{"id":1533,"date":"2019-09-26T14:22:52","date_gmt":"2019-09-26T14:22:52","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=1533"},"modified":"2024-04-24T09:51:34","modified_gmt":"2024-04-24T08:51:34","slug":"projekti-shtetet-e-mira-per-nje-bote-me-te-mire","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=1533","title":{"rendered":"Projekti &#8220;Shtetet e Mira&#8221;, p\u00ebr nj\u00eb bot\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, S 2018<\/em><\/p>\n<p>(&#8230;<strong>vall\u00eb \u00e7&#8217;jan\u00eb shtetet realisht? Ekzistojn\u00eb ato vet\u00ebm p\u00ebr t&#8217;iu sh\u00ebrbyer interesave t\u00eb qytetar\u00ebve? Sipas Simon Anholt, ky debat \u00ebsht\u00eb mjaft problematik, n\u00ebse p\u00ebrgjigja \u00ebsht\u00eb &#8220;po&#8221;, at\u00ebher\u00eb jemi t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb kthetrat e nj\u00eb problemi t\u00eb madh. N\u00ebse p\u00ebrgjigja \u00ebsht\u00eb &#8220;jo&#8221;, at\u00ebher\u00eb sipas Indeksit (themeluar nga ai) Holanda \u00ebsht\u00eb &#8220;shteti m\u00eb i mir\u00eb&#8221; i bot\u00ebs<\/strong>&#8230;)<\/p>\n<p>***<br \/>\nMe progresin e jasht\u00ebzakonsh\u00ebm n\u00eb t\u00eb gjitha frontet, n\u00eb t\u00eb gjitha fushat e jet\u00ebs, n\u00eb t\u00eb gjitha shkencat, sikur jemi m\u00ebsuar t\u00eb mendojm\u00eb se p\u00ebrpara nesh q\u00ebndron nj\u00eb e ardhme e shk\u00eblqyer, p\u00ebr gjith\u00eb njer\u00ebzimin. P\u00ebrparimet jan\u00eb evidente n\u00eb \u00e7do drejtim, n\u00eb aspektin social, kulturor, teknologjik etj. Mostra jon\u00eb e \u201cmendimit\u201d mbase \u00ebsht\u00eb fare n\u00eb rregull, s\u2019ka di\u00e7 q\u00eb s\u2019p\u00ebrputhet me parapritjet tona, pasi p\u00ebrparimet e m\u00ebdha teknologjike, p\u00ebrparimet shkencore sjellin dhe pasuri e mir\u00ebqenie. E dim\u00eb k\u00ebt\u00eb, jemi d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr 150 vitet e fundit t\u00eb \u201crevolucionit industrial\u201d. Anise parahistoria e progresit ishte nj\u00eb rrug\u00eb mjaft \u201ce gjat\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb evidente, kemi ecur aq shum\u00eb p\u00ebrpara, sot jemi m\u00eb t\u00eb avancuar se kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb. I kemi me mij\u00ebra universitete anemban\u00eb bot\u00ebs, panum\u00ebr mendjesh briliante\u2026 shkenc\u00ebtar\u00eb t\u00eb shk\u00eblqyer tek i japin \u201cshtytje\u201d p\u00ebrparimit \u00e7do dit\u00eb, secili n\u00eb fush\u00ebn p\u00ebrkat\u00ebse. Duhet t\u2019jet\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb, e ardhmja e njer\u00ebzimit s\u2019ka si t\u2019jet\u00eb ndryshe por e shk\u00eblqyer \u2013 dhe pra gjithmon\u00eb jemi optimist\u00eb.<br \/>\nSepse tekefundit s\u2019\u00ebsht\u00eb fare \u201ce v\u00ebshtir\u00eb\u201d t\u2019jesh optimist, ndoshta nj\u00eb \u201cpjes\u00eb\u201d e madhe e qenies son\u00eb ashtu \u00ebsht\u00eb bio-programuar, ekzistojn\u00eb madje dhe \u00ebndrrat !<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, diku thell\u00eb brenda nesh sikur jemi pak\u00ebz t\u00eb shqet\u00ebsuar, e dim\u00eb q\u00eb disa gj\u00ebra s\u2019jan\u00eb zhvilluar aq sa do duhej. N\u00eb shum\u00eb drejtime kemi ngeluar aq \u201cmbrapa\u201d. Sikur ashtu m\u00ebvete persiasim: sa mir\u00eb do ishte sikur njer\u00ebzimi t\u2019i ndalonte luftrat p\u00ebrgjithmon\u00eb. Sa mir\u00eb do ishte sikur njer\u00ebzimi t\u00eb vepronte s\u00eb bashku, si nj\u00eb bashk\u00ebsi \u201corganike\u201d n\u00eb mbrojtjen e k\u00ebsaj bote t\u00eb bukur, n\u00eb mbrojtje t\u00eb planetit, n\u00eb mbrojtje t\u00eb t\u00eb gjitha specieve.