{"id":18145,"date":"2025-07-06T22:00:32","date_gmt":"2025-07-06T21:00:32","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=18145"},"modified":"2025-07-07T15:25:42","modified_gmt":"2025-07-07T14:25:42","slug":"trump-kaligula-adhokracia-byrokracia-autokracia-etj-pjesa-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=18145","title":{"rendered":"Trump, Kaligula + Adhokracia, Byrokracia, Autokracia etj.  (Pjesa 1)"},"content":{"rendered":"<p><em>(senad guraziu &#8211; ars poetica, korrik 2025)<\/em><\/p>\n<p>&#8230;&#8221;<strong>analfabet\u00ebt e shek. XXI nuk do jen\u00eb ata q\u00eb s&#8217;din\u00eb shkrim-lexim, por ata q\u00eb s&#8217;mund t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb, t\u00eb \u00e7m\u00ebsojn\u00eb dhe t\u00eb rim\u00ebsojn\u00eb<\/strong>&#8221; &#8211; Alvin Toffler (1928-2016)<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/arspo_trum_kaligula_adhokracia_byrokracia_autokracia_opt1.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/arspo_trum_kaligula_adhokracia_byrokracia_autokracia_opt1.jpg\" alt=\"\" width=\"1400\" height=\"1022\" class=\"alignnone size-full wp-image-18146\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/arspo_trum_kaligula_adhokracia_byrokracia_autokracia_opt1.jpg 1400w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/arspo_trum_kaligula_adhokracia_byrokracia_autokracia_opt1-300x219.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/arspo_trum_kaligula_adhokracia_byrokracia_autokracia_opt1-1024x748.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/arspo_trum_kaligula_adhokracia_byrokracia_autokracia_opt1-768x561.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1400px) 100vw, 1400px\" \/><\/a><\/p>\n<p>***<br \/>\nEdhe pse e kemi fjal\u00ebn p\u00ebr politikat, megjithat\u00eb le t&#8217;ia fillojm\u00eb fare &#8220;jasht\u00eb&#8221; politikave. Gjith\u00e7ka e universit pakashum\u00eb \u00ebsht\u00eb di\u00e7 si &#8220;p\u00ebrzierje&#8221; elementesh kimike, ashtu jemi dhe ne vet\u00eb si krijesa (ne vet\u00eb si njer\u00ebz ~70% jemi uj\u00eb etj etj. Jemi di\u00e7 si lloj-lloj \u00e7udirash kimike b\u00ebr\u00eb bashk\u00eb (sidomos karboni i paz\u00ebvend\u00ebsuesh\u00ebm, \u00ebsht\u00eb di\u00e7 si &#8220;mielli p\u00ebr buk\u00ebn&#8221;). Shkurt, jemi di\u00e7 si &#8220;kryq\u00ebzime&#8221; organike + inorganike, dhe s&#8217;duhet harruar rreth ~70% uj\u00eb.<\/p>\n<p>Apo si\u00e7 e dim\u00eb Gregor Mendel konsiderohet &#8220;babai&#8221;, themeluesi i gjenetik\u00ebs moderne, pik\u00ebrisht duke iu fal\u00ebnderuar eksperimenteve me &#8220;kryq\u00ebzimet&#8221;. I kryq\u00ebzonte bim\u00ebt n\u00eb kopshtin e vet, jo trangujt, s&#8217;i pati vajtur mendja, por i pati studiuar bizelet i pati b\u00ebr\u00eb &#8220;uj\u00eb&#8221;. Shkurt, fal\u00eb kryq\u00ebzimeve, tashm\u00eb me plot t\u00eb drejt\u00eb &#8220;baba i gjenetik\u00ebs&#8221;!<\/p>\n<p>Apo, bie fjala, n\u00ebse t&#8217;i kryq\u00ebzonim ca ingrediente t\u00eb \u00ebmbla &#8211; meq\u00eb ra fjala, pak mjalt\u00eb, qum\u00ebsht, sheqer, \u00e7okollat\u00eb, vez\u00eb etj&#8230; ku ta dim\u00eb tani si b\u00ebhen tortet &#8211; por do e kishim 1 torte fort t\u00eb shijshme, njami-njami. Rishtas, imagjino n\u00ebse t&#8217;i kryq\u00ebzonim 1 luan, 1 gjarp\u00ebr, 1 ujk, 1 drangua a kul\u00e7ed\u00ebr&#8230; 1 di\u00e7 tjet\u00ebr, ku ta dim\u00eb tani \u00e7far\u00eb tjet\u00ebr, do e kishim mbase 1 Kimera, nj\u00eb p\u00ebrbind\u00ebsh t\u00eb mitologjis\u00eb, mos pyet, jasht\u00ebzakonisht t\u00eb llahtarsh\u00ebm. Shpesh n\u00eb mitologji ashtu ia b\u00ebnin, merreshin me lloj-lloj eksperimentesh.