{"id":1882,"date":"2019-09-30T13:17:24","date_gmt":"2019-09-30T13:17:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=1882"},"modified":"2024-04-20T17:18:04","modified_gmt":"2024-04-20T16:18:04","slug":"gjuha-tirana-dhe-amsterdami-si-kryeqyteti-i-internacionales","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=1882","title":{"rendered":"Gjuha, Tirana, dhe Amsterdami si &#8220;Kryeqyteti i Internacionales&#8221;!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, G 2013<\/em><\/p>\n<p>(&#8230;<strong>\u00e7far\u00eb n\u00ebse Tirana t&#8217;i kishte 170 nacionalitete, aty mu n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtiteshin me bizneset multimilion\u00ebshe t\u00eb tyre, me restorantesh e kazinosh&#8230; panum\u00ebr kinez\u00eb e eskimez\u00eb, koman\u00e7\u00eb e lulandez\u00eb, apa\u00e7\u00eb e kikirez\u00eb&#8230; obobo (imagjinoni ta kishte Tirana nj\u00eb &#8220;Chinatown&#8221; heh), vall\u00eb si do dukeshin tabelat e dyqaneve? A mund ta &#8220;kap\u00ebrdijm\u00eb&#8221; ne shqiptar\u00ebt disi iden\u00eb e &#8220;evropianizimit&#8221;, iden\u00eb e &#8220;nd\u00ebrkomb\u00ebtarizimit&#8221; etj etj. &#8211; apo mbase do ta kapnim kok\u00ebn, s&#8217;do ta duronim kurr\u00eb bie fjala nj\u00eb v\u00ebllim ekstra, aq voluminoz sa fjalori aktual shpjegues i Shqipes, me &#8220;turqizma&#8221;, me &#8220;sllavizma&#8221; a me &#8220;greqizma&#8221;<\/strong>&#8230;)<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Gjuha-Tirana-dhe-Amsterdami-si-Kryeqyteti-i-Internacionales.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-1883\" src=\"https:\/\/www.letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Gjuha-Tirana-dhe-Amsterdami-si-Kryeqyteti-i-Internacionales.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"601\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Gjuha-Tirana-dhe-Amsterdami-si-Kryeqyteti-i-Internacionales.jpg 1000w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Gjuha-Tirana-dhe-Amsterdami-si-Kryeqyteti-i-Internacionales-300x200.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Gjuha-Tirana-dhe-Amsterdami-si-Kryeqyteti-i-Internacionales-768x513.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/a><\/p>\n<p>&#8211; &#8211; &#8211;<br \/>\n&#8220;&#8230;<em>n\u00eb Tiran\u00eb shkruhet me t\u00eb gjitha gjuh\u00ebt e bot\u00ebs anglisht, fr\u00ebngjisht, italisht. Vet\u00ebm jo Shqip. &#8220;Tobacco Shop&#8221; duhet t\u00eb ket\u00eb cigare e prodhime duhani. A nuk ka nj\u00eb em\u00ebrtim respektiv n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb lloj dyqani? Nj\u00eb dyqan dyshekesh ka emrin &#8220;Vorld Flex&#8221;. T\u00eb gjitha klubet e kan\u00eb &#8220;harruar&#8221; shqipen dhe shkruajn\u00eb &#8220;Club&#8221;. T\u00eb gjitha kafenet\u00eb e kan\u00eb &#8220;harruar&#8221; emrin shqip dhe e shkruajn\u00eb &#8220;Cafee&#8221;. Tutje sheh tabela dyqanesh &#8220;Chic Woman&#8221;, &#8220;Vita Boutique&#8221;, &#8220;Madison Aveny&#8221;, &#8220;Favorii Shop&#8221;, &#8220;Evona Nyense&#8221; etj. etj. Se si lexohen k\u00ebto nga nj\u00eb njeri i thjesht\u00eb nuk ka koment. Edhe dyqanet e pakta t\u00eb bulmetit, t\u00eb buk\u00ebs apo t\u00eb gazetave me emra shqiptar\u00eb rrin\u00eb si t\u00eb drojtur, si jetim\u00eb p\u00ebrball\u00eb k\u00ebsaj lukunie gjuh\u00ebsore&#8230; [ shk\u00ebputur nga &#8220;Nj\u00eb qytet duhet n\u00eb mjediset e tij t\u00eb flas\u00eb shqip!