{"id":16727,"date":"2024-10-24T20:38:58","date_gmt":"2024-10-24T19:38:58","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=16727"},"modified":"2024-10-25T07:12:07","modified_gmt":"2024-10-25T06:12:07","slug":"arti-piktural-mitologjia-astrologjia-nderlidhje-dhe-pasaktesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=16727","title":{"rendered":"Arti piktural, mitologjia, astrologjia – Nd\u00ebrlidhje dhe (pa)sakt\u00ebsi !"},"content":{"rendered":"

S. Guraziu – Ars Poetica, T 2024<\/em><\/p>\n

(ashtu-k\u00ebshtu tropet e artit vetiu nd\u00ebrlidhen me gjith\u00e7ka t\u00eb gjallimit ton\u00eb – ne vet\u00eb jemi zot\u00ebrit e besimit ton\u00eb, t\u00eb asaj \u00e7far\u00eb besojm\u00eb<\/strong>…)<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nj\u00eb artikull i “Artdaily-magazine” (nga autorja Ruxi Rusu, Cambridge University) thoshte se astrologjia per\u00ebndimore \u00ebsht\u00eb e lidhur ngusht me mitologjin\u00eb dhe kultur\u00ebn e lasht\u00eb greko-romake. Sipas autores, me kalimin e koh\u00ebs secila nga shenjat zodiakale-astrologjike i ka zhvilluar “lidhjet” e veta me mitet, me kafsh\u00ebt, me simbolet. Shenja juaj e zodiakut i p\u00ebrshkruan tiparet kryesore t\u00eb personalitetit, frik\u00ebn dhe besimet tuaja – shkruante ajo.<\/p>\n

Se shenja e zodiakut i p\u00ebrshkruan tiparet tona t\u00eb personalitetit, ne lexuesit sikur pajtohemi aty p\u00ebr aty, tekefundit ashtu na thot\u00eb dhe astrologjia. Ta besosh astrologjin\u00eb dtth. t’i besosh shenjat e zodiakut, do t’thot\u00eb madje dhe m\u00eb shum\u00eb. Psh. do n\u00ebnkuptonte t’i besosh per\u00ebndesh\u00ebs Asteria, apo vajz\u00ebs s\u00eb saj Hekate, apo t’i besosh per\u00ebndesh\u00ebs Ishtar, apo Inana, apo Lakshmi, apo Af\u00ebrdit\u00ebs… apo Vener\u00ebs. Apo sido q\u00eb t\u00eb quhen, per\u00ebndeshat pothuaj t\u00eb panum\u00ebrta, besimi ka t’b\u00ebj\u00eb me besimin. Kur e ke besimin at\u00ebher\u00eb aq e leht\u00eb, n\u00eb fakt e gjitha \u00e7’nevojitet \u00ebsht\u00eb t\u00eb besosh.<\/p>\n

Si mund t’ket\u00eb astrologjia kuptim n\u00ebse t’mos i besonim, pa besimin madje as vet\u00eb Zoti (ai kryesori, jo vet\u00ebm i Universit por i Multiversit, i gjith\u00e7kaje) s’do ishte i besuesh\u00ebm. Rregulla e hyjnor\u00ebve \u00ebsht\u00eb e thjesht\u00eb, fare bazike – o i beson o nuk i beson, s’ka tjet\u00ebr alternativ\u00eb : ) Natyrisht, “nd\u00ebrlidhja” e artit me astrologjin\u00eb mund t\u00eb shihet dhe ashtu, si\u00e7 e ka th\u00ebn\u00eb autorja. N\u00ebse ashtu na p\u00eblqen ta shohim, at\u00ebher\u00eb ashtu dhe do e shohim, ashtu dhe do e besojm\u00eb – ne vet\u00eb jemi zot\u00ebrit e besimit ton\u00eb, t\u00eb asaj \u00e7far\u00eb besojm\u00eb (sapo e tham\u00eb m\u00eb lart, o besojm\u00eb o s’besojm\u00eb).<\/p>\n

Ashtu-k\u00ebshtu tropet e artit vetiu nd\u00ebrlidhen me gjith\u00e7ka t\u00eb gjallimit ton\u00eb; me mitet, me \u00ebndrrat, me besimet, me mosbesimet, me vizionet, madje dhe me halucinacionet, me lajthitjet, me d\u00ebshirat, me n\u00ebndijen, me vet\u00ebdijen… me nj\u00eb milion e nj\u00eb gj\u00ebrat e psik\u00ebs.<\/p>\n