<\/p>\n<p>Andaj pse t&#8217;mos &#8220;kryq\u00ebzohen&#8221; gj\u00ebrat dhe n\u00eb politikat, pse t&#8217;mos eksperimentohet me gjith\u00e7ka t\u00eb mundshme + t\u00eb pamundshme nga spektri i shkencave sociale. Psh. p\u00ebr t&#8217;i kuptuar ca gj\u00ebra t\u00eb pasqarueshme mjaftuesh\u00ebm deri tani (q\u00eb s&#8217;dihet shum\u00eb p\u00ebr to), ekspert\u00ebt dhe studiuesit e adhokracis\u00eb sugjerojn\u00eb p\u00ebr modelin q\u00eb i bashkon adhokracin\u00eb + byrokracin\u00eb = (p\u00ebr ta patur) byro-adhokracin\u00eb.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo imagjino, \u00e7far\u00eb n\u00ebse t&#8217;i kryq\u00ebzonim 3 k\u00ebso \u00e7udirash, n\u00ebse adhokracis\u00eb + byrokracis\u00eb t&#8217;ia shtonim dhe autokracin\u00eb. Dmth. adhokracia + byrokracia + autokracia = baraz me \u00e7far\u00eb? S&#8217;e kemi iden\u00eb me \u00e7far\u00eb barazohet, sepse me k\u00ebt\u00eb kryq\u00ebzim-eksperiment ende s&#8217;\u00ebsht\u00eb marr\u00eb kush, thjesht si eksperiment ideatik, ideja jon\u00eb shakalogjike ishte e 1-ra.<\/p>\n<p>Por e dim\u00eb q\u00eb dhe vet\u00ebm autokracia fillikat, mozomokeq, aspak mir\u00eb, apo jo. E dim\u00eb se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb form\u00eb qeverisjeje n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn pushteti absolut mbahet nga kreu i shtetit dhe, apo i qeveris\u00eb, 1 kok\u00eb e vetme vendos p\u00ebr gjith\u00e7ka, 1 person, i njohur si autokrat. E dim\u00eb se autokracia i p\u00ebrfshin disa nga format e monarkis\u00eb (pothuaj t\u00eb gjitha), dhe t\u00eb gjitha format e diktatur\u00ebs, pa p\u00ebrjashtime.<\/p>\n<p>***<br \/>\nN\u00ebse e keni v\u00ebrejtur (apo m\u00eb mir\u00eb, vall\u00eb kush s&#8217;e ka v\u00ebrejtur, q\u00ebkur madje dhe un\u00eb e kam v\u00ebrejtur, ndoshta dhe f\u00ebmij\u00ebt e kan\u00eb v\u00ebrejtur, aq e leht\u00eb t\u00eb &#8220;vihet re&#8221;) sidomos nga fillimi i 2025 e k\u00ebndej &#8211; dmth. duke e l\u00ebn\u00eb fare mandatin e par\u00eb, s&#8217;na duhet gj\u00eb, Presidenti Trump kurr\u00eb s&#8217;i thot\u00eb gj\u00ebrat qart\u00eb. Jo &#8220;paqart\u00ebsi&#8221; n\u00eb kuptimin se gjoja fjalori politik dhe formulimet retorike t\u00eb tij na qenkan mos pyet, tejet t\u00eb avancuara. Vet\u00ebm diplomat\u00ebt e rryer ia dilkan ta kuptojn\u00eb direkt &#8211; p\u00ebrndryshe askush. Paqart\u00ebsia e tij \u00ebsht\u00eb ndryshe, dhe e q\u00ebllimshme. Aq shpesh k\u00ebrcen madje nga &#8220;k\u00ebtu&#8221; hooop fare diku &#8220;tjet\u00ebr&#8221;. Aq shpesh, fjal\u00ebt e tij nuk e &#8220;p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb&#8221; ndonj\u00eb fjali t\u00eb plot\u00eb, ngelin gjysmake&#8230; sepse sakaq i shkrep &#8220;ideja&#8221; diku tjet\u00ebr dhe hooop k\u00ebrcen si ndonj\u00eb palabra-kanguru (palabra nuk mendova pollavra, por dmth. fjal\u00eb=palabra, spanjisht : )<\/p>\n<p>N\u00eb rastet tjera, ca gj\u00ebra aty-k\u00ebtu thuase i sqaron me gjuh\u00ebn e kalamajve, madje i p\u00ebrs\u00ebrit, i rip\u00ebrs\u00ebrit aq sa b\u00ebhet bajat, i teket ashtu, si \u00e7ekan i &#8220;drejt\u00ebsis\u00eb&#8221; buuum fare n\u00eb thelb, me dy fjal\u00eb shkurt e tro\u00e7. Dhe bukur kjo, sepse tekefundit e kemi qart\u00ebsin\u00eb, s&#8217;ka asgj\u00eb m\u00eb bukur sesa qart\u00ebsia kristal. Fjal\u00ebt e v\u00ebrteta dhe g\u00ebnjeshtrat, e dim\u00eb se kan\u00eb dallim &#8211; por nuk e pat\u00ebm fjal\u00ebn aty, na p\u00eblqejn\u00eb madje dhe g\u00ebnjeshtrat e politikan\u00ebve, me kusht q\u00eb t&#8217;jen\u00eb t\u00eb qarta, kristal. Pa\u00e7ka se dhe k\u00ebto huje t\u00eb tro\u00e7\u00ebsis\u00eb, m\u00eb shum\u00eb jan\u00eb di\u00e7 si reflekse t\u00eb ego-arroganc\u00ebs s\u00eb tij (thuase i kan\u00eb ngelur ca vese q\u00eb nga kur merrej me &#8220;TV-aprendizat&#8221;&#8230; shkurt e tro\u00e7, &#8220;you&#8217;re fired&#8221; &#8211; &#8220;I&#8217;m the TV-dragon, and this is my fire&#8221; : )<\/p>\n<p>Sa her\u00eb i p\u00eblqen, sa her\u00eb i teket ndryshe, ofron