{"id":1576,"date":"2019-09-26T15:33:03","date_gmt":"2019-09-26T15:33:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=1576"},"modified":"2024-04-23T14:28:57","modified_gmt":"2024-04-23T13:28:57","slug":"jacques-louis-david-apolloni-diana-dhe-najoba-1772","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=1576","title":{"rendered":"Jacques-Louis David – Apolloni, Diana dhe Najoba, 1772"},"content":{"rendered":"

Jacques-Louis David (1748-1825) – Apolloni dhe Diana (ose Artemisa) duke sulmuar f\u00ebmij\u00ebt e Najobas\u00eb<\/strong>, 1772<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

[ S. Guraziu – Arti, Historia, Mitologjia – Nd\u00ebrlidhje dhe (Pa)Sakt\u00ebsi!, 2016 – fragm<\/em>.]<\/p>\n

| – – –
\nDuke dashur ta sprovonte omni-dijen e per\u00ebndive, st\u00ebrgjyshi i Agamemnonit, Tantali i ftoi t\u00eb gjith\u00eb zotat p\u00ebr dark\u00eb. Mir\u00ebpo s’ishte dark\u00eb e zakonshme, ai e vrau dhe ua serviri Pelopsin si ushqim, vet\u00eb djalin e vet.
\nV\u00ebshtir\u00eb t’ua hedh\u00ebsh zotave t\u00eb gjith\u00ebdijsh\u00ebm. Askush prej tyre nuk h\u00ebngr\u00ebn, p\u00ebrve\u00e7 per\u00ebndesh\u00ebs s\u00eb Bujq\u00ebsis\u00eb, t\u00eb hutuar\u00ebs Demetra (e ngrata qe pllakosur nga dhimbja p\u00ebr vajz\u00ebn e vet, p\u00ebr Persefon\u00ebn e rr\u00ebmbyer nga Hadesi – ajo e pati provuar nj\u00eb kafshat\u00eb).<\/p>\n

P\u00ebr k\u00ebt\u00eb “provokim” me dark\u00ebn Zotat qen\u00eb zem\u00ebruar jasht\u00ebzakonisht, pothuaj “unanimisht” e nd\u00ebshkuan Tantalin duke e burgosur n\u00eb Tartaros (diku akoma m\u00eb “thell\u00eb” se Hadesi). “Vuajtja tantaliane” n\u00ebnkuptonte: izolimin ekstrem; prore i lidhur, i uritur, i etur, i prangosur n\u00eb uj\u00eb, i zhytur deri n\u00eb fyt e megjithat\u00eb uji i paarritsh\u00ebm, s’mund t\u00eb shuhet etja, sipri kok\u00ebs frutat kalavarur por as ato s’arrihen dot. Tantali dhe sot e k\u00ebsaj dite \u00ebsht\u00eb duke e vuajtur “d\u00ebnimin”, dhe jo vet\u00ebm ai, q\u00eb nga Tantali “trungu” gjenealogjik qe ndeshur tutje vazhdimisht me nd\u00ebshkimin e per\u00ebndive.<\/p>\n

Tantali e kishte nj\u00eb vajz\u00eb t\u00eb vetme, quhej Najoba, edhe ajo do ta p\u00ebsonte. Najoba me arroganc\u00ebn e vet e pati fyer Leton\u00eb (per\u00ebndesha e Err\u00ebsir\u00ebs – n\u00ebna e Apollonit… dhe e motr\u00ebs s\u00eb tij binjake, Artemises) me faktin se Letoja i kishte vet\u00ebm dy f\u00ebmij\u00eb, nd\u00ebrsa ajo vet\u00eb kat\u00ebrmb\u00ebdhjet\u00eb.
\nP\u00ebr k\u00ebt\u00eb ofendim, Artemisa s\u00eb bashku me t\u00eb v\u00ebllain Apollonin u hakmor\u00ebn duke i vrar\u00eb t\u00eb kat\u00ebrmb\u00ebdhjet\u00eb f\u00ebmij\u00ebt e saj. Artemisa i vrau t\u00eb shtat\u00eb vajzat, Apolloni t\u00eb gjith\u00eb djemt\u00eb e t\u00eb ngrat\u00ebs Najoba.<\/p>\n

| – – –
\nKadmusi p\u00ebr grek\u00ebt ishte “heroi” i par\u00eb, trim mbi trimat. Qe p\u00ebrmendur nga Herodi p\u00ebr sjelljen e alfabetit fenikas (phoinikeia grammata), dhe grek\u00ebt e pat\u00ebn p\u00ebrshtatur p\u00ebr ta formuar alfabetin e tyre. Ishte Kadmusi ai q\u00eb e pati themeluar qytetin grek t\u00eb Teb\u00ebs, dhe qyteti qe em\u00ebruar fillimisht Kadmeia p\u00ebr nder t\u00eb tij.<\/p>\n

Kadmusi (ose Kadmosi) ishte nj\u00eb princ fenikas, djal\u00eb i mbretit Agenor dhe mbret\u00ebresh\u00ebs Telefasa t\u00eb Tiros. Ishte v\u00ebllai i Europes (emrin e s\u00eb cil\u00ebs e mban kontineti yn\u00eb), si dhe v\u00ebllai i Feniksit dhe i Siliksit. Kadmusi u d\u00ebrgua nga prind\u00ebrit e tij p\u00ebr ta k\u00ebrkuar motr\u00ebn e vet Europen dhe p\u00ebr ta kthyer rishtas n\u00eb Tiro, pasi ajo qe rr\u00ebmbyer nga Zeusi (Princesha Europa, si e re qe rr\u00ebmbyer nga Zeusi dhe qe sjellur n\u00eb Kret\u00eb, mitologjia “sqaron” se Zeus-valentiniani e pati mashtruar duke marr\u00eb form\u00ebn e nj\u00eb demi t\u00eb bardh\u00eb).<\/p>\n