<\/em>&#8220;, autor N. Selmani ]<br \/>\n&#8211; &#8211; &#8211;<\/p>\n<p>***<br \/>\nSi info mund t\u00eb ting\u00eblloj\u00eb paksa e &#8220;\u00e7uditshme&#8221; &#8211; \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t&#8217;u \u00e7uditur por holandezet sikur as &#8220;pes\u00eb pare&#8221; s&#8217;i japin p\u00ebr problemin n\u00eb fjal\u00eb (dmth. p\u00ebr emrat e dyqaneve etj). N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim 1 milion her\u00eb m\u00eb keq i ka pun\u00ebt Amsterdami sesa Tirana, garant. Por kjo q\u00eb thash\u00eb nuk vlen bie fjala p\u00ebr gjerman\u00ebt, e as p\u00ebr belg\u00ebt (per k\u00ebta t\u00eb fundit assesi, me sa di un\u00eb, lidhur me k\u00ebt\u00eb &#8220;problematike&#8221; belg\u00ebt jan\u00eb shum\u00eb rigoroze). Se p\u00ebrse holandez\u00ebt nuk b\u00ebjn\u00eb aq &#8220;buj\u00eb e poter\u00eb&#8221; lidhur me problemin n\u00eb fjal\u00eb, s&#8217;e kam iden\u00eb mir\u00ebfilli!<\/p>\n<p>N\u00ebse flasim p\u00ebr Amsterdamin si qytet, ky s&#8217;\u00ebsht\u00eb &#8220;kryeqytet&#8221; si\u00e7 \u00ebsht\u00eb rasti me Tiran\u00ebn, Amsterdami s&#8217;\u00ebsht\u00eb &#8220;kryeqytet administrativ&#8221; i Holand\u00ebs (\u00ebsht\u00eb Den Haag). Mir\u00ebpo aty jetojn\u00eb jo m\u00eb pak por 177 nacionalitete t\u00eb bot\u00ebs, dhe pra Amsterdami \u00ebsht\u00eb qyteti m\u00eb &#8220;nd\u00ebrkomb\u00ebtar&#8221; i bot\u00ebs, s\u00ebk\u00ebndejmi \u00ebsht\u00eb nj\u00ebfar\u00eblloj Kryeqyteti i mir\u00ebfillt\u00eb i Internacionales. Pas tij vjen Antwerp (i Belgjik\u00ebs) si qyteti i dyt\u00eb &#8220;international&#8221;, me 160 nacionalitete. Nd\u00ebrsa metropolit &#8220;monstruoz&#8221; New York i &#8220;takojn\u00eb&#8221; 150 nacionalitete&#8230; dhe k\u00ebshtu New York \u00ebsht\u00eb i treti n\u00eb bot\u00eb sa i p\u00ebrket &#8220;internacionales&#8221; : )<\/p>\n<p>Po mendoja tani: &#8220;vall\u00eb po sikur t&#8217;i kishte Tirana 170 nacionalitete, aty mu n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtiteshin me bizneset multimilion\u00ebshe t\u00eb tyre, me restorantesh e kazinosh&#8230; panum\u00ebr kinez\u00eb e eskimez\u00eb, koman\u00e7\u00eb e lulandez\u00eb, apa\u00e7\u00eb e kikirez\u00eb&#8230; obobo (imagjinoni ta kishte Tirana nj\u00eb &#8220;Chinatown&#8221; heh), vall\u00eb si do dukeshin tabelat e dyqaneve? A mund ta &#8220;kap\u00ebrdijm\u00eb&#8221; ne shqiptar\u00ebt disi iden\u00eb e &#8220;evropianizimit&#8221;, iden\u00eb e &#8220;nd\u00ebrkomb\u00ebtarizimit&#8221; etj etj.?<\/p>\n<p>Ngush\u00ebllimi \u00ebsht\u00eb ndoshta vet\u00eb Fakti: &#8220;n\u00ebse nuk zhytemi n\u00eb gjum\u00eb e n\u00eb harresa&#8221; s&#8217;duhet t\u00eb kihet frik\u00eb p\u00ebr gjuh\u00ebn, shqiptar\u00ebt kan\u00eb tashm\u00eb 100 vjet shtetformim, zgjim e m\u00ebk\u00ebmbje! Sipas p\u00ebrsiatjes sime shqiptar\u00ebt kurr\u00eb s&#8217;kan\u00eb qen\u00eb m\u00eb t\u00eb &#8220;zgjuar&#8221;. Un\u00eb mendoj q\u00eb Rilindasit tani v\u00ebrtet mund t&#8217;jen\u00eb t\u00eb qet\u00eb, t\u00eb prehen n\u00eb qet\u00ebsi &#8211; kan\u00eb pritur denj\u00ebsisht si meritor\u00eb t\u00eb pashembullt\u00eb!<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo duhet alarmuar sa i p\u00ebrket &#8220;gjum\u00ebsis\u00eb institucionale&#8221;, si dhe n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi sa u p\u00ebrket pakujdesive t\u00eb instancave t\u00eb Gjuh\u00ebs&#8230;, &#8220;pakujdesi&#8221; q\u00eb ironikisht na p\u00ebrvidhen aq shpesh. Para disa muajve pata lexuar di\u00e7 nga publikimet e Fletores Zyrtare, dhe psh. m\u00eb pati \u00e7uditur vet\u00eb &#8220;Ligji p\u00ebr Komunikimin Elektronik&#8221;&#8230; apo si t\u00eb thuhet pa e &#8220;zgjatur&#8221;, m\u00eb pati \u00e7uditur gjuha e p\u00ebrdorur aty, n\u00eb nj\u00eb Fletore Zyrtare.