thjesht abstraksione, s&#8217;ka qart\u00ebsi n\u00eb fjal\u00ebt e tij, p\u00ebrve\u00e7 di\u00e7 si &#8220;probabilitet&#8221; t\u00eb \u00e7uditsh\u00ebm. As konciz, as i qart\u00eb, p\u00ebrkundrazi, impenjohet q\u00eb t&#8217;jet\u00eb sa m\u00eb konfuz dhe i paqart\u00eb. Askush s&#8217;e ka iden\u00eb se \u00e7far\u00eb &#8220;tha mir\u00ebfilli&#8221;, sapo e tha, e d\u00ebgjuam t\u00eb gjith\u00eb, vesh\u00ebt e mpreht\u00eb, kamerat e in\u00e7izuan korrekt\u00eb, por ec e merre vesh \u00e7far\u00eb tha. Gazetar\u00ebt e ngrat\u00eb sh\u00ebnojn\u00eb n\u00eb bllokun e tyre sepse e din\u00eb (jan\u00eb m\u00ebsuar tashm\u00eb), patjet\u00ebr do raportojm\u00eb, p\u00ebr at\u00eb pun\u00eb paguhemi, edhe pse s&#8217;e kemi iden\u00eb sot. Mir\u00ebpo do jet\u00eb di\u00e7 si &#8220;kod&#8221;, q\u00eb lidhet me ndonj\u00eb tjet\u00ebr &#8220;kod&#8221; t\u00eb s\u00eb nes\u00ebrmes.<\/p>\n<p>Kur ndonj\u00ebra nga pyetjet e rastit i p\u00eblqen, apo n\u00ebse p\u00ebrputhet me gj\u00ebrat q\u00eb ai vet\u00eb i ka p\u00ebr qejf, flet madje dhe gjysm\u00eb ore, nuk ndalet, vazhdon e vazhdon, ku hyn e ku del, s&#8217;di t\u00eb ndalur me ego-lavdin\u00eb. Nga ndonj\u00eb aso pyetje &#8220;djeg\u00ebse&#8230; spec&#8221; sakaq ngryset, pa nj\u00eb pa dy revanshohet me sarkazmin e verdh\u00eb si flok\u00ebt e vet, i p\u00ebrbuz, i diskrediton gazetar\u00ebt, pa p\u00ebrjashtime. Mir\u00ebpo, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, edhe kur p\u00ebrgjigjet, n\u00ebse b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb &#8220;ardhmen&#8221;, p\u00ebr t\u00eb &#8220;nes\u00ebrmen&#8221;, n\u00ebse pyetja lidhet me veprimet a vendimet q\u00eb do vijn\u00eb&#8230; pothuaj gjith\u00e7ka q\u00eb thot\u00eb, ngelet e paqart\u00eb, &#8220;abstraksion a la trumpistik&#8221; (po e quaj ashtu : ) sepse s&#8217;ka strategji koherente, asgj\u00eb t\u00eb &#8220;kornizuar&#8221;&#8230;<\/p>\n<p>Le ta ilustrojm\u00eb psh. me rastin pak koh\u00eb para bombardimit t\u00eb Iranit (q\u00eb duhej t&#8217;i hidhte ato bombat penetruese t\u00eb bjeshk\u00ebve), iku nga samiti n\u00eb Kanada papritmas, parakohsh\u00ebm, p\u00ebr t&#8217;u kthyer n\u00eb ShBA, p\u00ebr &#8220;t&#8217;u marr\u00eb me \u00e7\u00ebshtje emergjente&#8221; n\u00eb Sht\u00ebpin\u00eb e Vet, rreth sulmeve ping-pong izraelite-iraniane me raketat. Mediat vlonin gjithandej, 1 milion e 1 pyetje ia shtronin gazetar\u00ebt, reporter\u00ebt, mediat komplet, por ai si nj\u00eb \u00e7ukapikth, \u00e7ak k\u00ebtu, \u00e7uk atje, \u00e7uk andej, \u00e7ak k\u00ebndej&#8230; sorry u thoshte, \u00e7far\u00eb do b\u00ebj e di vet\u00ebm un\u00eb. Apo m\u00eb sakt\u00eb, dhe n\u00eb fakt, s&#8217;e dinte as ai vet\u00eb, sepse s&#8217;kishte si ta dinte, sepse ashtu funksionon mendja e tij, q\u00ebkur dhe n\u00eb sekond\u00ebn e fundit mund ta ndryshonte mendjen.<\/p>\n<p>Dmth. mend\u00ebsi &#8220;ad hoc&#8221;, psikologjisje &#8220;ad hoc&#8221;, vendime &#8220;ad hoc&#8221;, veprime &#8220;ad hoc&#8221;, gjith\u00e7ka &#8220;ad hoc&#8221;&#8230; pakashum\u00eb sipas ides\u00eb shohim e b\u00ebjm\u00eb, nuk shohim dhe b\u00ebjm\u00eb, shohim dhe nuk b\u00ebjm\u00eb (apo b\u00ebjm\u00eb &#8211; ju s&#8217;keni si ta dini), b\u00ebjm\u00eb-b\u00ebjm\u00eb pastaj shohim dhe rishtas b\u00ebjm\u00eb e k\u00ebshtu pafund\u00ebsisht : )<\/p>\n<p>***<br \/>\nE dim\u00eb se \u00ebsht\u00eb di\u00e7 komplekse, por \u00e7&#8217;\u00ebsht\u00eb adhokracia &#8211; si ta rrumbullak\u00ebsojm\u00eb m\u00eb s\u00eb thjeshti, si ta kthejm\u00eb n\u00eb nj\u00eb &#8220;ameb\u00eb&#8221; t\u00eb kuptimt\u00eb?