<\/p>\n<p>Mendojm\u00eb k\u00ebshtu sepse kemi prirjen t&#8217;jemi dhe realist\u00eb, jo vet\u00ebm \u201coptimist\u00eb\u201d, symbyllur, duke e injoruar realitetin. Sikur jemi t\u00eb \u201cvet\u00ebdijsh\u00ebm\u201d dhe shpresojm\u00eb, ka ardhur koha q\u00eb shtetet e bot\u00ebs ta gjejn\u00eb disi m\u00ebnyr\u00ebn e bashk\u00ebpunimit p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e mbar\u00eb njer\u00ebzimit.<\/p>\n<p>Kat\u00ebr vite m\u00eb par\u00eb n\u00eb TED, Simon Anholt e pati startuar nj\u00eb debat global rreth \u00e7\u00ebshtjes se \u00e7\u2019jan\u00eb shtetet n\u00eb fakt? Mos vall\u00eb shtetet ekzistuakan thjesht p\u00ebr t\u2019iu sh\u00ebrbyer interesave t\u00eb qytetar\u00ebve t\u00eb vet (me \u00e7do kusht), apo n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb aktive jan\u00eb dhe duke u kujdesur p\u00ebr njer\u00ebzimin (n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi)?<\/p>\n<p>Duke p\u00ebrdorur nj\u00eb gam\u00eb t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb dh\u00ebnash gjeneruar nga OKB dhe nga organizatat e tjera nd\u00ebrkomb\u00ebtare, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb histori njer\u00ebzimi e ka nj\u00eb Indeks mat\u00ebs p\u00ebr vendet e bot\u00ebs q\u00eb t\u00eb shihet sa kontribuohet p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb njer\u00ebzimit, sa jep nj\u00eb shtet si kontribut dhe sa i kthehet si \u201cshp\u00ebrblim\u201d, var\u00ebsisht nga madh\u00ebsia. Projekti \u00ebsht\u00eb titulluar \u201cIndeksi i Shteteve t\u00eb Mira\u201d! <\/p>\n<p>N\u00eb qasjen e projektit t\u00eb Indeksit s\u2019ka asnj\u00eb lloj gjykimi moral p\u00ebr shtetet. Me \u201cShtet i Mir\u00eb\u201d thjesht n\u00ebnkuptohet nj\u00eb shtet q\u00eb kontribuon p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e mbar\u00eb njer\u00ebzimit. Nj\u00eb shtet q\u00eb, n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb u sh\u00ebrben interesave t\u00eb popullit t\u00eb vet, mir\u00ebpo pa i d\u00ebmtuar \u2013 dhe mund\u00ebsisht duke i avancuar \u2013 interesat e njer\u00ebzve n\u00eb shtetet tjera gjithashtu.<\/p>\n<p>Top-3 \u201cShtetet e Mira\u201d (n\u00eb krye t\u00eb list\u00ebs prej 163 vendeve \u2013 publikuar n\u00eb v. 2017) sipas Indeksit jan\u00eb Holanda, Zvicra dhe Danimarka.<\/p>\n<p>Indeksi \u00ebsht\u00eb formuar duke i kombinuar statistikat e 35 pikave nga t\u00eb dh\u00ebnat q\u00eb gjenerohen kryesisht prej OKB-s\u00eb. K\u00ebto pika t\u00eb dh\u00ebnash kombinohen n\u00eb nj\u00eb mat\u00ebs q\u00eb siguron nj\u00eb renditje t\u00eb p\u00ebrgjithshme dhe nj\u00eb renditje specifike n\u00eb 7 kategori: Shkenc\u00eb dhe Teknologji, Kultur\u00eb, Paqe dhe Siguri, Prosperitet dhe Barazi, Sh\u00ebndet dhe Mir\u00ebqenie, Rendi Bot\u00ebror, Planeti dhe Klima.<br \/>\nKoncepti si dhe vet\u00eb indeksi jan\u00eb zhvilluar nga Simon Anholt, nd\u00ebrsa hartimi i Indeksit \u00ebsht\u00eb kryer nga Dr. Robert Govers me mb\u00ebshtetjen e organizatave t\u00eb ndryshme.<\/p>\n<p>***<br \/>\nMir\u00ebpo, rishtas, \u00e7\u2019jan\u00eb shtetet realisht? Ekzistojn\u00eb ato vet\u00ebm p\u00ebr t\u2019iu sh\u00ebrbyer interesave t\u00eb qytetar\u00ebve? Sipas Simon Anholt, ky debat \u00ebsht\u00eb mjaft problematik, n\u00ebse p\u00ebrgjigja \u00ebsht\u00eb \u201cpo\u201d, at\u00ebher\u00eb jemi t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb kthetrat e nj\u00eb problemi t\u00eb madh. Natyrisht, debati \u00ebsht\u00eb i nd\u00ebrlikuar, mir\u00ebpo v\u00ebrtet \u00ebsht\u00eb nj\u00eb debat konstruktiv, nj\u00eb debat i kulluar \u201chumanist\u201d.