\u00eb ligje, edhe konstantat ngelin “konstante”… por me kalimin e \u00e7do sekonde lindin filiza t\u00eb rinj idesh, p\u00ebrparohen njohurit\u00eb, s’ngelet gj\u00eb e mendjes s\u00eb njeriut q\u00eb s’mund t\u00eb “sfidohet”. Bie fjala, sfidohen dhe interpretimet e teksteve biblike, ato kuranore etj.<\/p>\n

Padyshim pjesa d\u00ebrrmuese e t\u00eb krishter\u00ebve besojn\u00eb (ashtu si\u00e7 e thot\u00eb dhe Bibla) se Zoti e krijoi nj\u00eb univers t\u00eb mir\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrsosur, pa ekzistenc\u00ebn e lig\u00ebsis\u00eb dhe t\u00eb keqijave. Mir\u00ebpo Zoti s’donte q\u00eb njer\u00ebzimi t’jen\u00eb si robot\u00eb dhe t’i ndjekin direktivat ashtu robotikisht. Andaj vendosi q\u00eb njerz\u00ebve t’ua falte “vullnetin e lir\u00eb”, aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb zgjedhur.<\/p>\n

Dhe k\u00ebshtu, ata do zgjedhnin mes 2 opsioneve, mes “Pem\u00ebs s\u00eb Jet\u00ebs” (t\u00eb k\u00ebnaqeshin duke jetuar, pa analitikat, pa e “lodhur” kok\u00ebn rreth thelb\u00ebsores s\u00eb asgj\u00ebje) dhe n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr mes “Pem\u00ebs s\u00eb Njohurive” (kjo e fundit i kap\u00ebrthen dhe t\u00eb “mirat e t\u00eb k\u00ebqijat” e dijeve, t\u00eb njohurive, t\u00eb filozofizmit, t\u00eb shkencave etj.).<\/p>\n

Anise, natyrisht, sipas shumkujt (duke u marr\u00eb me studimet e detajizuara tekstuale dhe me interpretimet) ky nuk \u00ebsht\u00eb shpjegimi m\u00eb i mir\u00eb q\u00eb Bibla mund t\u00eb ofronte. Nga shumkush mund t\u00eb shtrohen pyetje e pik\u00ebpyetje t\u00eb panum\u00ebrta. Q\u00ebkur nj\u00eb entitet omnipotent si\u00e7 \u00ebsht\u00eb Zoti (me plotfuqin\u00eb ashtu-k\u00ebshtu t\u00eb pakufijshme) t\u00eb leht\u00eb e kishte ta krijonte nj\u00eb bot\u00eb pa t\u00eb k\u00ebqijat dhe pa lig\u00ebsin\u00eb.<\/p>\n

Besimtar\u00ebt dhe shkollar\u00ebt e religjionit mund t’i shpikin nj\u00ebmij\u00eb e nj\u00eb ide, panum\u00ebr teori dhe interpretime si “justifikim” t\u00eb vullnetit hyjnor (providenc\u00ebs) p\u00ebr ekzistenc\u00ebn e lig\u00ebsive dhe t\u00eb k\u00ebqijave. Por absolutisht e qart\u00eb q\u00eb nuk nevojiteshin fare k\u00ebto. Zoti me vullnetin e vet t\u00eb paskajsh\u00ebm mund t’i kishte l\u00ebn\u00eb jasht\u00eb “p\u00ebrdorimit”.<\/p>\n

Nj\u00ebkoh\u00ebsisht duke ua falur krijesave t\u00eb veta + “vullnetin e lir\u00eb” (pse t\u00eb kursente, pse duhej t’i “dhimbsej” di\u00e7). Tekefundit n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb zgjedhnin mes k\u00ebnaq\u00ebsive t\u00eb panum\u00ebrta t\u00eb jet\u00ebs (pasi kur ka shum\u00eb opsione dhe variacione, e ke dhe luksozitetin e zgjedhjes, apo jo).<\/p>\n

Besimtari i devotsh\u00ebm nuk e ndjen t\u00eb arsyeshme shtruarjen e asnj\u00eb pyetjeje a pik\u00ebpyetjeje, n\u00eb kok\u00ebn e tij nuk l\u00ebviz asnj\u00eb fije “dyshimi”.
\nNdryshe nga kureshtia dhe prirjet “filozofike” (le t’themi ndryshe nga prirja e shkenc\u00ebtar\u00ebve, ose e filozof\u00ebve, artist\u00ebve etj.) besimtar\u00ebt e devotsh\u00ebm bot\u00ebkuptimin e kan\u00eb mjaftuesh\u00ebm t\u00eb “sqaruar”, bot\u00ebkuptimi i tyre ushqehet n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb koncepti t\u00eb caktuar dogmatik.<\/p>\n

