{"id":14177,"date":"2024-01-29T15:12:50","date_gmt":"2024-01-29T14:12:50","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=14177"},"modified":"2024-04-08T21:15:42","modified_gmt":"2024-04-08T20:15:42","slug":"shfajesimi-arsyetimi-frojdian-si-psiko-truk-narrativ","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=14177","title":{"rendered":"Shfaj\u00ebsimi, &#8220;arsyetimi frojdian&#8221; si psiko-truk narrativ"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, J 2024<\/em><\/p>\n<p><strong>Ana m\u00eb e ngrysur (dmth. nga nuancat e gris\u00eb)\u2026 n\u00ebse flitet &#8220;poetikisht&#8221;, situata t\u00eb tilla mbase mund t\u00eb p\u00ebrshkruhen si ana m\u00eb e err\u00ebt e &#8220;50 nuancave t\u00eb gris\u00eb&#8221;<\/strong> (<em>the shadiest side\u2026 &#8220;poetically&#8221; speaking, such situations perhaps could be described as the shadiest side of &#8220;50 shades of grey&#8221; &#8211; s. guraziu &#8211; ap, sht 2020<\/em>).<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/arspo_sg_shfajesimi-arsyetimi_frojdian_si_psiko-truk_narrativ_opt.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-14178\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/arspo_sg_shfajesimi-arsyetimi_frojdian_si_psiko-truk_narrativ_opt.jpg\" alt=\"\" width=\"1280\" height=\"1031\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/arspo_sg_shfajesimi-arsyetimi_frojdian_si_psiko-truk_narrativ_opt.jpg 1280w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/arspo_sg_shfajesimi-arsyetimi_frojdian_si_psiko-truk_narrativ_opt-300x242.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/arspo_sg_shfajesimi-arsyetimi_frojdian_si_psiko-truk_narrativ_opt-1024x825.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/arspo_sg_shfajesimi-arsyetimi_frojdian_si_psiko-truk_narrativ_opt-768x619.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1280px) 100vw, 1280px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Pata b\u00ebr\u00eb shaka (ashtu n\u00eb anglisht, ishte postim n\u00eb Fb), duke e postuar grafik\u00ebn e dhom\u00ebs s\u00eb ndar\u00eb, dhe duke aluduar at\u00ebbot\u00eb n\u00eb filmin e Hollivudit &#8220;50 Shades of Grey&#8221;, n\u00eb t\u00eb cilin film madje dhe Rita Ora e luan nj\u00eb rol t\u00eb &#8220;vog\u00ebl&#8221; (si motra e kryeprotagonistit Christian Grey &#8211; Rita \u00ebsht\u00eb gjoja Mia Grey). Kuptohet se &#8220;Grey&#8221; (grija e titullit filmik) \u00ebsht\u00eb thjesht mbiem\u00ebr, por q\u00eb figurativisht \u00ebsht\u00eb lozur pak\u00ebz me termin &#8220;grey&#8221;, duke i p\u00ebrdorur &#8220;shades&#8221; si figuracion rreth psiko-karakterit t\u00eb kryepersonazhit.<\/p>\n<p>Shpesh fjala mund t&#8217;jet\u00eb p\u00ebr psersonazhet kryesore t\u00eb nj\u00eb filmi, po kur, apo n\u00ebse n\u00eb ndonj\u00eb film duhet inkuadruar nj\u00eb karakter (personazh) p\u00ebrjashta &#8220;normales&#8221; s\u00eb zakonshme, psh. nj\u00eb kriminel (qoft\u00eb dhe sociopat, por q\u00eb \u00ebsht\u00eb &#8220;simpatik&#8221;, \u00ebsht\u00eb i hijsh\u00ebm), apo nj\u00eb bisnismen i pasur, nj\u00eb miliarder, mir\u00ebpo i cili personazh ka probleme psikike, \u00ebsht\u00eb i &#8220;s\u00ebmur\u00eb&#8221; psiko-mend\u00ebrisht, sepse ka patur t\u00eb kaluar abuzive (dmth. ka &#8220;mbrapa&#8221; detaje t\u00eb skenografis\u00eb q\u00eb audienca filmike ende nuk i di) at\u00ebher\u00eb skenarist\u00ebt thjesht e p\u00ebrdorin trukun e &#8220;arsyetimit, ose t\u00eb justifikimit frojdian&#8221;.