{"id":1583,"date":"2019-09-26T15:45:08","date_gmt":"2019-09-26T15:45:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=1583"},"modified":"2024-04-23T04:07:39","modified_gmt":"2024-04-23T03:07:39","slug":"nje-hektor-nje-paris-dhe-100-femijet-e-priamit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=1583","title":{"rendered":"Nj\u00eb Hektor, nj\u00eb Paris&#8230; dhe 100 F\u00ebmij\u00ebt e Priamit!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, Sh 2018<\/em><\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Nj\u00eb-Hektor-nj\u00eb-Paris-dhe-100-F\u00ebmij\u00ebt-e-Priamit.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1584 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Nj\u00eb-Hektor-nj\u00eb-Paris-dhe-100-F\u00ebmij\u00ebt-e-Priamit.jpg\" alt=\"\" width=\"1882\" height=\"842\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Nj\u00eb-Hektor-nj\u00eb-Paris-dhe-100-F\u00ebmij\u00ebt-e-Priamit.jpg 1882w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Nj\u00eb-Hektor-nj\u00eb-Paris-dhe-100-F\u00ebmij\u00ebt-e-Priamit-300x135.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Nj\u00eb-Hektor-nj\u00eb-Paris-dhe-100-F\u00ebmij\u00ebt-e-Priamit-768x344.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Nj\u00eb-Hektor-nj\u00eb-Paris-dhe-100-F\u00ebmij\u00ebt-e-Priamit-1024x458.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1882px) 100vw, 1882px\" \/><\/a><br \/>\nFranz von Matsch (1861-1942) &#8211; Akili fitimtar duke e t\u00ebrhequr trupin e pajet\u00eb t\u00eb Hektorit para port\u00ebs s\u00eb Troj\u00ebs, 1892<\/p>\n<p>Nga Homeri na \u00ebsht\u00eb e \u201cnjohur\u201d q\u00eb Akili, n\u00eb nj\u00eb duel burr\u00ebror, i zem\u00ebruar dhe si zem\u00ebrluan q\u00eb na ishte, e pati vrar\u00eb Hektorin, Princin e Troj\u00ebs. Detaj ky\u00e7 &#8220;iliadesk&#8221; &#8211; mir\u00ebpo jo vet\u00ebm Hektorin, \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb e &#8220;v\u00ebrteta&#8221; Akili i pati vrar\u00eb s\u00eb paku nja 7-8 djem t\u00eb Priamit. N\u00eb &#8220;Iliaden&#8221;, rreth Luft\u00ebs\u2026 p\u00ebrmenden thjesht nj\u00eb num\u00ebr i djem\u00ebve t\u00eb mbretit Priam, shkurtimisht si luft\u00ebtar\u00eb e si personazhe n\u00eb mesin e mbrojt\u00ebsve t\u00eb Troj\u00ebs. Gjithsesi, p\u00ebrve\u00e7 Hektorit, gjat\u00eb e rreth &#8220;tem\u00ebs&#8221; s\u00eb Luft\u00ebs, Akili e pati vrar\u00eb dhe v\u00ebllain e tij, Troilusin, i pati vrar\u00eb edhe v\u00ebll\u00ebzrit e tjer\u00eb Mestorin, Hiponusin, Driopsin, Likaonin, Hipodamin\u2026<\/p>\n<p>E megjithat\u00eb \u00e7&#8217;jan\u00eb 7-8 princ\u00ebr t\u00eb vrar\u00eb nga nj\u00eb Akil zem\u00ebrluan, kur pothuaj t\u00eb gjith\u00eb f\u00ebmij\u00ebt e Priamit qen\u00eb vrar\u00eb gjat\u00eb dhe pas mbarimit t\u00eb Luft\u00ebs. Qen\u00eb vrar\u00eb aq shum\u00eb trojan\u00eb, Troja pothuaj qe shfarosur, vet\u00eb Priami para se t\u00eb vritej s\u2019mund ta besonte se njeriu ishte n\u00eb gjendje t\u00eb vriste ashtu. Armiku sillej aq mizorisht me pleq, gra e f\u00ebmij\u00eb t\u00eb pafajsh\u00ebm.<\/p>\n<p>I ngrati Priam, si prind qe shtr\u00ebnguar t&#8217;ia &#8220;puthte duart&#8221; vet\u00eb vras\u00ebsit t\u00eb t\u00eb birit. Do gjunj\u00ebzohej me lutjen ta merrte kufom\u00ebn e Hektorit p\u00ebr nj\u00eb varrim t\u00eb denj\u00eb. M\u00eb pastaj, teksa e priste vdekjen e vet, teksa e shihte Troj\u00ebn gllab\u00ebruar nga flak\u00ebt e duke u kthyer n\u00eb rr\u00ebnoja, s\u2019mund ta kuptonte barbarizmin dhe \u201cjoetik\u00ebn&#8221; luftarake t\u00eb armikut.