Bie fjala, vall\u00eb si do i pikturonte Dali ato surrealizmat, gjith\u00eb ato “vizione” surreale, vall\u00eb si do vinin n\u00eb jet\u00eb gjith\u00eb ato shtremb\u00ebrime (surreale) t\u00eb realitetit… pa qen\u00eb i lidhur kryek\u00ebput me shtratin psikologjik?! Madje qoft\u00eb dhe me “automatizmin” (si teknik\u00eb krijuese, si tekno-kreativitet, si\u00e7 do insistonin abstraksionist\u00ebt e tipit “Pollock”) prap\u00eb s’ka ikje nga baza psikike. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, truri i piktorit prap\u00eb e ka t\u00eb qart\u00eb se \u00ebsht\u00eb duke “pikturuar”, e jo duke fluturuar drejt Marsit. Qoft\u00eb me brusha o me tasa, qoft\u00eb me vazhg\u00ebt e vet\u00ebdijshme a me sp\u00ebrkatjen automatike, truri i Pollock e “dinte se \u00ebsht\u00eb duke pikturuar”. Pikturat lidhen me psikologjin\u00eb komplete dhe me shpirtin e artistit, pikturat dhe \u00e7do krijim artistik jan\u00eb di\u00e7 si “zgjatim” i personalitetit, n\u00eb rrafshin intelektual dhe ndjesor.<\/p>\n

Dmth. n\u00ebse e “shohim” ashtu nd\u00ebrlidhjen artistike me astrologjin\u00eb (si\u00e7 ka shkruar autorja Rusu), at\u00ebher\u00eb e pashmangshme dhe buz\u00ebqeshja, at\u00ebher\u00eb e qart\u00eb se ne ashtu besojm\u00eb (na p\u00eblqen ashtu t\u00eb besojm\u00eb). Madje mjaft simpatike kjo pun\u00eb, sepse pothuaj i bie “nj\u00eb udh\u00eb e dy pun\u00eb”. Nga nj\u00ebra an\u00eb i zbukurojm\u00eb artikujt e revistave me art, por nj\u00ebkoh\u00ebsisht e “intrigojm\u00eb” v\u00ebmendjen astrologjike t\u00eb lexuesve, e shkapurisim kureshtin\u00eb e tyre zodiakale. Padyshim kjo teknik\u00eb ndihmon p\u00ebr t’i afruar artin dhe astrologjin\u00eb. Absolutisht nj\u00ebsoj si\u00e7 jan\u00eb afruar nd\u00ebr shekuj dhe arti me mitologjin\u00eb – mbase e nj\u00ebjta gj\u00eb. Padyshim ia vlen, ta lidh\u00ebsh artin dhe astrologjin\u00eb, do jet\u00eb di\u00e7 edhe-edhe, di\u00e7 si grep dhe si joshje e \u00ebmb\u00ebl rretherrotull materies revistologjike.<\/p>\n

Edhe Boti\u00e7eli (ky madje sikur i kishte t\u00eb gjitha “fajet p\u00ebr Venerat e reja” pikturale – jo se Boti\u00e7eli na ishte dje, por n\u00eb kuptimin… pas Praksitelit dhe pas Frines\u00eb), edhe Cabanel, dhe Bouguereau… edhe kush tjet\u00ebr jo, i jan\u00eb qasur Venerave t\u00eb detit, shkumb\u00ebzuar e praruar nudistikat e tyre e mahnitin bot\u00ebn artistike sa i p\u00ebrket bukuris\u00eb s\u00eb per\u00ebndesh\u00ebs. Cilido muzeum i bot\u00ebs n\u00ebse ta ket\u00eb nj\u00eb Venera n\u00eb koleksionin e vet pothuaj sikur nuk “preket” nga krenaria e mendjelart\u00ebsia – fitohet p\u00ebrshtypja sikur Venera na i paska fajet q\u00eb dhe biletat do jen\u00eb m\u00eb t\u00eb shtrenj\u00ebta. Ka di\u00e7 t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, pakashum\u00eb ngjash\u00ebm si ai rasti i portretit t\u00eb Mona Lizes, shpesh biletat e Louvre shtrenjtohen p\u00ebr sherr t\u00eb saj – tjet\u00ebr se zyrtarisht mohohet kjo pun\u00eb, zyrtar\u00ebt e Louvre kurr\u00eb s’e pranojn\u00eb : )<\/p>\n