<br \/>\nN\u00ebse t\u00eb thoshim shkurt, wikipedia = adhokracia, do ishte mjaft e sakt\u00eb &#8211; sipas meje mjaft e q\u00eblluar v\u00ebrejtja e akademik\u00ebve se institucioni modern internetik Wikipedia \u00ebsht\u00eb di\u00e7 si nj\u00eb adhokraci, si nj\u00eb shembull tipik i adhokracis\u00eb moderne. Vet\u00eb si joekspert, pavar\u00ebsisht se nuk m\u00eb pyet kush, pajtohem pa ndonj\u00eb hezitim me v\u00ebrejtjen e akademik\u00ebve : )<\/p>\n<p>P\u00ebrndryshe ia thuhet se adhokracia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb form\u00eb e organizimit elastik, super-elastik, pothuaj amorfik, pothuaj nj\u00ebsoj si\u00e7 \u00ebsht\u00eb e adaptueshme &#8220;ngjyr\u00ebsia&#8221; kameleonike, organizim i adaptuesh\u00ebm dhe informal. Dhe pra meq\u00eb i p\u00ebrcaktuar nga mungesa e struktur\u00ebs formale, organizmi i till\u00eb angazhon nj\u00ebsi (pune) apo ekipe t\u00eb specializuara multidisiplinare, grupuar sipas funksionit. Ves tipik wikipedia-tik, apo jo, p\u00ebrputhet super me definicionin&#8230; mir\u00ebpo neve na duhet m\u00eb shum\u00eb aspekti politik, jemi duke provuar p\u00ebr ta &#8220;kornizuar&#8221; trumpizmin si shembull i adhokracic\u00eb politike.<\/p>\n<p>Adhokracia \u00ebsht\u00eb di\u00e7 si sistem i sjelljes adaptive, kreative, integruese, pothuaj si veset e &#8220;virus\u00ebve&#8221; q\u00eb pritet t\u00eb adaptohen spontanisht me cilindo ambient a rrethan\u00eb, sado &#8220;armiq\u00ebsor&#8221; t&#8217;jet\u00eb ambienti i ri, virus\u00ebt \u00ebsht\u00eb supozuar t&#8217;ia dalin t\u00eb mbijetojn\u00eb. Adhokracia \u00ebsht\u00eb fleksibilitet i bazuar n\u00eb jop\u00ebrhershm\u00ebri dhe spontanitet. Mendohet se t\u00eb tilla karakteristika ia lejojn\u00eb adhokracis\u00eb t&#8217;u p\u00ebrgjigjet &#8220;rrethanave&#8221; m\u00eb shpejt se organizmat tradicional\u00eb burokratik, andaj dhe \u00ebsht\u00eb sistem m\u00eb i hapur ndaj ideve t\u00eb reja.<\/p>\n<p>P\u00ebr t&#8217;funksionuar, adhokracia vepron n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt me byrokracin\u00eb. Hm, n\u00eb dukje bukur por s&#8217;duhet ngutur, n\u00eb dukje sikur ting\u00ebllon &#8220;\u00ebmb\u00ebl&#8221;, di\u00e7 pozitive, ting\u00ebllon pozitivisht sepse e &#8220;kund\u00ebrshtuaka&#8230; n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt me byrokracin\u00eb&#8221;. Ose tekefundit adhokracia &#8220;ndryshe&#8221; nga byrokracia, sakaq sikur pandehim jo medoemos duhet menduar keq, jemi pozitiv\u00eb dhe duhet pozitivitet, ndoshta sadopak m\u00eb mir\u00eb do jet\u00eb, q\u00ebkur e dim\u00eb byrokracia kurr\u00eb mir\u00eb, gjithmon\u00eb ta shpif.<\/p>\n<p>Po ashtu, termi &#8220;adhokraci&#8221; na shtyn\u00eb t\u00eb mendojm\u00eb dhe rreth etimologjis\u00eb, sepse mjaft fjal\u00eb e &#8220;\u00e7uditshme&#8221;. Termi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kombinim heteroklitik i dy fjal\u00ebve, di\u00e7 si &#8216;portmanteau&#8217; i termit nga latinishtja &#8216;ad hoc&#8217; (q\u00eb n\u00ebnkupton &#8216;p\u00ebr q\u00ebllim, p\u00ebr rastin, p\u00ebr q\u00ebllim t\u00eb k\u00ebtij rasti&#8217; &#8211; t\u00eb cilin e p\u00ebrdorim aq shpesh, apo jo, ashtu si\u00e7 \u00ebsht\u00eb, ad hoc), si dhe i prapashtes\u00ebs -kraci, e q\u00eb vjen nga greqishtja e lasht\u00eb (kratein) dhe do t&#8217;thot\u00eb &#8220;t\u00eb qeveris\u00ebsh&#8221;. Dyzim-portmanteau ngjash\u00ebm si\u00e7 dhe termi &#8216;demokraci&#8221; por n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast ngjiten 1 fjal\u00eb e latinishtes dhe 1 tjet\u00ebr e greqishtes, andaj dhe paksa term heteroklitik, sepse sikur nuk i &#8220;p\u00ebrfill&#8221; ca rregullore t\u00eb kombinimit t\u00eb termave.<\/p>\n<p>Thuhet se termin e pati &#8216;farkuar&#8217;, e pati p\u00ebrdorur p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb Warren Bennis, n\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb vetin, n\u00eb v. 1968. Pastaj, vet\u00ebm 2 vite m\u00eb von\u00eb, autori Alvin Toffler (1928-2016) e popullarizoi termin, n\u00eb librin e tij &#8220;Future Shock&#8221; (nuk di n\u00ebse, dhe si \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkthyer n\u00eb shqip &#8211; ashtu si p\u00ebrkthim i lir\u00eb, Tronditja e Ardhm\u00ebris\u00eb), n\u00eb v. 1970.