Kjo pik\u00ebpamje e besimit “simplistik” ia themi se quhet pik\u00ebpamje teiste, ose teistike (e kund\u00ebrta me pik\u00ebpamjen ateistike). Pik\u00ebpamja ateistike, si m\u00eb e p\u00ebrhapura, si ateiz\u00ebm, n\u00ebnkupton munges\u00ebn e besimit n\u00eb Zot (si\u00e7 paraqitet n\u00eb librat e shenjt\u00eb). Niveli i mosbesimit ateistik gjithashtu mund t\u00eb ndryshoj\u00eb, endet nga nj\u00eb dikush q\u00eb thjesht nuk mendon se ekzistenca e nj\u00eb Zoti suprematik ka kuptim, tek ndonj\u00eb dikush si ‘persona’ q\u00eb \u00ebsht\u00eb fare absurdist a nihilist. Ky i fundit sikur beson se universi s’ka ndonj\u00eb “logjik\u00eb ekzistenciale” por \u00ebsht\u00eb di\u00e7 si probabilitet i rast\u00ebsish\u00ebm, nuk ka rregulla t\u00eb q\u00ebndrueshme (t\u00eb jotjet\u00ebrsueshme), \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb univers i “rast\u00ebsis\u00eb”, totalisht i rast\u00ebsish\u00ebm me ngjarjet, me eventet e me ndodhit\u00eb.<\/p>\n

Psh., le t\u00eb “ekzagjerojm\u00eb” pak\u00ebz me ilustrimin e ides\u00eb – si mish\u00ebrim komplet i scientia-mend\u00ebsis\u00eb, n\u00ebse ta “parafrazonim” pik\u00ebpamjen e pafajshme ateistike t\u00eb nj\u00eb Carl Sagan, njer\u00ebzimi jeton n\u00eb nj\u00eb planet t\u00eb vetmuar e t\u00eb humbur diku n\u00eb askund\u00ebsi (Tok\u00eb i thon\u00eb, planet i th\u00ebn\u00e7in, meq\u00eb nga larg duket si nj\u00eb rruaz\u00eb imcake), mezi shihet nga sondat akoma pa e l\u00ebn\u00eb sistemin diellor. Aq i paskajsh\u00ebm dhe i pakap\u00ebrthyesh\u00ebn “kozmosi saganian”, jemi thjesht di\u00e7 si kuanta-grimcash pluhuri n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb, ia themi “sistemi yn\u00eb solaris”, rrotullohemi rreth nj\u00eb ylli t\u00eb zakonsh\u00ebm, i cili ndodhet n\u00eb bisht t\u00eb nj\u00eb galaktike t\u00eb zakonshme.<\/p>\n

Nd\u00ebrsa universi me miliarda galaktikash t\u00eb zakonshme q\u00eb v\u00ebrtiten (si zakonisht, asgj\u00eb e jasht\u00ebzakonshme), zor t’ket\u00eb ndonj\u00eb kuptim apo motiv prapa veseve galaktikore, q\u00ebkur vet\u00eb galaktikat marramend\u00ebse n\u00eb pafund\u00ebsin\u00eb e tyre. Jemi k\u00ebtu ku jemi thjesht sepse jemi duke u v\u00ebrtitur me miliarda vjet, thjesht sepse ngjarjet e rast\u00ebsishme “evolutive” na soll\u00ebn n\u00eb t\u00eb tashm\u00ebn ekzistenciale, ku dhe sot e k\u00ebsaj dite ende vazhdohet me v\u00ebrtitjen kot, sepse v\u00ebrtitja thjesht nj\u00eb “ves” i pandryshuesh\u00ebm universal. Padyshim duke u v\u00ebrtitur… krijohen yjet, planetet, gjith\u00e7ka, ashtu qe krijuar dhe planeti yn\u00eb, duke u v\u00ebrtitur me miliarda vjet.<\/p>\n

Pra n\u00ebse ekzistenca t\u00eb “shoshitej” me k\u00ebso pik\u00ebpamjesh, at\u00ebher\u00eb jeta mund t’ket\u00eb sadopak kuptim vet\u00ebm n\u00ebse i qasesh shkenc\u00ebs dhe me inercionin e kureshtis\u00eb mendore e asgj\u00ebson mund\u00ebsin\u00eb e \u00e7menduris\u00eb eventuale. O t\u00eb merret njeriu me religjionet… prandaj dhe 4000+ besime t\u00eb ndryshme, koh\u00ebve t\u00eb fundit njer\u00ebzit e kan\u00eb shpikur madje dhe “jedaizmin” si religjion (nga Star Wars – “may force be with you”, fansat e Hollivudit dhe besimtar\u00ebt e “jedaizmit” besojn\u00eb se besimi i tyre \u00ebsht\u00eb religjion absolutisht kuptimplot\u00eb, po aq sa dhe feja e t\u00eb krishter\u00ebve, p\u00ebr pasuesit).<\/p>\n