Kush, cilikush, q\u00eb ka sadopak shije artistike dhe “sens p\u00ebr bukurin\u00eb” do thoshte se Venera na qenk\u00ebsh nj\u00eb sh\u00ebmtara\u00e7e. \u00c7’\u00ebsht\u00eb e drejta dhe mund ta thoshim, p\u00ebr “inat” dhe mund ta thuash, s’na e ndalon kush, por s’do p\u00ebrputhej. Jo pra, nuk shiten “d\u00ebrd\u00ebllitjet” nga inati, m\u00eb e leht\u00eb ta pranojm\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, ta kap\u00ebrdijm\u00eb krenarin\u00eb, per\u00ebndesha e bukuris\u00eb patjet\u00ebr se do jet\u00eb e bukur, sidomos n\u00ebse kemi shansin ta shohim nudo. Pa le q\u00eb si mund t’na jesh per\u00ebndesh\u00eb e bukuris\u00eb dhe… sh\u00ebmtara\u00e7e. Jo pra, t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn e dinin dhe Boti\u00e7eli, edhe Cabanel edhe Bouguereau, e dinte dhe skulptori i lasht\u00ebsis\u00eb, Praksiteli – per\u00ebndesha Venera ishte “tmerr\u00ebsisht” e bukur.<\/p>\n

Boti\u00e7eli e pati pikturuar “Vener\u00ebn” rreth 1484-86, edhe p\u00ebrkund\u00ebr se krahu i majt\u00eb i saj i \u00e7rregullt, dor\u00ebn n\u00eb zem\u00ebr mjaft “atavistik”… mir\u00ebpo p\u00ebr koh\u00ebn e vet, si prurje artistike e shek. XV, kryevep\u00ebr, asgj\u00eb s’e cenonte bukurin\u00eb veneriane. Sa e sa piktor\u00ebt dhe artdash\u00ebsit do jen\u00eb frym\u00ebzuar nga bukuroshja e Boti\u00e7elit, di\u00e7 e till\u00eb s’ka as si hamend\u00ebsohet. E megjithat\u00eb, ku \u00ebsht\u00eb Boti\u00e7eli e ku Praksiteli.<\/p>\n

Mendohet se Frineja, bukuroshja antike ishte modeli dhe muza e Praksitelit p\u00ebr skulptur\u00ebn e Af\u00ebrdit\u00ebs. Kjo i bie pothuaj 2000 vjet para Boti\u00e7elit. Frineja ishte prostituta m\u00eb e bukur dhe m\u00eb e pasur e Greqis\u00eb s\u00eb lasht\u00eb, pati q\u00eblluar ishte e dashura e skulptorit t\u00eb famsh\u00ebm, Praksitelit. Frineja pati grumbulluar aq shum\u00eb pasuri, sa pas shkat\u00ebrrimit t\u00eb Teb\u00ebs (nga Aleksandri i Madh, kur ata t\u00eb Teb\u00ebs qen\u00eb kryengritur), ajo e pati b\u00ebr\u00eb publike ofert\u00ebn q\u00eb me ekonomikat e veta personale t’i rind\u00ebrtonte muret e qytetit, me kushtin q\u00eb t’vendoseshin pllakat “\u00c7far\u00eb qe shkat\u00ebrruar nga Aleksandri, rind\u00ebrtuar nga Frineja” !<\/p>\n

Natyrisht grek\u00ebt e pat\u00ebn heshtur, kishin uj\u00eb n\u00eb sy dhe ata, ofert\u00eb mjaft tunduese por u vinte inat. N\u00ebse dihet fakti q\u00eb Teba ishte vet\u00eb djepi i “qytet\u00ebrimit” grek, nga aty qe nisur gjith\u00e7ka\u2026 mjaft “fyese” do ket\u00eb qen\u00eb q\u00eb nj\u00eb prostitut\u00eb ta m\u00ebk\u00ebmbte privatisht, me ekonomikat e veta, qyetetin e shembur. Sidoqoft\u00eb, thuhet se Praksiteli qe frym\u00ebzuar kur ajo, n\u00eb “Fest\u00ebn e Poseidonit” qe zhveshur dhe qe zhytur n\u00eb det t\u00eb lahej. Dhe duke dalur nga uji e rrethuar nga shkuma e shk\u00eblqimi, detaj q\u00eb do kthehej pastaj n\u00eb versionin mitologjik p\u00ebr lindjen e Af\u00ebrdit\u00ebs (Vener\u00ebs) nga shkuma e detit.<\/p>\n

Dhe ja, e dim\u00eb pakashum\u00eb si “lidhen”, si jan\u00eb lidhur mitologjia greko-romake dhe arti piktural per\u00ebndimor – e leht\u00eb me mitologjin\u00eb, por shtrohet pyetja vall\u00eb si t’ia b\u00ebjm\u00eb me astrologjin\u00eb.<\/p>\n

