{"id":14407,"date":"2024-02-05T16:48:51","date_gmt":"2024-02-05T15:48:51","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=14407"},"modified":"2024-04-08T20:59:34","modified_gmt":"2024-04-08T19:59:34","slug":"mburrja-e-tekno-gjiganteve-rreth-supremacise-kuantike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=14407","title":{"rendered":"Mburrja e Tekno-gjigant\u00ebve rreth &#8220;Supremacis\u00eb Kuantike&#8221;!"},"content":{"rendered":"<p><em>(sguraziu &#8211; ars poetica, shkurt 2024 &#8211; koment)<\/em><\/p>\n<p>[ <em>ngjitur: nj\u00eb kriostat-kompjuter kuantik i &#8220;Qendr\u00ebs Kompjuterike Leibniz&#8221; (n\u00eb Garching, Bavari, Gjermani), qendra Leibniz e festonte 60-vjetorin e vet n\u00eb v. 2022 &#8211; dhe djathtas, Presidenti Joe Biden duke e shikuar nj\u00eb kompjuter kuantik gjat\u00eb vizit\u00ebs s\u00eb objektit t\u00eb IBM n\u00eb Nju Jork, 2022 &#8211; IBM pati njoftuar p\u00ebr nj\u00eb investim prej 20 miliard\u00eb $ n\u00eb Informatik\u00ebn Kuantike &#8211; fotot via Getty<\/em> ]<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/arspo_mburrja_e_tekno-gjiganteve_rreth_supremacise_kuantike_opt.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-14408\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/arspo_mburrja_e_tekno-gjiganteve_rreth_supremacise_kuantike_opt.jpg\" alt=\"\" width=\"1400\" height=\"1002\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/arspo_mburrja_e_tekno-gjiganteve_rreth_supremacise_kuantike_opt.jpg 1400w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/arspo_mburrja_e_tekno-gjiganteve_rreth_supremacise_kuantike_opt-300x215.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/arspo_mburrja_e_tekno-gjiganteve_rreth_supremacise_kuantike_opt-1024x733.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/arspo_mburrja_e_tekno-gjiganteve_rreth_supremacise_kuantike_opt-768x550.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1400px) 100vw, 1400px\" \/><\/a><\/p>\n<p>N\u00eb v. 2019 Google pati th\u00ebn\u00eb se m\u00eb n\u00eb fund e kan\u00eb arritur &#8220;supremacin\u00eb kuantike&#8221; [ <em>pata shkruar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb nj\u00eb koment, mund t\u00eb <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=4794\"><strong>lexohet n\u00eb blog-faqen personale<\/strong><\/a><\/em> ]<br \/>\nGoogle qe mburrur duke th\u00ebn\u00eb se, derisa kuantum-kompjuterit t\u00eb tyre i jan\u00eb nevojitur 200 sekonda, p\u00ebr ta kryer operacionin e nj\u00ebjt\u00eb super-kompjuterit t\u00eb IBM do i duheshin rreth 10.000 vjet. At\u00ebbot\u00eb IBM e kishte kompjuterin &#8220;klasik&#8221; m\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm, quhej &#8220;Summit&#8221; (tani nuk di kush \u00ebsht\u00eb kampion, mund t&#8217;jen\u00eb dhe kinez\u00ebt).<\/p>\n<p>Lidhur me pohimin e Google ekspert\u00ebve t\u00eb IBM u pati ardhur fort inat. Sakaq qen\u00eb p\u00ebrgjigjur me publikimin e nj\u00eb &#8220;letre&#8221; shkencore duke th\u00ebn\u00eb se super-kompjuterit t\u00eb tyre n\u00eb fakt do i nevojiteshin vet\u00ebm 2.5 dit\u00eb. IBM pati th\u00ebn\u00eb q\u00eb kuantist\u00ebt e Google flasin me superlativa jorealistik\u00eb, nuk \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb, nuk e kan\u00eb arritur &#8220;supremacin\u00eb kuantike&#8221;.<\/p>\n<p>P\u00ebr ta kuptuar (apo dhe moskuptuar) mosmarr\u00ebveshjen e tyre, sikur varet nga vet\u00eb termi &#8220;supremaci kuantike&#8221; &#8211; pata shkruar. \u00c7&#8217;do t\u00eb thot\u00eb termi ekzakt\u00ebsisht, kjo po ashtu sikur \u00ebsht\u00eb di\u00e7 &#8220;relative&#8221; dhe varet kujt i drejtohemi. Termin &#8220;supremaci\u2026&#8221; apo ep\u00ebrsi kuantike e pati kalitur fizikanti John Preskill n\u00eb v. 2012 (Instituti i Teknologjis\u00eb, Kaliforni). Atij i qe nevojitur p\u00ebr ta p\u00ebrshkruar momentin kur nj\u00eb kuantum-kompjuter m\u00eb n\u00eb fund e tejkalon kompjuterin m\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm klasik.