<\/p>\n<p>Dhe pra, kur thuhet &#8220;qen\u00eb vrar\u00eb pothuaj gjith\u00eb f\u00ebmij\u00ebt e Priamit&#8221;, ndoshta pa buj\u00ebn epikale homerike nj\u00eb Hektor i vet\u00ebm (sado i madh dhe figur\u00eb ky\u00e7) h\u00ebp\u00ebrh\u00eb sikur do &#8220;tretej&#8221; diku n\u00eb par\u00ebnd\u00ebsi. Q\u00ebkur supozohet se Priami mitologjik i kishte jo m\u00eb pak por rreth 100 f\u00ebmij\u00eb.<\/p>\n<p>Si djem legjitim\u00eb t\u00eb Priamit e t\u00eb Hekubas\u00eb, shkollar\u00ebt thon\u00eb se na jan\u00eb t\u00eb njohur 10 prej tyre, Hektori, Parisi, Difobusi, Helenusi, Polidorusi, Troilusi, Politi, Antifusi, Pamoni dhe Hiponusi. P\u00ebr afro 60 t\u00eb tjer\u00ebt mitologjia s&#8217;di &#8220;aq&#8221;, e edhe asgj\u00eb. Ngase dhe sepse duke qen\u00eb &#8220;f\u00ebmij\u00eb jasht\u00ebmartesor&#8221;, jolegjitim\u00eb. Disa konkubina t\u00eb Priamit njiheshin, por mjaft nga f\u00ebmij\u00ebt mund t&#8217;ken\u00eb ardhur n\u00eb jet\u00eb nga aferat e tij me ndonj\u00eb t\u00eb dashur\u2026 t\u00eb njohur nga askush.<\/p>\n<p>Af\u00ebrmendsh, n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e Kryeheroit, mitologjia na e mund\u00ebson t\u00eb \u201cdim\u00eb\u201d m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr Hektorin, luft\u00ebtarin m\u00eb t\u00eb madh trojan, djalin e par\u00eb t\u00eb Priamit dhe t\u00eb Hekubas\u00eb. Po ashtu, v\u00ebllai i Hektorit, Parisi shfaqet n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr legjendash. Mbase nga m\u00eb t\u00eb &#8220;bujshmet&#8221; prej tyre ishte rr\u00ebmbimi i Helen\u00ebs s\u00eb Spart\u00ebs. Femra m\u00eb e bukur e Greqis\u00eb s\u00eb lasht\u00eb, sipas grek\u00ebve &#8220;m\u00eb e bukura&#8221; e bot\u00ebs, Helena ishte di\u00e7 si &#8220;miss world&#8221; e antikes.<\/p>\n<p>Rr\u00ebmbimi i saj nga Parisi do t&#8217;ishte nj\u00ebri nga shkaqet p\u00ebr nisjen e menj\u00ebhershme t\u00eb Luft\u00ebs. Nj\u00eb detaj tjet\u00ebr &#8220;simpatik&#8221; q\u00eb i p\u00ebrshkruhet Parisit \u00ebsht\u00eb plagosja fatale e Akilit. Gjat\u00eb luft\u00ebs m\u00eb von\u00eb ai e pati plagosur Akilin n\u00eb themb\u00ebr, shigjetat e tij do ta &#8220;gjenin&#8221; pastaj dhe zemr\u00ebn. Parisi ishte hark\u00ebtar i zoti, dhe e pati b\u00ebr\u00eb t\u00eb vet\u00ebn (ashtu si\u00e7 ishte e parath\u00ebn\u00eb ose e parashikuar).<\/p>\n<p>Akili e dinte se do vdiste por nuk kishte frik\u00eb, trimat ashtu jan\u00eb, s&#8217;qe trembur as nga paralajm\u00ebrimi i nj\u00eb per\u00ebndeshe. N\u00eb fakt Thetisa s&#8217;ishte vet\u00ebm per\u00ebndesh\u00eb, ishte dhe vet\u00eb n\u00ebna e tij. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, jo vet\u00ebm ajo, madje dhe vet\u00eb kuajt e Akilit, Ksantosi e Balosi e pat\u00ebn paralajm\u00ebruar. Meq\u00eb, nj\u00ebsoj si per\u00ebndesha Thetisa, edhe kuajt e tij mund ta &#8220;parashihnin t\u00eb ardhm\u00ebn&#8221;. S&#8217;ishin kuaj &#8220;ordiner\u00eb&#8221;, ishin kuajt e pavdeksh\u00ebm t\u00eb Akilit, ardhur n\u00eb jet\u00eb nga Zefiri.