<br \/>\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr (anise ishte dhe dikush tjet\u00ebr, ishte bashkautor\u00ebsi) Toffler e p\u00ebrcaktoi termin &#8220;tronditje e ardhm\u00ebris\u00eb&#8221;. Sipas tij di\u00e7 si gjendje kjo e caktuar psikologjike, si p\u00ebrceptim personal i individ\u00ebve dhe i shoq\u00ebrive t\u00eb t\u00ebra, ardhur p\u00ebr arsye t\u00eb &#8220;ndryshimit t\u00eb tep\u00ebrt, n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb tep\u00ebr t\u00eb shkurt\u00ebr kohore&#8221;. Q\u00eb at\u00ebher\u00eb termi \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur n\u00eb teorin\u00eb e menaxhimit (t\u00eb organizatave), e po ashtu si koncept termi &#8216;adhokraci&#8217; do zhvillohej m\u00eb tej nga akademik\u00eb si Henry Mintzberg, Robert Waterman etj.<\/p>\n<p>Ndaras kga kjo, pa u shmangur aq nga tema, po e cek\u00eb se nj\u00eb th\u00ebnie e autorit Toffler, ca vite m\u00eb par\u00eb pothuaj sa nuk e pati &#8220;fituar&#8221; favorizimin tim, dmth. t&#8217;b\u00ebhej citati m\u00eb i men\u00e7ur, m\u00eb favorit i t\u00eb gjitha koh\u00ebrave &#8211; sepse v\u00ebrtet ende s&#8217;e kam zgjedhur th\u00ebnien &#8220;favorite&#8221;, pothuaj gjithkush do e ket\u00eb ndonj\u00eb t\u00eb &#8220;zgjedhur&#8221; un\u00eb jo, ende s&#8217;kam as t\u00eb dashur &#8220;favorite&#8221; (si\u00e7 i kishin pashallar\u00ebt psh. Ali Pashai, apo dhe vet\u00eb Sulltani) e po ashtu ende s&#8217;kam as men\u00e7uri favorite &#8211; kjo e Toffler ishte n\u00eb buz\u00eb t\u00eb fitores : )<\/p>\n<p>N\u00ebse jeni kureshtar\u00eb &#8220;cila th\u00ebnie, dhe pse&#8221; &#8211; at\u00ebher\u00eb ja, do e sqaroj, th\u00ebnia e tij p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn e pata fjal\u00ebn, thot\u00eb si vijon: &#8220;analfabet\u00ebt e shek. XXI nuk do jen\u00eb ata q\u00eb s&#8217;din\u00eb shkrim-lexim, por ata q\u00eb s&#8217;mund t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb, t\u00eb \u00e7m\u00ebsojn\u00eb dhe t\u00eb rim\u00ebsojn\u00eb&#8221;. Sipas meje men\u00e7uria e Toffler i p\u00ebrshtatet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrkryer adhokratizmit + trumpidentizmit + shek. XXI (n\u00eb t\u00eb cilin jemi), ja pse nuk \u00ebsht\u00eb &#8220;shmangie&#8221; nga tema.<\/p>\n<p>Adhokracia i ka sa t\u00eb duash an\u00eb negative, sidoqoft\u00eb, ekstremizmi n\u00eb veprimet e sugjeruara, dhe t\u00eb nd\u00ebrmarra, k\u00ebrc\u00ebnimet ndaj demokracis\u00eb dhe ligjshm\u00ebris\u00eb (q\u00eb rrjedhin nga profili i adhokracis\u00eb &#8211; si\u00e7 psh. aq shpesh ndodh\u00eb n\u00eb rastin e Trump) jan\u00eb ca nga an\u00ebt negative m\u00eb t\u00eb spikatura. P\u00ebr t&#8217;i adresuar k\u00ebso probleme, ekspert\u00ebt dhe studiuesit sugjerojn\u00eb modelin q\u00eb i bashkon adhokracin\u00eb + byrokracin\u00eb = byro-adhokracin\u00eb.<\/p>\n<p>Thuhet se ka dy lloje t\u00eb adhokracive, nj\u00ebra duke qen\u00eb &#8220;adhokracia administrative&#8221;, i cili lloj mendohet se e &#8220;paraqet nj\u00eb b\u00ebrtham\u00eb operative autonome, zakonisht (p\u00ebr)brenda nj\u00eb burokracie t\u00eb institucionalizuar, si departament qeveritar apo dhe si ndonj\u00eb agjenci e p\u00ebrhershme&#8221;. Si dhe lloji i 2-t\u00eb i adhokracis\u00eb mendohet se b\u00ebn t\u00eb quhet di\u00e7 si &#8220;adhokraci operative&#8221;, kjo adhokraci \u00ebsht\u00eb m\u00eb e fokusuar, m\u00eb shum\u00eb &#8220;klienteliste&#8221; i zgjidh problemet n\u00eb em\u00ebr t\u00eb klient\u00ebve t\u00eb caktuar.