Apo mbase, ashtu-k\u00ebshtu mjaft nga pikturat e artit per\u00ebndimor patjet\u00ebr se “lidhen” me shenj\u00ebn ton\u00eb t\u00eb horoskopit. Gjat\u00eb shekujve t\u00eb historis\u00eb pikturale, cilindo nga piktor\u00ebt q\u00eb i \u00ebsht\u00eb qasur temave mitologjike, automatikisht mund ta “lidhim” dhe me astrologjin\u00eb. Psh. n\u00ebse na teket t\u00eb flasim p\u00ebr “Demat”, e dim\u00eb detajin ky\u00e7, pa t\u00eb cilin s’b\u00ebn hi\u00e7 se hi\u00e7, Venera (per\u00ebndesha romake e dashuris\u00eb) e sundon secilin aspekt t\u00eb “shenj\u00ebs s\u00eb demave”. S’kemi si i shmangemi Vener\u00ebs dhe po t\u00eb donim, Demat (dmth. t\u00eb Zodiakut, jo demat e v\u00ebrtet\u00eb : ) kan\u00eb t’b\u00ebjn\u00eb me per\u00ebndesh\u00ebn e dashuris\u00eb dhe t\u00eb bukuris\u00eb, s’\u00ebsht\u00eb shaka ky detaj astrologjik.<\/p>\n

Le t’supozojm\u00eb se jemi “dem”, ai demi horoskopik – si mund ta konsideronim profecin\u00eb e zodiakut di\u00e7 t\u00eb besueshme n\u00ebse pik\u00ebs\u00ebpari t’mos i besonim Vener\u00ebs. Madje b\u00ebn t\u00eb thuhet se demat jan\u00eb dhe fatlum\u00eb, s’do ishte e pav\u00ebrtet\u00eb, pasi e kan\u00eb aq t\u00eb leht\u00eb. Fillimisht duke e patur besimin tek per\u00ebndesha Venera aq i leht\u00eb p\u00ebr ta besimi i astrologjis\u00eb. N\u00ebse i beson Vener\u00ebs at\u00ebher\u00eb pse t’mos i besosh dhe Asteris\u00eb, dhe Af\u00ebrdit\u00ebs, dhe per\u00ebndesh\u00ebs Isis, per\u00ebndesh\u00ebs Ishtar, per\u00ebndesh\u00ebs Hator… etj. etj. aq e leht\u00eb pastaj ta besosh gjith\u00eb mitologjin\u00eb.<\/p>\n

Ja pse, n\u00eb koh\u00ebn moderne, ka kuptim ta lidh\u00ebsh artin me astrologjin\u00eb, q\u00ebkur ashtu-k\u00ebshtu arti ve\u00e7 i lidhur me mitologjin\u00eb. Mitologjia dhe Astrologjia… pothuaj e “nj\u00ebjta” gj\u00eb, pse t’mos zbukurohen t\u00eb dyja me artin e mir\u00ebfillt\u00eb. Pse vall\u00eb do duhej vazhduar akoma dhe ende (n\u00eb modernitetin ton\u00eb) me ilustrimet e sh\u00ebmtuara t\u00eb shtrigave, me ilustrimet e zverdhura, plot pluhur e merimanga t\u00eb Mesjet\u00ebs… duke i patur Venerat marramend\u00ebse : )<\/p>\n

P\u00ebr 12 shenjat e zodiakut t\u00eb cilat autorja Rusu i ka “nd\u00ebrlidhur” me pikturat e artit, p\u00ebr Demat e ka zgjedhur “Vener\u00ebn” e Bouguereau. Anise mund t’i kishte zgjedhur dhe t\u00eb tjerat, psh. Vener\u00ebn e Cabanel, apo at\u00eb t\u00eb Boti\u00e7elit etj. Mir\u00ebpo dihet, cil\u00ebndo ta zgjedhim s’prish gj\u00eb pun\u00eb, Venera \u00ebsht\u00eb mish\u00ebrimi i bukuris\u00eb dhe i eleganc\u00ebs. Demat p\u00eblqejn\u00eb t’jen\u00eb t\u00eb llastuar – ka sqaruar autorja. T\u00eb qeverisur nga Venera, ata din\u00eb t\u00eb kujdesen p\u00ebr veten e tyre dhe t\u00eb ndihen rehat n\u00eb mjedise luksoze. Edhe pse ndonj\u00ebher\u00eb mund t’jen\u00eb kok\u00ebfort\u00eb, demat jan\u00eb k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebs por dhe besnik\u00eb ndaj miqve t\u00eb tyre. P\u00ebr shkak se elementi i tyre \u00ebsht\u00eb Toka, ata d\u00ebshirojn\u00eb stabilitet dhe p\u00eblqejn\u00eb t’i marrin gj\u00ebrat ngadal\u00eb. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, demat din\u00eb ta shijojn\u00eb \u00e7do moment t\u00eb dit\u00ebs s\u00eb tyre.<\/p>\n