<\/p>\n<p>Kuaj q\u00eb mund t\u00eb flisnin, nj\u00ebsoj si Akili vet\u00eb. Mbase s&#8217;do ken\u00eb qen\u00eb dhe aq llafazan\u00ebr, por padyshim duhet t&#8217;ken\u00eb patur fort &#8220;muhabet&#8221; me Akilin : ) Vet\u00eb Hera ua pati dh\u00ebn\u00eb kuajve t\u00eb tij aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb folur. N\u00eb piktur\u00ebn e von Matsch, si\u00e7 jan\u00eb paraqitur kuajt, e shohim q\u00eb &#8220;nuk p\u00ebrputhen&#8221; me mitologjin\u00eb. Mjaft e &#8220;\u00e7uditshme&#8221; pse piktor\u00ebt e bot\u00ebs n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi nuk brengosen dhe aq p\u00ebr detajet rreth kuajve t\u00eb Akilit! Psh. Ksantosi do duhej t&#8217;ishte &#8220;i bardh\u00eb&#8221;, nd\u00ebrsa Balosi &#8220;pikalosh&#8221; (ose me njolla).<\/p>\n<p>Gjithsesi, le t&#8217;i harrojm\u00eb kuajt e Akilit, ashtu-k\u00ebshtu mitologjia s&#8217;ka &#8220;kufizime&#8221;. N\u00ebse supozohet se Priami i kishte afro 100 f\u00ebmij\u00eb, at\u00ebher\u00eb supozohet dhe &#8220;konkluzioni&#8221; se nj\u00eb list\u00eb e plot\u00eb p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt e tij, p\u00ebr princa e princesha &#8220;mitologjike&#8221; mbase ngelet pamund\u00ebsi. P\u00ebrndryshe s&#8217;do ishte fjala p\u00ebr &#8220;mite e legjenda&#8221;, p\u00ebrndryshe mitologjia do t&#8217;ngelej pa hijeshin\u00eb e vet.<\/p>\n<p>Nga &#8220;listat&#8221; e tre burimeve kryesore (&#8220;Iliada&#8221;, v\u00ebllimet e &#8220;Pseudo- Apollodorus&#8221; dhe &#8220;Fabulat&#8221; e Gajus Higinus) shkollar\u00ebt thon\u00eb se mund t\u00eb p\u00ebrpilohet nj\u00eb list\u00eb e &#8220;p\u00ebrgjithshme&#8221; prej 18 vajzash dhe 68 djemsh (anise disa emra t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb Priamit p\u00ebrmenden dhe nga Virgjili, e edhe nga ndonj\u00eb autor tjet\u00ebr).<\/p>\n<p>Nga k\u00ebto 18-20 vajzash t\u00eb Priamit, kat\u00ebr prej tyre p\u00ebrmenden t\u00eb jen\u00eb vajza legjitime (me gruan Hekuba) \u2013 Iliona, Kasandra, Laodika, dhe Poliksena. T\u00eb gjitha ishin, ose duhet t\u00eb ken\u00eb qen\u00eb fort t\u00eb bukura, gjithsesi psh. &#8220;favoritja&#8221; e Homerit p\u00ebr nga bukuria ishte Laodika. E dim\u00eb q\u00eb Poliksena qe rr\u00ebmbyer nga Akili (sikur q\u00eb mund ta &#8220;dim\u00eb&#8221; q\u00eb kryetrimi s&#8217;do ta rr\u00ebmbente ndonj\u00eb sh\u00ebmtara\u00e7e). M\u00eb von\u00eb (kur Akili tashm\u00eb i vdekur) Poliksena qe sakrifikuar mbi varrin e tij, p\u00ebr t\u00eb ndikuar n\u00eb &#8220;vullnetin e mir\u00eb&#8221; t\u00eb zotave, q\u00eb anijet t\u00eb kishin er\u00ebn e duhur gjat\u00eb kthimit.<\/p>\n<p>Iliona ishte vajza e par\u00eb e tyre, dmth. m\u00eb e moshuara. Kasandra pati lindur si binjake (motra binjake e Helenusit), qe b\u00ebr\u00eb prift\u00ebresh\u00eb e Apollonit dhe prej tij i qe dhuruar aft\u00ebsia e profecis\u00eb (anise qe mallkuar q\u00eb kurr\u00eb t&#8217;mos i besonte kush &#8220;profecit\u00eb&#8221; e saj).<\/p>\n<p>Pra mitologjia na i rr\u00ebfen disa gj\u00ebra e detaje p\u00ebr vajzat legjitime t\u00eb mbretit Priam, gjithsesi deri tani s&#8217;ka referenca mitologjike t\u00eb k\u00ebnaqshme p\u00ebr 12 vajzat tjera (jolegjitime).<br \/>\nE nj\u00ebjta mund t&#8217;thuhet dhe p\u00ebr djemt\u00eb &#8211; dim\u00eb p\u00ebr heronjt\u00eb (p\u00ebr princat legjitim\u00eb e p\u00ebr mbrojt\u00ebsit e famsh\u00ebm t\u00eb Troj\u00ebs), sepse dhe ka m\u00eb tep\u00ebr detaje. Mir\u00ebpo mitolog\u00ebt pothuaj sikur ndiejn\u00eb keqardhje q\u00eb rreth 60 prej v\u00ebllez\u00ebrve tjer\u00eb t\u00eb lasht\u00ebsis\u00eb ngelin n\u00eb &#8220;err\u00ebsir\u00ebn e mitologjis\u00eb&#8221;.