<\/p>\n<p>N\u00ebse i p\u00ebrdorim fjal\u00ebt e Anholt, \u201cshumica e problemeve t\u00eb bot\u00ebs jan\u00eb vet\u00ebm simptoma t\u00eb nj\u00eb problemi m\u00eb t\u00eb madh, themelor: tek ende s\u2019e kemi gjetur zgjidhjen se si t\u00eb organizohemi pa dallime si njer\u00ebz, si specie inteligjente t\u00eb nj\u00eb planeti\u201c. Ai thot\u00eb se \u201ckjo mund t\u00eb ndryshoj\u00eb\u201c.<\/p>\n<p>Ka 700 milion\u00eb njer\u00ebz q\u00eb mendojn\u00eb pakashum\u00eb \u201cnj\u00ebsoj\u201d si Anholt. Kjo n\u00ebnkupton se do ishte nj\u00eb \u201cshtet\u201d i madh plot me njer\u00ebz q\u00eb mendojn\u00eb \u201cnj\u00ebsoj\u201d (do ishte kombi i tret\u00eb n\u00eb bot\u00eb p\u00ebr nga madh\u00ebsia). K\u00ebta jan\u00eb \u201cnjer\u00ebz t\u00eb cil\u00ebt d\u00ebshirojn\u00eb q\u00eb qeverit\u00eb t\u00eb p\u00ebrqendrohen m\u00eb shum\u00eb n\u00eb bashk\u00ebpunimin nd\u00ebrshtet\u00ebror dhe m\u00eb pak n\u00eb konkurrimin, njer\u00ebz q\u00eb nuk b\u00ebhen mosbesues ose q\u00eb nuk dyshojn\u00eb n\u00eb njer\u00ebzit e tjer\u00eb vet\u00ebm sepse k\u00ebta vijn\u00eb nga nj\u00eb sfond tjet\u00ebr kulturor-ekonomik, nga nj\u00eb \u201cbackground\u201d tjet\u00ebr, njer\u00ebz q\u00eb shohin nj\u00eb t\u00eb ardhme t\u00eb ndritur p\u00ebr njer\u00ebzimin, n\u00ebse njer\u00ebzimi t\u00eb m\u00ebsonte p\u00ebr t\u2019bashk\u00ebpunuar\u201d.<\/p>\n<p>Pas 4 vitesh pune me iden\u00eb, studimet tregojn\u00eb se t\u00eb pakt\u00ebn 10% e popullsis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs i p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb plot\u00ebsisht vlerat e \u201cShtetit t\u00eb Mir\u00eb\u201d.<br \/>\nKjo \u00ebsht\u00eb arsyeja q\u00eb \u201cShteti i Mir\u00eb\u201d sipas vizionit t\u00eb themeluesve t\u00eb Indeksit\u2026 do t\u2019b\u00ebhet nj\u00eb shtet \u201ci v\u00ebrtet\u00eb\u201d (anise virtual). Synimi tani \u00ebsht\u00eb t\u00eb aktivizohet ky komb i madh i paduksh\u00ebm; p\u00ebr t\u2019ia dh\u00ebn\u00eb statusin e sovranit real dhe p\u00ebr t\u2019krijuar nj\u00eb subjekt t\u00eb fuqish\u00ebm n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb bashk\u00ebsis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Synimi \u00ebsht\u00eb krijimi i nj\u00eb fuqie t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb sovrane, q\u00eb harton dhe ekzekuton m\u00ebnyra novatore p\u00ebr zgjidhjen e problemeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Jo 1 shtet m\u00eb tep\u00ebr sepse kemi nevoj\u00eb p\u00ebr 1 \u201cShtet t\u00eb Mir\u00eb\u201d, por sepse njer\u00ebzimi ka nevoj\u00eb p\u00ebr Shtete t\u00eb Mira q\u00eb t\u2019krijohet nj\u00eb bot\u00eb m\u00eb e mir\u00eb. Ky shtet i ri virtual mund t\u2019i \u201cm\u00ebsoj\u00eb\u201d ose t\u2019i ndihmoj\u00eb shtetet reale. Dhe shteti i par\u00eb virtual n\u00eb bot\u00eb, sa i p\u00ebrket \u201cbanor\u00ebve\u201d (si\u00e7 e cek\u00ebm) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shtet i madh, vet\u00ebm Kina dhe India si shtete jan\u00eb m\u00eb t\u00eb \u201cm\u00ebdhenj\u201d, por n\u00eb t\u00eb ardhmen dhe kjo mund t\u00eb ndryshoj\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cShteti i Mir\u00eb\u201d q\u00eb do t\u2019krijohet do t\u2019jet\u00eb nj\u00eb Shtet pa Qeveri. Duket pak\u00ebz \u201cutopike\u201d, por ideja p\u00ebrputhet me realitetin, tekefundit \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb shtet virtual. Ky \u201cshtet\u201d virtual mund t\u2019jet\u00eb prova pik\u00ebrisht e asaj q\u00eb Anholt dhe bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt e tij jan\u00eb duke pohuar.