{"id":150,"date":"2018-12-08T19:46:36","date_gmt":"2018-12-08T19:46:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=150"},"modified":"2024-08-25T16:09:22","modified_gmt":"2024-08-25T15:09:22","slug":"baudelaire-i-metropolis-parisit-babai-i-modernizmit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=150","title":{"rendered":"Baudelaire i Metropolis-Parisit, &#8220;Babai&#8221; i Modernizmit!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, N 2018<\/em><\/p>\n<p>&#8220;<strong>Me moderniz\u00ebm n\u00ebkuptoj p\u00ebrkohshm\u00ebrin\u00eb, kalueshm\u00ebrin\u00eb, rast\u00ebsin\u00eb (shansin) q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb gjysm\u00ebn e artit, gjysma tjet\u00ebr duke qen\u00eb e p\u00ebrjetshme dhe e pandryshueshme<\/strong>&#8220;.<br \/>\nCh. Baudelaire (1821-1867) &#8211; &#8220;Le peintre de la vie Moderne&#8221; (Piktori i Jet\u00ebs Moderne), 1863<\/p>\n<p>Poetit, si\u00e7 e njohim m\u00eb shum\u00eb, por n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast kritikut Baudelaire i takojn\u00eb meritat e plota, prandaj dhe kreditohet si autori i modernizmit, si babai i modernitetit, si fark\u00ebtari i termit &#8220;moderniz\u00ebm&#8221; (modernitet). K\u00ebso meritash t\u00eb rralla i pati &#8220;fituar&#8221; duke dashur ta p\u00ebrshkruante ose dhe &#8220;p\u00ebrcaktonte&#8221; p\u00ebrvoj\u00ebn e shkurt\u00ebr e kalimtare t\u00eb jet\u00ebs n\u00eb nj\u00eb kryeqend\u00ebr urbane si\u00e7 ishte Parisi, si dhe po ashtu p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e shprehjes artistike rreth kapjes s\u00eb asaj p\u00ebrvoje.<br \/>\nParisin e koh\u00ebs s\u00eb Baudelaire, W. Benjamin e pati quajtur &#8220;Kryeqyteti i shekullit XIX&#8221;. Shoq\u00ebria franceze, urbanizmi parisien, ndodhej n\u00ebn kthetrat e industrializimit, n\u00ebn presionin e nj\u00eb tranzicioni t\u00eb bujsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Autorja amerikane Dr. J. Willette, n\u00eb kapitullin &#8220;Baudelaire and Modernity&#8221;, 2010, pakashum\u00eb \u00ebsht\u00eb shprehur &#8220;\u00c7do epok\u00eb ka nevoj\u00eb p\u00ebr v\u00ebzhguesin dhe p\u00ebr interpretuesin e vet. P\u00ebr ta ngritur kultur\u00ebn mbi p\u00ebrshkrimin e thjesht\u00eb, ky v\u00ebzhgues-interpretues duhet t\u00eb jet\u00eb di\u00e7 si &#8220;kryq\u00ebzim&#8221; (hibridizim) i \u00e7uditsh\u00ebm midis nj\u00eb poeti dhe nj\u00eb gazetari&#8221; &#8211; dhe sipas Willette, Baudelaire ishte i &#8220;p\u00ebrzgjedhuri&#8221; ideal i historis\u00eb, sipas saj historia ia kishte &#8220;rezervuar&#8221; k\u00ebt\u00eb mision pik\u00ebrisht atij.<\/p>\n<p>Jo vet\u00ebm Willette, madje ndoshta k\u00ebshtu mendonte dhe vet\u00eb Sartri, pa\u00e7ka se ai (si\u00e7 e ka cekur dhe autorja n\u00eb fjal\u00eb), e pati &#8220;kritikuar&#8221; poetin Baudelaire p\u00ebr shkak t\u00eb &#8220;hesapeve kontradiktore&#8221;.<br \/>\nAf\u00ebrmendsh, nj\u00eb poet i cili d\u00ebmton sh\u00ebndetin e vet, q\u00eb e p\u00ebrdor drog\u00ebn dhe vart\u00ebsohet nga narkotik\u00ebt, q\u00eb ndoshta dhe filopornist, konformist i prostitucionit (q\u00eb s&#8217;ia b\u00ebn &#8220;g\u00ebk&#8221; pas vizitat tek prostitutat), nj\u00eb sifilisxhi, gjithmon\u00eb n\u00eb ikje si &#8220;borxhli i keq&#8221;, duke jetuar i zhytur n\u00eb borxhe etj etj. nd\u00ebrsa n\u00eb tjetr\u00ebn an\u00eb duke marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb jet\u00ebn intelektuale-artistike t\u00eb Parisit, t\u00eb atij metropolit t\u00eb urban-industrializuar&#8230; e qart\u00eb se kishte shum\u00eb kontradikta n\u00eb jet\u00ebn dhe n\u00eb pun\u00ebn e Baudelaire, s&#8217;kishte faj as Sartri as askush. Meq\u00eb ra fjala, edhe si historiane e artit edhe si kritikologe, J. Willette e ka quajtur kritikun Baudelaire &#8220;kritiku sifilisxhiu&#8230;&#8221; : )<\/p>\n<p>N\u00eb &#8220;<em>Piktori i