<\/p>\n<p>Priami i kishte disa gra (kryezonja, ose kryesorja prej tyre duke qen\u00eb Hekuba) dhe i kishte disa konkubina (gra t\u00eb &#8220;dyta&#8221;, pa kuror\u00eb). Ato i pat\u00ebn lindur varg e varg f\u00ebmij\u00ebt e tij, ndoshta as pa e marr\u00eb vesh Troja. Si foshnja e si t\u00eb mitur mund t\u2019ken\u00eb qen\u00eb ende t\u00eb &#8220;panjohur&#8221; p\u00ebr Troj\u00ebn. Mir\u00ebpo m\u00eb pastaj sipas nevoj\u00ebs mjaft prej tyre p\u00ebrmenden gjithandej, n\u00ebp\u00ebr mite e legjenda t\u00eb ndryshme greke.<\/p>\n<p>E v\u00ebshtir\u00eb n\u00eb rastin e Priamit, mir\u00ebpo se mos vet\u00ebm me Priamin, me Mitologjin\u00eb ishte dhe ngelet e v\u00ebshtir\u00eb. Nd\u00ebrsa me &#8220;Historin\u00eb&#8221;, p\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb e leht\u00eb, sepse ndryshe kur ekzistojn\u00eb arkivat e dokumentet, apo jo. Bie fjala, supozoj se p\u00ebr Luigjin XIV do ta kishim n\u00eb list\u00eb t\u00eb detajuar me pak mund. Do ta kishim pem\u00ebn gjenealogjike pothuaj komplete. Le t&#8217;jen\u00eb me qindra figurash, me gjysh\u00ebr, kusherirash, nipash e mbesash, t\u00eb gjith\u00eb pasardh\u00ebsit. Anise, prap\u00eb, s&#8217;e mohon kush, edhe p\u00ebr Historin\u00eb p\u00ebrher\u00eb sfid\u00eb t\u00eb arrihet 100% sakt\u00ebsi. Megjithat\u00eb, le t&#8217;nd\u00ebrrojm\u00eb rishtas mendje, le t&#8217;jemi m\u00eb pozitiv\u00eb, qofshin dhe me dhjetra pasardh\u00ebs jolegjitim\u00eb t\u00eb &#8220;Luigjave t\u00eb Historis\u00eb&#8221;, cilindo trung t\u00eb &#8220;deg\u00ebzuar&#8221; t\u00eb fsheht\u00ebsis\u00eb, fare leht\u00eb do duhej ta kap\u00ebrthenim n\u00eb nj\u00eb list\u00eb : )<\/p>\n<p>&#8211; &#8211; &#8211;<\/p>\n<p>Franz von Matsch (1861-1942) &#8211; <strong>Akili fitimtar duke e t\u00ebrhequr trupin e pajet\u00eb t\u00eb Hektorit para port\u00ebs s\u00eb Troj\u00ebs<\/strong>, 1892<br \/>\n(afresk panoramik n\u00eb sall\u00ebn kryesore t\u00eb pallatit &#8220;Akilion&#8221;, pallat n\u00eb Korfuz, Greqi&#8230; dikur i Elisabetes s\u00eb Bavaris\u00eb, Perandoreshes s\u00eb Austris\u00eb, pasi djali i vet\u00ebm i saj qe vrar\u00eb dhe ajo udh\u00ebtonte duke provuar t\u00eb gjente ngush\u00ebllim)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, Sh 2018 Franz von Matsch (1861-1942) &#8211; Akili fitimtar duke e t\u00ebrhequr trupin e pajet\u00eb t\u00eb Hektorit para port\u00ebs s\u00eb Troj\u00ebs, 1892 Nga Homeri na \u00ebsht\u00eb e \u201cnjohur\u201d q\u00eb Akili, n\u00eb nj\u00eb duel burr\u00ebror, i&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=1583\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13,10],"tags":[],"class_list":["post-1583","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-classic","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1583","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1583"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1583\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1583"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1583"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1583"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}