<\/p>\n<p>Fal\u00eb zhvillimeve moderne t\u00eb Inteligjenc\u00ebs Artificiale (AI), si dhe teknologjive t\u00eb \u201cBig Data\u201d, sot \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb simulohet gjith\u00e7ka. Shteti virtual do t\u2019funksionoj\u00eb si nj\u00eb sistem i cili vet\u00eborganizohet (pasi gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb informacion, fjala \u00ebsht\u00eb p\u00ebr \u201cBig Data\u201d si materie nd\u00ebraktive). Dhe ky shtet virtual mund t\u00eb bashk\u00ebpunoj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb aktive me Shtetet reale (thjesht bashk\u00ebpunim subjektesh t\u00eb AI, \u00ebsht\u00eb thjesht nd\u00ebraktivitet me databazat e Shteteve reale). Shteti virtual mund t\u2019i \u201cm\u00ebsoj\u00eb\u201d Shtetet reale si t\u2019jen\u00eb apo si t&#8217;b\u00ebhen \u201cShtete t\u00eb Mira\u201d, si p\u00ebr qytetar\u00ebt e tyre ashtu dhe p\u00ebr bot\u00ebn n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi!<\/p>\n<p>Shteti virtual si realitet do t&#8217;themelohet gjat\u00eb dy fazave, fillimisht duke regjistruar nj\u00eb % t\u00eb qytetar\u00ebve n\u00eb tremujorin e fundit t\u00eb 2018. Pastaj duhet siguruar funksionimi normal, dhe n\u00ebse gjith\u00e7ka shkon mir\u00eb, do t\u2019vazhdohet me procedur\u00ebn n\u00eb Shtator t\u00eb 2019, p\u00ebr ta inkuadruar pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb 700 milion\u00eb \u201cqytetar\u00ebve virtual\u00eb\u201d t\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebs.<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Projekti-Shtetet-e-Mira-p\u00ebr-nj\u00eb-bot\u00eb-m\u00eb-t\u00eb-mir\u00eb.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-1534 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Projekti-Shtetet-e-Mira-p\u00ebr-nj\u00eb-bot\u00eb-m\u00eb-t\u00eb-mir\u00eb.jpg\" alt=\"\" width=\"1600\" height=\"1200\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Projekti-Shtetet-e-Mira-p\u00ebr-nj\u00eb-bot\u00eb-m\u00eb-t\u00eb-mir\u00eb.jpg 1600w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Projekti-Shtetet-e-Mira-p\u00ebr-nj\u00eb-bot\u00eb-m\u00eb-t\u00eb-mir\u00eb-300x225.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Projekti-Shtetet-e-Mira-p\u00ebr-nj\u00eb-bot\u00eb-m\u00eb-t\u00eb-mir\u00eb-768x576.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Projekti-Shtetet-e-Mira-p\u00ebr-nj\u00eb-bot\u00eb-m\u00eb-t\u00eb-mir\u00eb-1024x768.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, S 2018 (&#8230;vall\u00eb \u00e7&#8217;jan\u00eb shtetet realisht? Ekzistojn\u00eb ato vet\u00ebm p\u00ebr t&#8217;iu sh\u00ebrbyer interesave t\u00eb qytetar\u00ebve? Sipas Simon Anholt, ky debat \u00ebsht\u00eb mjaft problematik, n\u00ebse p\u00ebrgjigja \u00ebsht\u00eb &#8220;po&#8221;, at\u00ebher\u00eb jemi t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb kthetrat e nj\u00eb&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=1533\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-1533","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1533","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1533"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1533\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1533"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1533"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1533"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}