Qyteti u b\u00eb i njohur si Teba vet\u00ebm gjat\u00eb sundimit t\u00eb Amfionit dhe Zetusit (emrin “Teba” e mori sipas gruas s\u00eb k\u00ebtij t\u00eb fundit). Amfioni dhe Zetusi ishin f\u00ebmij\u00eb t\u00eb “aventurave zeusiane” me bukuroshen Antiopa, \u00e7unat pat\u00ebn lindur n\u00eb fsheht\u00ebsi nga bota dhe qen\u00eb rritur nga barinjt\u00eb diku n\u00eb male.<\/p>\n

N\u00eb koh\u00ebn e rinis\u00eb s\u00eb Amfionit dhe Zetusit mbret dhe sundues i Teb\u00ebs ishte Likusi. Mitologjia e “v\u00ebrteton” se n\u00ebna e tyre Antiopa at\u00ebbot\u00eb ndodhej n\u00eb Teb\u00eb, dhe se mbreti Likus s\u00eb bashku me gruan e tij Dirkan\u00eb e pat\u00ebn trajtuar fort keq, madje dhe e pat\u00ebn burgosur. Gjithsesi, Antiopa duhet t\u00eb jet\u00eb arratisur disi, dhe i pati k\u00ebrkuar dy djemt\u00eb e vet, Amfionin dhe Zetusin. Pas ribashkimit t\u00eb dhimbsh\u00ebm me n\u00ebn\u00ebn e tyre, trimat Amfioni dhe Zetusi e pushtuan Teb\u00ebn, e vran\u00eb mbretin Likus dhe gruan e tij Dirka. Mbret\u00ebresha Dirka qe ekzekutuar nga ta, duke ia lidhur flok\u00ebt p\u00ebr brir\u00ebt e nj\u00eb demi t\u00eb eg\u00ebrsuar.
\nPra duke qen\u00eb djem t\u00eb Zeusit, natyrisht q\u00eb Amfioni e Zetusi ishin dhe trima, u hakmor\u00ebn p\u00ebr n\u00ebn\u00ebn e tyre, e mor\u00ebn pushtetin dhe sunduan si mbret\u00ebr “duo” t\u00eb Teb\u00ebs.<\/p>\n

Gruaja e Amfionit ishte Najoba (dmth. e bija e Tantalit, i cili gjithmon\u00eb na “dhimbset” pak\u00ebz, ngjash\u00ebm si Prometeu e t\u00eb tjer\u00eb, sepse qe d\u00ebnuar p\u00ebrjet\u00ebsisht n\u00eb humner\u00ebn e Tartarit, n\u00eb burgun e titan\u00ebve… burg i tmerrsh\u00ebm q\u00eb nga koha e Kronosit – sipas Platonit, Tartari ishte vendi ku shpirtrat gjykoheshin pas vdekjes dhe ku shpirtrat e lig\u00eb e merrnin d\u00ebnimin hyjnor).<\/p>\n

Amfioni dhe Najoba i kishin shtat\u00eb djem dhe shtat\u00eb vajza. P\u00ebr fat t\u00eb keq Najoba na ishte nj\u00eb grua mendjemadhe, dhe mitologjia thot\u00eb q\u00eb e pati zem\u00ebruar n\u00eb kulm per\u00ebndesh\u00ebn Artemisa, e cila me ndihm\u00ebn e t\u00eb v\u00ebllait, Apollonit, i vrau gjith\u00eb f\u00ebmij\u00ebt e saj.
\nTragjedi jasht\u00ebzakonisht e r\u00ebnd\u00eb, sepse Amfioni dhe v\u00ebllai Zetusi e pat\u00ebn zgjeruar qytetin e Kadmusit, t\u00eb ashtuquajtur Kadmeja (e pat\u00ebn em\u00ebruar Teba) dhe i pat\u00ebn nd\u00ebrtuar shtat\u00eb portat e Teb\u00ebs. Nd\u00ebrsa t\u00eb shtat\u00eb portat qen\u00eb em\u00ebruar sipas emrave t\u00eb shtat\u00eb vajzave t\u00eb Amfionit (Klorisa, Tera, Astinoma, Astikratia, Kiasa, Gigia, Kleodoksa). Nga dhimbja e pap\u00ebrballueshme, pas vdekjes s\u00eb f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb dashur, Amfioni qe vet\u00ebvrar\u00eb.<\/p>\n

P\u00ebr dallim nga Amfioni dhe Najoba, Zetusi dhe Teba e pat\u00ebn vet\u00ebm nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb, nj\u00eb djal\u00eb t\u00eb vet\u00ebm, i cili po ashtu qe vrar\u00eb… dhe Zetusi thjesht pati dh\u00ebn\u00eb shpirt zem\u00ebrthyer.
\n| – – –<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jacques-Louis David (1748-1825) – Apolloni dhe Diana (ose Artemisa) duke sulmuar f\u00ebmij\u00ebt e Najobas\u00eb, 1772 [ S. Guraziu – Arti, Historia, Mitologjia – Nd\u00ebrlidhje dhe (Pa)Sakt\u00ebsi!, 2016 – fragm.] | – – – Duke dashur ta sprovonte omni-dijen e per\u00ebndive,… Lexo →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-1576","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-classic"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1576","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1576"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1576\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1576"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1576"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1576"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}