Jet\u00ebs Moderne<\/em>&#8220;, 1863, Baudelaire shkruan:<br \/>\n&#8220;Kishte nj\u00eb form\u00eb moderne p\u00ebr secilin piktor t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs; shumica e portreteve t\u00eb bukura q\u00eb na kan\u00eb mbetur nga koh\u00ebt e lashta, jan\u00eb t\u00eb veshura me rroba t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb tyre. Ato jan\u00eb vepra t\u00eb p\u00ebrkryera harmonike sepse veshja, stili i flok\u00ebve, madje dhe gjesti, shprehja e buz\u00ebqeshja (secila epok\u00eb e ka karroc\u00ebn, shprehjen dhe buz\u00ebqeshjen e vet) formojn\u00eb nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi plot vitalitet. Ju s&#8217;keni t\u00eb drejt\u00eb ta p\u00ebrbuzni k\u00ebt\u00eb element t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm kalimtar, metamorfozat e t\u00eb cilit jan\u00eb aq t\u00eb shpeshta, e as t\u00eb heqni dor\u00eb nga ai. N\u00ebse e b\u00ebni, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashmangshme bini n\u00eb zbrazt\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb bukurie abstrakte dhe t\u00eb pap\u00ebrcaktuar, si ajo e nj\u00eb gruaje t\u00eb vetmuar n\u00eb prag t\u00eb Vjesht\u00ebs&#8230; \/ n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb cilado form\u00eb e modernizmit t\u00eb jet\u00eb e denj\u00eb p\u00ebr t&#8217;u b\u00ebr\u00eb antikitet, bukuria misterioze t\u00eb cil\u00ebn jeta njer\u00ebzore joq\u00ebllimisht e fut n\u00eb t\u00eb (n\u00eb moderniz\u00ebm), duhet t\u00eb jet\u00eb ekstrakt i vet\u00eb modernizmit&#8221; &#8211; [ <em>nga &#8220;Le peintre de la vie Moderne&#8221; (Piktori i Jet\u00ebs Moderne), 1863 (vers. anglisht, University of Pensylvania) &#8211; p\u00ebrgatiti S. Guraziu<\/em> ]<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/baudelaire_willette_web.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-151\" src=\"https:\/\/www.letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/baudelaire_willette_web-1024x662.jpg\" alt=\"\u00c9douard Manet (1832-1883) - Portret i Charles Baudelaire (bazuar n\u00eb foton e Nadar), 1868 - Metropolitan Museum of Art, dhe djathtas, portret i Dr. Jeanne Willette, historiane dhe kritik arti\" width=\"900\" height=\"582\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/baudelaire_willette_web-1024x662.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/baudelaire_willette_web-300x194.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/baudelaire_willette_web-768x496.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/baudelaire_willette_web.jpg 1671w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"color: #999999;\">\u00c9douard Manet (1832-1883) &#8211; Portret i Charles Baudelaire (bazuar n\u00eb foton e Nadar), 1868 &#8211; Metropolitan Museum of Art, dhe djathtas, portret i Dr. Jeanne Willette, historiane dhe kritik arti<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, N 2018 &#8220;Me moderniz\u00ebm n\u00ebkuptoj p\u00ebrkohshm\u00ebrin\u00eb, kalueshm\u00ebrin\u00eb, rast\u00ebsin\u00eb (shansin) q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb gjysm\u00ebn e artit, gjysma tjet\u00ebr duke qen\u00eb e p\u00ebrjetshme dhe e pandryshueshme&#8220;. Ch. Baudelaire (1821-1867) &#8211; &#8220;Le peintre de la vie Moderne&#8221; (Piktori i&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=150\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-150","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ese"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/150","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=150"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/150\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=150"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=150"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=150"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}