<\/p>\n<p>Ky truk narrativ i shkrimtar\u00ebve (i skenarist\u00ebve t\u00eb Hollivudit sidomos), i ashtuquajturi &#8220;arsyetim frojdian&#8221; ndihmon q\u00eb nj\u00eb personazh me probleme t\u00eb psiko-natyr\u00ebs t\u00eb &#8220;akseptohet&#8221; nga audienca pakashum\u00eb si person normal (i sh\u00ebndetsh\u00ebm, pa psiko-probleme). Bie fjala n\u00eb filmin &#8220;50 Shades&#8230;&#8221; (anise i kishte 3-4 vazhdime, ne s&#8217;e dim\u00eb por n\u00eb fund personazhi dhe mund t&#8217;jet\u00eb &#8220;sh\u00ebruar&#8221; : ) kryeprotagonisti Christian Grey \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb abuzues, nj\u00eb mazohist-narcisist seksual. Por ai nuk \u00ebsht\u00eb psikopat, duhet qart\u00ebsuar dhe kjo.<\/p>\n<p>Dihet se karakteri i personazhit filmik &#8220;Christian Grey&#8221; kishte devijim serioz sadistik-seksualistik (si \u00e7rregullim). Natyrisht, devijimi ishte i lidhur me gj\u00ebra sadistike nga p\u00ebrvoja e tij traumatike e s\u00eb dikurshmes. Ai gjithashtu kishte psiko-probleme shtes\u00eb, tashm\u00eb si ndikim i vet\u00eb devijimit t\u00eb tij seksualistik. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, ashtu &#8220;mbyllur brenda g\u00ebzhoj\u00ebs s\u00eb vet&#8221; ai funksiononte normalisht dhe ishte nj\u00eb biznismen i zoti. Por realisht vuante nga tre \u00e7rregullime t\u00eb personalitetit, nga \u00e7rregullimi histrionik, nga \u00e7rregullimi obsesiv-kompulsiv dhe nga \u00e7rregullimi narcisist i personalitetit.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo s&#8217;ka gj\u00eb, le t&#8217;jet\u00eb sepse audienca do t&#8217;i &#8220;kuptoj\u00eb&#8221; tashm\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb psikologjike t\u00eb tij. Personazhi bukurosh ishte nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb i adoptuar, i abuzuar seksualisht n\u00eb f\u00ebmij\u00ebrin\u00eb e edhe gjat\u00eb adoleshenc\u00ebs s\u00eb tij &#8211; nuk e dinim por ja q\u00eb tani e dim\u00eb (her\u00ebdokur gjat\u00eb minutazhit filmik do &#8220;shpaloset&#8221; e v\u00ebrteta). K\u00ebshtu q\u00eb &#8220;no problemos&#8221;, p\u00ebr sa koh\u00eb t&#8217;jet\u00eb i hijsh\u00ebm, i edukuar, super i pasur, i sjellsh\u00ebm&#8230; t\u00eb gjitha vajzat e planetit do ta &#8220;falin&#8221;. Do u dhimbset madje p\u00ebr t\u00eb kaluar\u00ebn, tani do solidarizohen me vuajtjen e tij t\u00eb dikurshme (pasojat e t\u00eb cilit abuzim nga aspekti psikologjik reflektohen tashm\u00eb ndaj t\u00eb dashur\u00ebs Anastasia).<\/p>\n<p>Vajzat e audienc\u00ebs (si grupnaj\u00eb kryesore, q\u00eb u dedikohet filmi) bukuroshin miliarder madje dhe do ta adhurojn\u00eb. Kushedi sa miliona fansa do i ken\u00eb krye-protagonist\u00ebt, kuptohet Anastasia do i ket\u00eb ata q\u00eb i takojn\u00eb asaj (supozuar q\u00eb pjesa d\u00ebrrmuese do jen\u00eb nga audienca mashkullore, anise jo vet\u00ebm, meq\u00eb bota moderne tashm\u00eb e ngopur dhe me tjera opsione, kuptohet dhe kjo).<\/p>\n<p>E till\u00eb \u00ebsht\u00eb psikologjia, tekefundit ashtu b\u00ebhen filmat, duke thurur e nd\u00ebrthurur emocione, ndodhi, spektakolaritete, skena, prapaskena, duke thurur \u00ebndrra dhe lloj-lloj \u00e7orapesh t\u00eb ngrohta vizuale. Kuptohet, gjith\u00e7ka duhet &#8220;maskuar&#8221; dhe gj\u00ebrat duhet t&#8217;i tendosesh sadoapak, p\u00ebrndryshe s&#8217;do besonte kush. E sidomos filmat do ishin t\u00eb &#8220;pabesuesh\u00ebm&#8221;, s&#8217;do kishin as audienc\u00eb, 3-4 vazhdime s&#8217;do kishin fare kuptim. Sikur dhe, nj\u00ebsoj edhe ato telenovelat