{"id":17059,"date":"2025-03-18T18:24:10","date_gmt":"2025-03-18T17:24:10","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=17059"},"modified":"2025-03-24T13:45:20","modified_gmt":"2025-03-24T12:45:20","slug":"alma-tadema-trendafilat-e-heliogabalusit-1888","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=17059","title":{"rendered":"Alma-Tadema &#8211; Tr\u00ebndafilat e Heliogabalusit, 1888"},"content":{"rendered":"<p><em>(S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, Mars 2025)<\/em><\/p>\n<p>Zor t&#8217;ket\u00eb vrasje m\u00eb t\u00eb &#8220;but\u00eb&#8221;, m\u00eb t\u00eb parfumosur sesa me petale lulesh. Dhe padyshim lulet jan\u00eb di\u00e7 si dhurat\u00eb hyjnore &#8211; ashtu ia themi, sikur ashtu besojm\u00eb. N\u00ebse dashuria &#8220;dhurat\u00eb hyjnore&#8221;, at\u00ebher\u00eb pse t&#8217;mos jen\u00eb dhe lulet, sikur ashtu e angazhojm\u00eb logjik\u00ebn : ) Tekefundit mitologjia na thot\u00eb se lulet qen\u00eb zbutur e zbukuruar fal\u00eb poetit t\u00eb lasht\u00eb, Orfeut. Fal\u00eb Orfeut lulet qen\u00eb pajisur me aromat, me ngjyr\u00ebsin\u00eb, me bukurin\u00eb, me laryshin\u00eb, me \u00ebmb\u00eblsin\u00eb\u2026 fal\u00eb z\u00ebrit t\u00eb \u00ebmb\u00ebl t\u00eb tij. <\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/artk_lawrence-alma-tadema_-_the_roses_of_heliogabalus_1888_opt-1.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/artk_lawrence-alma-tadema_-_the_roses_of_heliogabalus_1888_opt-1.jpg\" alt=\"\" width=\"1600\" height=\"985\" class=\"alignnone size-full wp-image-17060\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/artk_lawrence-alma-tadema_-_the_roses_of_heliogabalus_1888_opt-1.jpg 1600w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/artk_lawrence-alma-tadema_-_the_roses_of_heliogabalus_1888_opt-1-300x185.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/artk_lawrence-alma-tadema_-_the_roses_of_heliogabalus_1888_opt-1-1024x630.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/artk_lawrence-alma-tadema_-_the_roses_of_heliogabalus_1888_opt-1-768x473.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/artk_lawrence-alma-tadema_-_the_roses_of_heliogabalus_1888_opt-1-1536x946.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Sipas mitologjis\u00eb Orfeut ia kemi borxh shum\u00e7ka &#8211; me ta d\u00ebgjuar k\u00ebng\u00ebtimin e tij elegjiak, pothuaj gjith\u00e7ka e flor\u00ebs dhe faun\u00ebs qe zbutur at\u00ebbot\u00eb. Elegjit\u00eb e tij (me rastin e vdekjes s\u00eb t\u00eb dashur\u00ebs, gruas Euridika) ishin tep\u00ebr drith\u00ebruese, gjith\u00e7ka e gjall\u00eb qe zbutur, e edhe lulet qen\u00eb b\u00ebr\u00eb lule, qen\u00eb b\u00ebr\u00eb mrekullia vet\u00eb&#8230; k\u00ebto lulet q\u00eb na mahnisin.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo imagjino t\u00eb t\u00eb vrasin me lule, t\u00eb t\u00eb ngulfasin, t\u00eb ta z\u00ebn\u00eb frym\u00ebn me petalet e tr\u00ebndafilave&#8230; dhe at\u00eb pasi t&#8217;kan\u00eb ftuar n\u00eb fest\u00ebn m\u00eb marramend\u00ebse q\u00eb ke p\u00ebrjetuar n\u00eb jet\u00ebn t\u00ebnde, pasi t&#8217;i kesh ngopur me epshe e me qejfe, pasi t&#8217;jesh k\u00ebnaqur deri n\u00eb limit.