<\/p>\n<p>P\u00ebr nj\u00eb gjuh\u00eb si Shqipja, q\u00eb kok\u00eb e k\u00ebmb\u00eb ndodhet n\u00eb &#8220;procesin&#8221; e modernizimit, n\u00eb faz\u00ebn jetike t\u00eb pasurimit t\u00eb bagazhit t\u00eb vet (p\u00ebr ta patur konformitetin e k\u00ebrkesave t\u00eb shkenc\u00ebs e kultur\u00ebs s\u00eb sotme t\u00eb globalizuar &#8211; fusha e leksikut dhe e terminologjis\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00ebra nga hallkat par\u00ebsore), andaj them q\u00eb \u00ebsht\u00eb absurd dhe aq e pakuptimt\u00eb t\u00eb anashkalohen me moskujdes hapat e &#8220;fillimeve&#8221; si\u00e7 jan\u00eb Dokumentet Zyrtare e LIGJET!<br \/>\nNga ana tjet\u00ebr n\u00ebp\u00ebr media trumpetojm\u00eb se jemi aq &#8220;sy\u00e7el\u00eb&#8221;, aq t\u00eb aktualizuar&#8230; sa s&#8217;ka m\u00eb, &#8220;up to date&#8221;! Sa e sa njer\u00ebz b\u00ebjn\u00eb aq shum\u00eb zhurm\u00eb me artikuj gazetash p\u00ebr &#8220;papast\u00ebrti&#8221; t\u00eb gjuh\u00ebs dhe p\u00ebr huazime t\u00eb panevojshme, por kurr\u00eb pa ofruar alternativa askush nga kompetent\u00ebt, pa ofruar asgj\u00eb si &#8220;zgjidhje&#8221; reale!<\/p>\n<p>Tani sikur na e imponon dhe vet\u00eb koha, dhe aspiratat p\u00ebr mireqenien ekonomike, na e imponon biznisberja moderne, na e imponon&#8230; n\u00eb Tiran\u00eb, n\u00eb Vlor\u00eb, Shkod\u00ebr, Prishtin\u00eb e gjithandej! Bie fjala do duhej t\u00eb &#8220;sinkronizohemi gjuhesisht&#8221; me gjith\u00e7ka t\u00eb mundshme dhe ekzistente, me t\u00eb gjitha poret e fushave, t\u00eb aktiviteteve. S&#8217;jemi me asgj\u00eb mbrapa, jo aq &#8220;seriozisht&#8221; mbrapa, s&#8217;duhet harruar, as t\u00eb tjer\u00ebt e Evrop\u00ebs nuk i pat\u00ebn pun\u00ebt m\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n<p>Sa p\u00ebr nj\u00eb shembull m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebr faktin k\u00ebtu, po e mbyll prap\u00eb me nj\u00eb shembull t\u00eb holandez\u00ebve: pas shekujsh ndoshta &#8220;mosmar\u00ebveshjesh&#8221;, 12 provinca holandeze me tekat e tyre &#8220;dialekto-logjike&#8221; tek voooon\u00eb, n\u00eb vitet e fundshekullit XX mund t\u00eb &#8220;krenohen&#8221; q\u00eb ia dol\u00ebn me marreveshjen p\u00ebr implementimin e nj\u00eb &#8220;Holandishteje t\u00eb Unisuar&#8221; (ABN &#8211; Algemeen Beschaafd Nederlands). Mir\u00ebpo prap\u00eb, fjalori shpjegues i tyre (shembull: botimi i botuesit prestigjioz van Dale) ka 1 v\u00ebllim t\u00eb t\u00ebr\u00eb n\u00eb vete (aq voluminoz sa fjalori shpjegues i Shqipes) me fjal\u00eb t\u00eb fr\u00ebngjishtes, dmth. me &#8220;fr\u00ebngji-zma!<br \/>\nNganj\u00ebher\u00eb them m\u00ebvete &#8220;ne do ta kapnim kok\u00ebn, s&#8217;do ta duronim kurr\u00eb bie fjala nj\u00eb v\u00ebllim ekstra, sa ai q\u00eb kemi tani, me &#8220;turqizma&#8221;, &#8220;sllavizma&#8221; a &#8220;greqizma&#8221; \ud83d\ude42<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, G 2013 (&#8230;\u00e7far\u00eb n\u00ebse Tirana t&#8217;i kishte 170 nacionalitete, aty mu n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtiteshin me bizneset multimilion\u00ebshe t\u00eb tyre, me restorantesh e kazinosh&#8230; panum\u00ebr kinez\u00eb e eskimez\u00eb, koman\u00e7\u00eb e lulandez\u00eb, apa\u00e7\u00eb e kikirez\u00eb&#8230; obobo&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=1882\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-1882","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1882","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1882"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1882\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1882"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1882"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1882"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}