<\/p>\n<p>***<br \/>\n&#8220;Duke e p\u00ebrqafuar adhokracin\u00eb, presidenti n\u00eb detyr\u00eb ka zgjedhur nj\u00eb stil qeverisjeje q\u00eb i p\u00ebrforcon dob\u00ebsit\u00eb e tij dhe i rrit shanset p\u00ebr gabime t\u00eb m\u00ebdha &#8211; president\u00ebt anojn\u00eb kah nj\u00eb sistem q\u00eb ata duan, jo kah sistemi q\u00eb u nevojitet&#8221; &#8211; pati shkruar Richard Haass, n\u00eb v. 2017, duke aluduar dmth. n\u00eb Presidentin Trump.<\/p>\n<p>&#8220;Rreziqet e adhokracis\u00eb jan\u00eb t\u00eb shumta.&#8221; &#8211; vazhdon Haass &#8211; &#8220;Pasojat e zgjedhjes s\u00eb nj\u00eb opsioni t\u00eb caktuar shpesh nuk vler\u00ebsohen paraprakisht n\u00eb plot\u00ebsin\u00eb e duhur. Prioritetet as nuk vendosen as nuk mir\u00ebmbahen &#8211; kompromiset shpesh anashkalohen. Zbatimi i vendimeve b\u00ebhet sa m\u00eb shkurt (jo i plot\u00eb). \u00c7\u00ebshtjet rishikohen, jo p\u00ebr arsye t\u00eb mira, por sepse nj\u00eb dikush i caktuar nuk \u00ebsht\u00eb i k\u00ebnaqur me at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb vendosur dhe e bind presidentin se vendimi duhet t\u00eb p\u00ebrmbyset. Nj\u00eb sjellje e till\u00eb mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb shpejt drejt nj\u00eb &#8220;v\u00ebrshimi&#8221; informatik. I gjith\u00eb procesi k\u00ebrkon shum\u00eb nga presidenti, i cili n\u00eb fakt vepron si kryeshef i stafit t\u00eb vet&#8221;.<\/p>\n<p>Q\u00eb n\u00eb hyrje t\u00eb artikullit t\u00eb vet, autori Haass e p\u00ebrdorte nj\u00eb citat nga Arthur Schlesinger (lidhur me presidentin e 32-t\u00eb t\u00eb ShBA, Franklin D. Roosevelt) &#8220;Teknika e tij e preferuar (qeveris\u00ebse) ishte t&#8217;i mbante dh\u00ebniet e autorizimeve t\u00eb paplota, juridiksionet t\u00eb pasigurta, kartelat ligjv\u00ebn\u00ebse t\u00eb &#8220;g\u00ebrshetuara&#8221; (jo t\u00eb qarta). Rezultati i k\u00ebsaj teorie konkurrim-sjell\u00ebse t\u00eb administrimit ishte shpesh konfuzion dhe acarim n\u00eb nivelin operativ.&#8221; &#8211; Schlesinger ka shkruar k\u00ebshtu p\u00ebr Presidentin Roosevelt, dhe tashm\u00eb autori Haass (ende pa e sqaruar se kend ishte duke e cituar) u thot\u00eb lexuesve n\u00ebse mendoni se kjo ishte p\u00ebr Presidentin Trump, epo do ishit gabim, jo, ishte konkluzioni i Schlesinger p\u00ebr &#8220;metodat qeveris\u00ebse&#8221; t\u00eb Roosevelt.<\/p>\n<p>Dhe dmth. elemente adhokratike ka patur gjithher\u00eb dhe gjithandej (donte t\u00eb thoshte autori Haass), nuk jan\u00eb &#8220;shpikur&#8221; nga administrata e Trump, si\u00e7 e dim\u00eb i p\u00ebrdornin madje dhe romak\u00ebt (psh. perandori Kaligula &#8211; k\u00ebsaj do i qasemi m\u00eb posht\u00eb, duke i sjellur ca v\u00ebshtrime t\u00eb autorit holandez, Henri van Nispen), e po ashtu njihen forma t\u00eb hibridizmit t\u00eb byrokracis\u00eb + adhokracis\u00eb = duke rezultuar n\u00eb di\u00e7 si &#8220;byro-adhokraci&#8221; (si term, q\u00eb p\u00ebrdoret gjithashtu).<\/p>\n<p>Tutje, autori Haass, n\u00eb artikullin e vet (2017) i pati cekur dhe detajet si vijon: &#8220;Adhokracia tenton ta n\u00ebnvizoj\u00eb pozicionin dhe autoritetin unik t\u00eb presidentit, (adhokracia) e vendos at\u00eb n\u00eb nj\u00eb pozicion dominues ku ai mund t&#8217;i shp\u00ebrblej\u00eb an\u00ebtar\u00ebt e stafit dhe t&#8217;i penalizoj\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt, por dhe t&#8217;i pozicionoj\u00eb an\u00ebtar\u00ebt e stafit kund\u00ebr nj\u00ebri-tjetrit. Adhokracia n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi nuk zgjedhet me &#8220;vet\u00ebdije&#8221; p\u00ebr shkak t\u00eb avantazheve t\u00eb saj relative, por p\u00ebrkundrazi p\u00ebrshfaqet si nj\u00eb pozicion i paracaktuar q\u00eb i pasqyron prirjet e presidentit, dhe atyre p\u00ebrreth tij |&#8230;|Administrata Trump \u00ebsht\u00eb karakterizuar nga adhokracia gjat\u00eb muajve t\u00eb saj t\u00eb par\u00eb. Iniciativa q\u00eb e kufizon imigracionin \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shembull konkret. Politika e re (rreth emigracionit) nuk qe verifikuar plot\u00ebsisht brenda administrat\u00ebs.