sht\u00ebpiake duhet t&#8217;jen\u00eb sadopak t\u00eb &#8220;besueshme&#8221;, gjith\u00e7ka : )<\/p>\n<p>Detaji i abuzimit, e v\u00ebrteta e hidhur (e dikurshmja si fatkeq\u00ebsi e personazhit) e ngjesh\u00eb storien filmike me ngarkes\u00ebn emocionale t\u00eb nevoshjme. Pastaj si truk psiko-shfaj\u00ebsues (meq\u00eb audienca ende nuk e dinin) &#8220;arsyetimi frojdian&#8221; audienc\u00ebs ia qart\u00ebson se personazhi n\u00eb fjal\u00eb e kishte p\u00ebrjetuar dikur nj\u00eb histori abuzive dhe ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb dhunshme.<\/p>\n<p>Psh. mund t&#8217;ket\u00eb patur prind\u00ebr alkoholist\u00eb, narko-maniak\u00eb, prind\u00ebr toksik\u00eb, abuzues, apo mund t&#8217;ket\u00eb qen\u00eb i ngacmuar, i p\u00ebrbuzur nga shok\u00ebt e klas\u00ebs n\u00eb shkoll\u00eb. Ose mund t&#8217;ket\u00eb qen\u00eb i p\u00ebrdhunuar psiko-fizikisht nga ndokush i panjohur n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn etj. Trajtimi i till\u00eb, vrazhd\u00ebsia e bot\u00ebs ndaj personazhit mund ta ket\u00eb shtremb\u00ebruar perceptimin e tij p\u00ebr bot\u00ebn, ose ta ket\u00eb \u00e7oroditur sadopak &#8211; k\u00ebshtu q\u00eb tani bukuroshi yn\u00eb \u00ebsht\u00eb si\u00e7 \u00ebsht\u00eb, v\u00ebrtet ka probleme psikike, por dhe i \u00ebmb\u00ebl n\u00eb pafaj\u00ebsin\u00eb e vet.<\/p>\n<p>Arsyetimi, ose &#8220;shfaj\u00ebsimi frojdian&#8221; nuk e p\u00ebrfshin zhvillimin dhe as ndryshimin e karakterit gjat\u00eb rrjedh\u00ebs filmike (apo dhe romaneske, kudo q\u00eb t&#8217;jet\u00eb fjala si p\u00ebrdorim i trukut, meq\u00eb dhe n\u00eb romanet vlen absolutisht e nj\u00ebjta). Truku narrativ sh\u00ebrben vet\u00ebm si mekaniz\u00ebm psikologjik p\u00ebr ta arsyetuar psiko-gjendjen aktuale t\u00eb personazhit. N\u00eb vart\u00ebsi t\u00eb momentit kur gj\u00ebrat shpalosen, dhe tutje dmth. audienca e ka mund\u00ebsin\u00eb ta sheh personazhin n\u00ebn drit\u00ebn e re, dhe ta &#8220;gjykoj\u00eb&#8221; eventualisht lidhur me mang\u00ebsit\u00eb e karakterit. Qofshin gj\u00ebra m\u00eb t\u00eb vogla&#8230; jo aq serioze, a qofshin tejet serioze.<\/p>\n<p>Ndonj\u00ebher\u00eb, anise prap\u00eb var\u00ebsisht nga tekat e skenarist\u00ebve, por pas 3-4 vazhdimeve filmike, n\u00eb at\u00eb t\u00eb fundit ndodh\u00eb personazhi dhe mund t\u00eb &#8220;sh\u00ebrohet&#8221;, her\u00eb plot\u00ebsisht e her\u00eb pothuaj plot\u00ebsisht, sh\u00ebrim i mjaftuesh\u00ebm. P\u00ebrralla filmografike mbyllet sipas idealizmave t\u00eb d\u00ebshiruesh\u00ebm, princesha e lumtur me princin e vet, dhe tutje s\u00eb bashku t\u00eb lumtur p\u00ebrgjithmon\u00eb&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, J 2024 Ana m\u00eb e ngrysur (dmth. nga nuancat e gris\u00eb)\u2026 n\u00ebse flitet &#8220;poetikisht&#8221;, situata t\u00eb tilla mbase mund t\u00eb p\u00ebrshkruhen si ana m\u00eb e err\u00ebt e &#8220;50 nuancave t\u00eb gris\u00eb&#8221; (the shadiest side\u2026 &#8220;poetically&#8221;&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=14177\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-14177","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14177","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14177"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14177\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14177"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14177"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14177"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}