Ec e mos buz\u00ebqesh, ec e mos u mahnit me sakt\u00ebsin\u00eb, i bindur jam secili dem e di dhe e ndjen t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn zodiakale, jo sepse profecit\u00eb astrologjike jan\u00eb “art n\u00eb vete” por sepse ashtu kemi zgjedhur t\u00eb besojm\u00eb – pa besimin asgj\u00eb, u muar vesh tashm\u00eb. Ne vet\u00eb jemi zot\u00ebrit e besimit ton\u00eb – t\u00eb asaj \u00e7far\u00eb besojm\u00eb.<\/p>\n

Le ta p\u00ebrmendim dhe shenj\u00ebn e Luanit (pak dhe si shkas, lum si ata q\u00eb n\u00eb familje e kan\u00eb ndonj\u00eb “luan”, un\u00eb p\u00ebr vete i kam 2 luan\u00eb). Luan\u00ebt jan\u00eb t\u00eb zjarrt\u00eb – paska shkruar autorja, t\u00eb sigurt\u00eb, bujar\u00eb dhe ndonj\u00ebher\u00eb xheloz\u00eb, e din\u00eb se \u00e7far\u00eb nevojitet q\u00eb t’jen\u00eb n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb v\u00ebmendjes. Jan\u00eb lider\u00eb t\u00eb guximsh\u00ebm dhe yje t\u00eb \u00e7do shfaqjeje, s’ka sfid\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr ta, luan\u00ebt urrejn\u00eb t\u00eb varen nga t\u00eb tjer\u00ebt dhe jan\u00eb fort elastik\u00eb. Edhe pse kujdesen p\u00ebr imazhin, ata nuk shqet\u00ebsohen p\u00ebr ndonj\u00eb dram\u00eb eventuale t\u00eb jet\u00ebs e tyre.<\/p>\n

Dhe si\u00e7 shihet, autorja ka zgjedhur t’i prezantoj\u00eb “luan\u00ebt e zodiakut” me nj\u00eb piktur\u00eb t\u00eb Napoleonit, t\u00eb artistit Jacques-Louis David, sepse Napoleon Bonaparte ishte “luan” n\u00eb zodiak. Ku ka m\u00eb luan sesa vet\u00eb luani Bonaparte. Piktura duke i kaluar Alpet, si nj\u00eb gjeneral i madh dhe komandues i ushtris\u00eb madh\u00ebshtore, piktur\u00eb epike, poz\u00eb epikale si nj\u00eb kalor\u00ebs i v\u00ebrtet\u00eb. Pa\u00e7ka se imazhi i piktur\u00ebs n\u00eb fjal\u00eb s’\u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet\u00ebsi, as historike as artistike, \u00ebsht\u00eb imazh i stisur, imazh imagjinar. Napoleoni pati refuzuar t\u00eb pozonte p\u00ebr portretin (ehu, ku kishte koh\u00eb, ku kishte nerva t\u00eb pozonte), e pati udh\u00ebzuar piktorin David ta pikturonte si nj\u00eb kalor\u00ebs, si nj\u00eb Aleksand\u00ebr t\u00eb Madh. Piktori David na thot\u00eb se ret\u00eb e err\u00ebta po mblidhen diku n\u00eb distanc\u00eb, s\u00ebshpejti do ngryset, qejfi mund t’i prishet dhe Napoleonit, ne duhet ti “shohim” ushtar\u00ebt e Napoleonit duke marshuar pas tij – e v\u00ebrteta pra \u00ebsht\u00eb se Napoloni si “luan” nuk u pati prir\u00eb gjat\u00eb kalimit t\u00eb Alpeve por pati vajtur pas ushtris\u00eb mbi nj\u00eb mushk\u00eb. S’ishte askund “af\u00ebr” imazhit piktural.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S. Guraziu – Ars Poetica, T 2024 (ashtu-k\u00ebshtu tropet e artit vetiu nd\u00ebrlidhen me gjith\u00e7ka t\u00eb gjallimit ton\u00eb – ne vet\u00eb jemi zot\u00ebrit e besimit ton\u00eb, t\u00eb asaj \u00e7far\u00eb besojm\u00eb…) Nj\u00eb artikull i “Artdaily-magazine” (nga autorja Ruxi Rusu, Cambridge University)… Lexo →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-16727","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-classic"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16727","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16727"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16727\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16727"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16727"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16727"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}