&#8221;<\/p>\n<p>***<br \/>\nAutori tjet\u00ebr, Alvin Toffler mendon se &#8220;adhokracit\u00eb do t&#8217;b\u00ebhen t\u00eb zakonshme, m\u00eb t\u00eb zakonshme (n\u00eb t\u00eb ardhmen) se \u00e7&#8217;jan\u00eb tashm\u00eb, dhe ka t\u00eb ngjar\u00eb ta z\u00ebvend\u00ebsojn\u00eb burokracin\u00eb&#8221;. Sipas Toffler, adhokracit\u00eb &#8220;m\u00eb shpesh do t&#8217;shfaqen n\u00eb form\u00ebn e nj\u00eb strukture t\u00eb p\u00ebrkohshme, formuar p\u00ebr ta zgjidhur nj\u00eb problem t\u00eb caktuar, dhe m\u00eb pas qasja adhokratike shp\u00ebrb\u00ebhet&#8221;.<br \/>\nVet\u00eb s&#8217;jam i sigurt si duhet kuptuar kjo, por n\u00ebse do ta sillnim nd\u00ebrmend DOGE (at\u00eb buj\u00ebn e madhe, n\u00ebse i kujtojm\u00eb &#8220;motosharrat&#8221; kund\u00ebr federalizmit byrokratik t\u00eb Elon Musk), dhe n\u00ebse e marrim si shembull t\u00eb nj\u00eb &#8220;task force&#8221; nd\u00ebr-departamentale, at\u00ebher\u00eb i bie se ka kuptim dhe Toffler do ket\u00eb aluduar n\u00eb k\u00ebso shembuj, &#8220;it makes sense&#8221; : ) do thosha.<\/p>\n<p>Ngjash\u00ebm si Toffler, edhe autori Henry Mintzberg adhokracin\u00eb e konsideron si di\u00e7 t\u00eb s\u00eb ardhmes, nd\u00ebrsa burokracin\u00eb si nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb s\u00eb tashmes, t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs. Mua vet\u00eb, sa p\u00ebr zhdukjen e byrokracis\u00eb, personalisht sikur s&#8217;ma merr mendja : ) s&#8217;m\u00eb mbushet mendja se byrokracia do zhduket ndonj\u00ebher\u00eb. Sipas meje s&#8217;ka shans, vet\u00ebm sa do b\u00ebhet m\u00eb komplekse, do ket\u00eb formash tjera, ndoshta dhe totalisht amorfike, por assesi t\u00eb &#8220;zhduket&#8221; as z\u00ebvend\u00ebsohet.<\/p>\n<p>P\u00ebr autorin Henry Mintzberg adhokracia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb form\u00eb organizative komplekse dhe dinamike, kuptohet se \u00ebsht\u00eb e ndryshme nga burokracia. N\u00ebse implemtohet mir\u00eb e si\u00e7 duhet, adhokracia mund t&#8217;jet\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr zgjidhjen e problemeve dhe mund\u00ebson q\u00eb inovacioni t\u00eb lul\u00ebzoj\u00eb n\u00eb mjedise t\u00eb larmishme. Adhokracia (e &#8220;idealit&#8221; a la Mintzberg) k\u00ebrkon sisteme teknike t\u00eb sofistikuara, dhe shpesh t\u00eb automatizuara, p\u00ebr t&#8217;u zhvilluar dhe lul\u00ebzuar.<\/p>\n<p>Sipas Mintzberg disa nga &#8220;karakteristikat&#8221; relevante adhokratike do ishin: struktur\u00eb sa m\u00eb shum\u00eb organike (elastike) &#8211; standardizim t\u00eb ul\u00ebt ose fare standardizim t\u00eb procedurave &#8211; specializim sa i p\u00ebrket pun\u00ebs (por jo patjet\u00ebr bazuar n\u00eb trajnim formal) &#8211; specializim horizontal i pun\u00ebs &#8211; tendenc\u00eb p\u00ebr t&#8217;i grupuar specialist\u00ebt n\u00eb nj\u00ebsi funksionale (p\u00ebr q\u00ebllime menaxheriale), tendenc\u00eb p\u00ebr t&#8217;i caktuar specialist\u00ebt e fushave t\u00eb ndryshme n\u00eb ekipe t\u00eb vogla, dhe p\u00ebr t&#8217;i koordinuar projektet e tyre nga nj\u00eb &#8220;pult&#8221; i vet\u00ebm centralist &#8211; role t\u00eb pap\u00ebrcaktuara qart\u00eb &#8211; decentralizim selektiv &#8211; kultur\u00eb e bazuar n\u00eb pun\u00eb jo-burokratike &#8211; zhvendosje t\u00eb pushtetit n\u00eb ekipet e specializuara&#8230; etj.