<br \/>\nJasht\u00ebzakonisht ide &#8220;origjinale&#8221; dhe vrastare, vrasje m\u00eb t\u00eb &#8220;but\u00eb&#8221; dhe m\u00eb t\u00eb parfumosur sesa me petale lulesh, thjesht s&#8217;do kujtohej kush ashtu, p\u00ebrve\u00e7 perandor\u00ebve t\u00eb Rom\u00ebs. Dhe at\u00eb ndoshta jo t\u00eb gjith\u00eb, s&#8217;duhet harruar as ky &#8220;detaj&#8221;, bie fjala Nero s&#8217;do dinte ashtu, s&#8217;pati qen\u00eb origjinal me asgj\u00eb, s&#8217;qe kujtuar as Kaligula&#8230; askush, p\u00ebrve\u00e7 perandorit Heliogabalus : )<\/p>\n<p>N\u00eb piktur\u00ebn &#8220;Tr\u00ebndafilat e Heliogabalusit&#8221;, artisti britaniko-holandez Alma-Tadema e paraqet nj\u00ebrin nga momentet m\u00eb fam\u00ebkeqe n\u00eb jet\u00ebn e perandorit Heliogabalus. Sipas burimit origjinal, &#8220;Historia Augusta&#8221;, perandori Heliogabalus i pati p\u00ebrdorur manushaqet dhe lule t\u00eb tjera p\u00ebr t&#8217;i mbytur mysafir\u00ebt e vet. <\/p>\n<p>Mir\u00ebpo piktori Alma-Tadema i p\u00ebrdor tr\u00ebndafilat (si metod\u00eb vrastare t\u00eb perandorit) &#8211; sipas autorit James W. Singer, artisti donte t&#8217;ishte m\u00eb i p\u00ebraf\u00ebrt me sakt\u00ebsin\u00eb e koh\u00ebs viktoriane. Gjat\u00eb epok\u00ebs viktoriane t\u00eb von\u00eb, kur artisti Alma-Tadema e punoi k\u00ebt\u00eb piktur\u00eb, n\u00eb gjuh\u00ebn viktoriane t\u00eb luleve (t\u00eb njohur si floriografi), tr\u00ebndafilat e p\u00ebrfaq\u00ebsonin epshin dhe d\u00ebshir\u00ebn &#8211; thoshte autori Singer n\u00eb artikullin e vet, vitin e kaluar.<\/p>\n<p>N\u00eb &#8220;Historia Augusta&#8221; thuhet se perandori Heliogabalus i ftoi disa mysafir\u00eb t\u00eb caktuar n\u00eb pallatin e tij, n\u00eb nj\u00eb mbr\u00ebmje p\u00ebr t&#8217;marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb fest\u00ebn e organizuar. E q\u00eb dihet (n\u00ebnkuptohet) festat e tilla ishin evente festive me pije, dehje, orgji, shthurje (thjesht s&#8217;kishte frer\u00eb as frenime, ishin &#8220;mbr\u00ebmje&#8221; romake, mbr\u00ebmje me perandorin, mbr\u00ebmje t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb s\u00eb lart\u00eb romake, as mizat s&#8217;guxonin zzzzz : )<\/p>\n<p>Pas disa or\u00ebsh duke pir\u00eb ver\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb, t\u00eb dehur e t\u00eb p\u00ebrhumbur, t\u00eb shthurur duke i shk\u00ebmbyer dashuri\u00e7kat (partner\u00ebt seksual\u00eb), t\u00eb ftuarit do ishin t\u00eb rraskapitur, t\u00eb dehur, t\u00eb intoksikuar nga vera, p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb do festonin, do sh\u00ebtisnin andej-k\u00ebndej sall\u00ebs, dhe derisa ashtu t\u00eb p\u00ebrhumbur n\u00eb delirin e fest\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb moment tavani sip\u00ebr tyre u hap dhe petalet e luleve filluan t\u00eb binin nga lart. N\u00eb fillim r\u00ebnia e but\u00eb e petaleve do ia shtonte bukurin\u00eb fest\u00ebs, af\u00ebrmendsh pamje magjeps\u00ebse, mbase dukej si \u00ebnd\u00ebrr, duke e parfumosur atmosfer\u00ebn me arom\u00eb lulesh.<\/p>\n<p>Aroma do i guduliste shqisat, fragranca do b\u00ebnte t\u00eb ndjeheshin thuase diku lart n\u00eb ret\u00eb dhe k\u00ebnaq\u00ebsia festive vet\u00ebm sa vinte duke u rritur. Problemi \u00ebsht\u00eb se r\u00ebnia e luleve s&#8217;dinte t\u00eb ndalur, t\u00eb ftuarit s&#8217;e dinin q\u00eb r\u00ebnia e petaleve s&#8217;do ndalej kurr\u00eb, petalet vazhdonin e vazhdonin, dhe shtresa mbi dysheme filloi t\u00eb lart\u00ebsohej, thuase synonte t\u00eb b\u00ebhej ndonj\u00eb qilim i trash\u00eb i per\u00ebndesh\u00ebs s\u00eb luleve, Klorisa (apo dhe Flora, le t&#8217;jen\u00eb t\u00eb dyja, edhe ajo e grek\u00ebve, edhe e romak\u00ebve : ) <\/p>\n<p>Fillimisht deri n\u00eb zogthin e k\u00ebmb\u00ebs, pastaj deri n\u00ebn gjunj, petalet binin e binin pandalur, nj\u00ebsoj sikur kristalet e d\u00ebbor\u00ebs q\u00eb shtres\u00ebzohen mbi fush\u00ebn. Thuase petalet ishin t\u00eb pashtershme, tavani nuk shteronte, ujdisje perandorake, binin e s&#8217;pushonin ashtu nga qielli, si ndonj\u00eb kaskad\u00eb a ujvar\u00eb-floriad\u00eb. <\/p>\n<p>Sa m\u00eb shum\u00eb lule q\u00eb binin dhe i mbulonin mysafir\u00ebt e dehur, aq m\u00eb shum\u00eb koha kalonte dhe ata ndjeheshin t\u00eb p\u00ebrgjumur. T\u00eb ftuarit thjesht do ngulfateshin n\u00eb &#8220;pellgun&#8221; e luleve, shtres\u00eb q\u00eb rritej pafund\u00ebsisht. Dalngadal\u00eb dhe ajri sikur nis e r\u00ebndohej, zor t\u00eb merrnin frym\u00eb, do ia fillonin me gul\u00e7imet dhe frym\u00ebmarrja prore v\u00ebshtir\u00ebsohej. Duke qen\u00eb se ishin t\u00eb kurthuar s&#8217;mund t\u00eb iknin nga skena, portat s&#8217;hapeshin, pa lejen e perandorit s&#8217;mund t\u00eb shkoje kund. <\/p>\n<p>Dhe nga ana tjet\u00ebr lulet binin pa pushim, trupat e tyre do ishin t\u00eb &#8220;zhytur&#8221; komplet n\u00eb pellgun e thell\u00eb prej petalesh. Alkoolizimi i kokave ishte i pandalsh\u00ebm po ashtu, vera do e b\u00ebnte t\u00eb veten, fryma do mungonte, oksigjeni i pamjaftuesh\u00ebm n\u00eb frym\u00ebn e tyre, petalet dhe pluhuri i luleve t\u00eb shtypura do u hynin n\u00eb mushk\u00ebrit\u00eb dhe duke qen\u00eb t\u00eb dehur, t\u00eb rraskapitur, dalngadal\u00eb do i humbnin ndjenjat dhe shkurt, do vdisnin ashtu n\u00eb detin prej petalesh. <\/p>\n<p>T\u00eb mbuluar, t\u00eb heshtur, s&#8217;piptinte gj\u00eb, t\u00eb parfumosur, t\u00eb asfiksuar, t\u00eb vdekur&#8230; as q\u00eb i shihte kush.  <\/p>\n<p>Thuhet se perandori Heliogabalus qe arg\u00ebtuar jasht\u00ebzakonisht me pamjen dhe me ngjarjen, ideja p\u00ebr &#8220;vrasjen me lulet&#8221; thuase pati qen\u00eb ide e shk\u00eblqyer, ndjehej fort i k\u00ebnaqur dhe vazhdoi me k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb duke pir\u00eb ver\u00ebn e tij, ashtu i qet\u00eb. Ajo mbr\u00ebmje festive dhe vrastare do ishte arg\u00ebtimi i v\u00ebrtet\u00eb dhe pa hile, vet\u00eb apogjeu i mbr\u00ebmjes s\u00eb perandorit.<\/p>\n<p>***<br \/>\nHeliogabalusi ishte nj\u00eb perandor romak q\u00eb sundoi nga v. 218 deri 222 t\u00eb er\u00ebs son\u00eb. Gjat\u00eb mbret\u00ebrimit t\u00eb shkurt\u00ebr 4-vje\u00e7ar, ai e mahniti (pothuaj deri n\u00eb p\u00ebshtirosje) shoq\u00ebrin\u00eb romake me stilin e jet\u00ebs jasht\u00ebzakonisht t\u00eb shthurur. P\u00ebr shkak t\u00eb m\u00ebnyr\u00ebs s\u00eb tij dekadente t\u00eb jetes\u00ebs dhe t\u00eb shkeljeve ndaj normave seksualistike t\u00eb koh\u00ebs dhe t\u00eb religjionit, do e rrethonin skandale t\u00eb shpeshta. Ishte nj\u00eb perandor jasht\u00ebzakonisht i pap\u00eblqyesh\u00ebm dhe p\u00ebrfundimisht i largoi dhe ata q\u00eb, eventualisht dhe e mb\u00ebshtesnin regjimin e tij, tekefundit fillimisht, derisa ende nuk e njihnin, dhe meq\u00eb interesat e tyre politike ishin t\u00eb lidhura. M\u00ebnyra e tij e jetes\u00ebs dhe shthurjet q\u00eb ai i mb\u00ebshteste, ahengjet q\u00eb i organizonte, duhet t\u00eb ken\u00eb qen\u00eb tejet t\u00eb papranueshme, s\u00ebshpejti do vinin dhe pasojat, si rrjedhoj\u00eb pas vet\u00ebm kat\u00ebr vite sundimi, perandori Heliogabalus do vritej nga vet\u00eb familja e tij.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, Mars 2025) Zor t&#8217;ket\u00eb vrasje m\u00eb t\u00eb &#8220;but\u00eb&#8221;, m\u00eb t\u00eb parfumosur sesa me petale lulesh. Dhe padyshim lulet jan\u00eb di\u00e7 si dhurat\u00eb hyjnore &#8211; ashtu ia themi, sikur ashtu besojm\u00eb. N\u00ebse dashuria &#8220;dhurat\u00eb hyjnore&#8221;, at\u00ebher\u00eb&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=17059\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-17059","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-classic"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17059","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17059"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17059\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17059"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17059"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17059"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}