P\u00ebrndryshe njer\u00ebzimit s’i ngelet tjet\u00ebr pos t\u00eb \u00e7mendet me luftrat dhe, ose me “kthimin mbrapsht” t\u00eb historis\u00eb civilizuese. Ose tekefundit n\u00ebse hi\u00e7gj\u00eb tjet\u00ebr t’mos ndodhte at\u00ebher\u00eb e qart\u00eb se njer\u00ebzimi do vdiste nga m\u00ebrzia e nga monotonia e jet\u00ebs.<\/p>\n

Mir\u00ebpo, p\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb e kemi dhe nj\u00ebfar\u00eblloj shtegu t\u00eb “asnjan\u00ebsis\u00eb” filozofike sa i p\u00ebrket besimit-mosbesimit, \u00ebsht\u00eb sistem i p\u00ebrkryer i p\u00ebrsiatjes, \u00ebsht\u00eb edhe-edhe, as-as, ndoshta-ndoshta. Agnosticizmi n\u00ebnkupton ose niset nga “premisa e gatshme” se ekzistenca e Zotit \u00ebsht\u00eb e panjohur – q\u00ebkur v\u00ebrtet dhe \u00ebsht\u00eb e panjohur, dihet. N\u00ebse ekzistenca e Zotit t’ishte e “njohur”, at\u00ebher\u00eb asnj\u00eb besimtar s’do ishte nevoja t\u00eb “besonte” (pa dyshuar aspak). Dmth., nj\u00eb agnostik nuk mund t\u00eb pohoj\u00eb “po” Zoti ekziston (si\u00e7 do pohonte teisti), ose “jo”, Zoti nuk ekziston (si\u00e7 do e mohonte ateisti).<\/p>\n

Agnostik\u00ebt nuk jan\u00eb t\u00eb sigurt\u00eb p\u00ebr ekzistenc\u00ebn e Zotit por e respektojn\u00eb “iden\u00eb” se mund t\u00eb ket\u00eb Zot, nuk e kund\u00ebrshtojn\u00eb totalisht si “ide”. Dhe mbase kjo \u00ebsht\u00eb ajo mrekullia e dallim\u00ebsis\u00eb, meq\u00eb sa i p\u00ebrket “siguris\u00eb” askush s’\u00ebsht\u00eb i sigurt (besimtar\u00ebt mund t\u00eb pandehin se jan\u00eb t\u00eb “sigurt\u00eb”, por dhe ata thjesht besojn\u00eb, jo patjet\u00ebr do e ken\u00eb par\u00eb Zotin, besimin e kan\u00eb si “ushqim” shpirt\u00ebror, mund ta “shohin” vet\u00ebm shpirt\u00ebrisht).<\/p>\n

E megjithat\u00eb ka agnostik\u00eb q\u00eb thon\u00eb se e besojn\u00eb ekzistenc\u00ebn e Zotit, por jo patjet\u00ebr duhet t’jet\u00eb ai Zoti biblik (apo Zoti i ndonj\u00eb religjioni tjet\u00ebr). Disa agnostik\u00eb, sidomos n\u00eb qarqet e shkenc\u00ebtar\u00ebve, besojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb entitet pan-deistik (t\u00eb bazuar pakashum\u00eb n\u00eb shkenc\u00eb, di\u00e7 si “Deus Scientia”, si\u00e7 m\u00eb p\u00eblqen ta quaj Deusin e tyre – s’do kishte asgj\u00eb kontradiktore n\u00ebse k\u00ebta t\u00eb quheshin “panteist\u00eb”, dmth. t\u00eb llojit t\u00eb tyre).<\/p>\n

Ky Zot i tyre \u00ebsht\u00eb di\u00e7 si “intelekt” universal i panjohur (kuptohet se i panjohur, u muar vesh), di\u00e7 si inteligjenc\u00eb kozmike. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, Zoti i tyre do ishte di\u00e7 si shkrirje (apo dhe si ngjizje) e t\u00eb gjitha ligjeve universale, si\u00e7 shkenca e derisotshme (impenjim intelektual pothuaj 400-vje\u00e7ar) i njeh n\u00ebp\u00ebrmjet fizik\u00ebs “klasike” dhe t\u00eb asaj kuantike.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S. Guraziu – Ars Poetica, J 2024 (teizmi, ateizmi, agnosticizmi shkencor etj…) (…koh\u00ebve t\u00eb fundit njer\u00ebzit e kan\u00eb shpikur madje dhe “jedaizmin” si religjion (nga Star Wars – “may force be with you”, fansat e Hollivudit dhe besimtar\u00ebt e “jedaizmit”… Lexo →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-13992","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ese"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13992","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13992"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13992\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13992"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13992"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13992"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}