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa autori Robert Waterman e p\u00ebrcakton adhokracin\u00eb si &#8220;\u00e7do form\u00eb organizimi q\u00eb i tejkalon linjat normale burokratike p\u00ebr t&#8217;i kapur mund\u00ebsit\u00eb momentale, p\u00ebr t\u00eb zgjidhur problemet &#8216;ad hoc&#8217; dhe p\u00ebr t&#8217;i vjel\u00eb frutat, rezultatet e \u00e7astit&#8221;. V\u00ebrejtja e Waterman, pothuaj 100% tipike si p\u00ebrshkrim i veseve trumpidentike, thuase i &#8220;p\u00ebrshtatet&#8221; aq sakt\u00eb trumpidentizmit &#8211; vall\u00eb si e dinte Waterman : ) Sipas Waterman, &#8220;ekipet adhokratike duhet t&#8217;jen\u00eb mjaftuesh\u00ebm t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr t&#8217;i p\u00ebrfaq\u00ebsuar t\u00eb gjitha pjes\u00ebt e burokracis\u00eb (q\u00eb do preken nga vendimet e tyre, nga veprimet politike-adminsitrative), por megjithat\u00eb mjaftuesh\u00ebm t\u00eb vogla, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb k\u00ebto ekipe ta kryejn\u00eb pun\u00ebn me efikasitet&#8221;.<\/p>\n<p>***<br \/>\n[ <em>vijon me pjes\u00ebn 2 &#8211; di\u00e7 si analiz\u00eb rreth librit t\u00eb Henri van Nispen &#8211; &#8220;Udh\u00ebheqja Adhokratike e Perandorit Kaligula&#8221;<\/em> ]<\/p>\n<p>Perandori romak Kaligula p\u00ebrgjith\u00ebsisht konsiderohet si rast prototipik i \u00e7menduris\u00eb perandorake. Udh\u00ebheqja e tij u sh\u00ebnua me demonstrime t\u00eb fuqis\u00eb, me manipulime t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb, me krijim t\u00eb pasiguris\u00eb&#8230; dhe me mjaft kontradikta. I karakterizuar p\u00ebr vendimmarrjet arbitrare dhe p\u00ebr ushtrimin personal t\u00eb pushtetit, perandorll\u00ebku i perandorit Kaligula nuk p\u00ebrshtatej me kontekstin unik t\u00eb sfidave t\u00eb paraqitura nga senati. P\u00ebrpjekjet e tij p\u00ebr ta konsoliduar pushtetin do \u00e7onin n\u00eb situatash konfliktuoze dhe n\u00eb fund n\u00eb vrasjen e tij. Autori van Nispen i identifikon dy faktor\u00eb kryesor\u00eb: kushtetut\u00ebn e p\u00ebrzier augustiane e cila e thekson konsensusin dhe prejardhjen e Kaligula (si fisnik, si elitar i Rom\u00ebs), t\u00eb cil\u00ebn kushtetut\u00eb ai e manipuloi p\u00ebr ta pohuar statusin e vet &#8220;hyjnor&#8221;. Nga p\u00ebrspektiva e tashme, e leht\u00eb t&#8217;na duket pothuaj qesharake, nga nj\u00ebra an\u00eb perandor dhe dmth. \u00ebsht\u00eb supozuar lidership me &#8220;mendje t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb&#8221;, nga ana tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb fakt q\u00eb Kaligula pandehte se ishte zot a hyjnor, nj\u00eb lloj &#8220;\u00e7mendurie&#8221; q\u00eb do e sillte dhe vrasjen e tij&#8230; gjithsesi, derisa narrativat konvencionale mbret\u00ebrimin e Kaligula shpesh e etiketojn\u00eb thjesht si &#8216;\u00e7menduri&#8217;, Van Nispen i riformulon veprimet e tij brenda kontekstit t\u00eb udh\u00ebheqjes adhokratike. Dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb vazhd\u00eb, n\u00eb librin e tij i sjell paralelizimet adhokratike &#8220;Trump &#8211; Kaligula&#8221;&#8230;<\/p>\n<p>| &#8211; &#8211; &#8211;<br \/>\n&nbsp;<br \/>\n&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(senad guraziu &#8211; ars poetica, korrik 2025) &#8230;&#8221;analfabet\u00ebt e shek. XXI nuk do jen\u00eb ata q\u00eb s&#8217;din\u00eb shkrim-lexim, por ata q\u00eb s&#8217;mund t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb, t\u00eb \u00e7m\u00ebsojn\u00eb dhe t\u00eb rim\u00ebsojn\u00eb&#8221; &#8211; Alvin Toffler (1928-2016) *** Edhe pse e kemi fjal\u00ebn p\u00ebr&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=18145\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-18145","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18145","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18145"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18145\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18145"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18145"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18145"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}