<\/p>\n<p>N\u00eb Qershor t\u00eb 2023 (pra vitin e kaluar), pati ndodhur i &#8220;nj\u00ebjti skenar&#8221; i mburravecll\u00ebkut kuantik, k\u00ebsaj radhe nuk qe mburrur Google por ata t\u00eb IBM.<\/p>\n<p>Ekipi i informatik\u00ebs kuantike pran\u00eb IBM e pati p\u00ebrdorur nj\u00eb prototip t\u00eb kompjuterit kuantik p\u00ebr ta zgjidhur nj\u00eb problem t\u00eb nd\u00ebrlikuar t\u00eb fizik\u00ebs (lidhur me sjelljen e materialeve magnetike). IBM e pati krahasuar eksperimentin kuantik me nj\u00eb simulim klasik (n\u00eb nj\u00eb superkompjuter klasik). K\u00ebtij t\u00eb fundit do t&#8217;i nevojitej shum\u00eb m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb p\u00ebr ta arritur t\u00eb nj\u00ebjtin rezultat (t\u00eb homologut kuantik), e po ashtu procesi shkonte duke u b\u00ebr\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb i pasakt\u00eb, pasi ata vazhdonin me rritjen e kompleksitetit t\u00eb problemit. Dhe si\u00e7 pat\u00ebn konkluduar ekipi i IBM, kompjuteri klasik nuk do t&#8217;ishte n\u00eb gjendje ta vazhdonte &#8220;gar\u00ebn&#8221; me kuantikat.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo pretendimi i IBM nuk do zgjaste shum\u00eb, vet\u00ebm 2 jav\u00eb m\u00eb von\u00eb, nj\u00eb ekip i pavarur e pati demonstruar nj\u00eb simulim klasik, madje n\u00eb nj\u00eb kompjuter portativ (laptop). S\u00ebshpejti do pasonin dhe 6 simulime tjera klasike, duke p\u00ebrdorur teknika t\u00eb ndryshme. Pra as q\u00eb b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr &#8220;supremaci kuantike&#8221;, i bie se IBM mburrej kot. Google qe mburrur n\u00eb v. 2019, ata t\u00eb IBM u pat\u00ebn th\u00ebn\u00eb &#8220;s&#8217;keni pse ekzagjeroni&#8221;. Pak vite m\u00eb von\u00eb, n\u00eb v. 2023 vet\u00eb IBM pandeh arritjen e &#8220;supremacis\u00eb kuantike&#8221;, por s&#8217;u zgjati as 2 jav\u00eb, rishtas doli t&#8217;jet\u00eb e pav\u00ebrtet\u00eb : )<\/p>\n<p>E \u00e7uditshme, se p\u00ebrse ndodh\u00eb kjo gar\u00eb e mburravecll\u00ebkut mes tekno-gjigant\u00ebve mund vet\u00ebm t\u00eb hamend\u00ebsojm\u00eb. Sot, 5 Shkurt 2024, eksperti i stafit t\u00eb shkencave kompjuterike pran\u00eb revist\u00ebs &#8220;Quanta M&#8221;, Ben Brubaker, e paska publikuar nj\u00eb artikull rreth tem\u00ebs pse kompjuter\u00ebt kuantik\u00eb ende nuk i kan\u00eb tejkaluar bindsh\u00ebm &#8220;homolog\u00ebt&#8221; e tyre klasik\u00eb. Sapo e lexova shkrimin e tij, n\u00eb rregull autori Brubaker ia mbante pak\u00ebz m\u00eb rrotull, por dhe ai sikur buz\u00ebqeshte me mburravecll\u00ebkun rreth kuantikave.<br \/>\n[ artikulli i tij, mbase hapet, meq\u00eb ardhur via emailit: <a href=\"https:\/\/mailchi.mp\/simonsfoundation\/why-classical-computers-can-still-win-quantum-contests\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/mailchi.mp\/simonsfoundation\/why-classical-computers-can-still-win-quantum-contests<\/a> ]<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(sguraziu &#8211; ars poetica, shkurt 2024 &#8211; koment) [ ngjitur: nj\u00eb kriostat-kompjuter kuantik i &#8220;Qendr\u00ebs Kompjuterike Leibniz&#8221; (n\u00eb Garching, Bavari, Gjermani), qendra Leibniz e festonte 60-vjetorin e vet n\u00eb v. 2022 &#8211; dhe djathtas, Presidenti Joe Biden duke e shikuar&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=14407\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-14407","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14407","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14407"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14407\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14407"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14407"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14407"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}