{"id":18961,"date":"2025-09-19T17:00:23","date_gmt":"2025-09-19T16:00:23","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=18961"},"modified":"2025-12-18T15:32:01","modified_gmt":"2025-12-18T14:32:01","slug":"bukuroshet-e-teknologjise-wit-2024-25-cern-zvicer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=18961","title":{"rendered":"Bukuroshet e Teknologjis\u00eb (WIT 2024-25) – CERN, Zvic\u00ebr"},"content":{"rendered":"

(S. Guraziu – Ars Poetica, Shtator 2025 – fotot: Noemi Caraban Gonzalez, CERN)<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

E gjith\u00eb bota mbar\u00eb impenjohet dhe vazhdimisht thuhet se nevojiten p\u00ebrpjekje t\u00eb m\u00ebtejshme p\u00ebr ta siguruar barazin\u00eb gjinore n\u00eb shkenc\u00eb, teknologji, inxhinieri dhe matematik\u00eb (sidomos dmth n\u00eb fushat e STEM \u2013 science, technology, engineering, mathematics). Edhe OKB-ja s’ndalet duke th\u00ebn\u00eb se bota duhet ta njeh rolin e femrave t\u00eb shkenc\u00ebs, jo vet\u00ebm si p\u00ebrfituese, por dhe si bart\u00ebse, si kontributore t\u00eb ndryshimit progresiv.<\/p>\n

K\u00ebt\u00eb synim e p\u00ebrkrah dhe komuniteti shkencor i bot\u00ebs n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Si\u00e7 dihet ky komunitet s\u2019\u00ebsht\u00eb aspak i vog\u00ebl, pakashum\u00eb sot e gjith\u00eb bota merret \u201cngapak\u201d me shkencat. Bota i ka panum\u00ebr institucione, panum\u00ebr universitete, panum\u00ebr organizata e organizmash q\u00eb merren me shkenc\u00ebn. CERN \u00ebsht\u00eb laboratori kryesor i gjith\u00eb planetit, i mbar\u00eb bot\u00ebs shkencore p\u00ebr fizik\u00ebn th\u00ebrmijore, aty merren me \u00e7\u00ebshtje t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb shkenc\u00ebs, madje dhe me aso t\u00eb “p\u00ebrtej” shkenc\u00ebs : )<\/p>\n

Q\u00ebkur shum\u00eb shtete t\u00eb bot\u00ebs i kan\u00eb bashkuar forcat tekno-shkencore (bashkimi b\u00ebn\u00eb fuqin\u00eb) aty n\u00eb CERN merren s\u00eb bashku me shum\u00e7ka serioze, kryhen lloj-lloj eksperimente t\u00eb shkenc\u00ebs e t\u00eb p\u00ebrtej-shkenc\u00ebs. Bie fjala merren dhe me \u201cmaterien e err\u00ebt\u201d, me \u201canti-materien\u201d, me \u201cenergjin\u00eb e err\u00ebt\u201d, me \u201casimetrin\u00eb e materies-antimateries\u201d, me eksperimente rretherrotull \u201cbig-bang\u201d, me \u201cvrimat e zeza\u201d etj. etj., panum\u00ebr hulumtime, eksperimente, k\u00ebrkime e eksplorime ndodhin n\u00eb CERN.<\/p>\n

Andaj CERN n\u00eb v. 2017 do ta fillonte programin “Grat\u00eb dhe Vajzat n\u00eb Shkenc\u00eb e Teknologji”, ata insistojn\u00eb se karriera n\u00eb fushat e STEM \u00ebsht\u00eb e arritshme dhe p\u00ebr vajzat, nj\u00ebsoj sikur dhe p\u00ebr djemt\u00eb. Aktualisht n\u00eb CERN vet\u00ebm 21.9% e personelit t\u00eb pun\u00ebsuar jan\u00eb femra. Gjithsesi, objektivi aspirativ me \u201c25% femra shkenc\u00ebtare\u201d synohet q\u00eb t\u2019p\u00ebrmbushet deri n\u00eb fund t\u00eb v. 2025. Aspirat\u00eb aq e bukur, apo jo.<\/p>\n

Para ca kohe i pata lavd\u00ebruar dhe vet\u00eb (anise fjal\u00ebt e mia ting\u00ebllojn\u00eb “shakalogjike”, por e kisha me gjith\u00eb mend – at\u00ebbot\u00eb pata komentuar rreth 2 Nobelave t\u00eb s\u00eb madhes Marie Curie), CERN \u00ebsht\u00eb di\u00e7 si vet\u00eb marramendja e shkenc\u00ebs moderne – pata th\u00ebn\u00eb, marramendja e gjith\u00eb planetit shkencor, e gjith\u00eb globit rrotullues, aty qe zbuluar dhe ajo “grimca e Zotit”, ai bozoni i Higgs\u2026 dihet se CERN \u00ebsht\u00eb Laboratori Evropian i Fizik\u00ebs Th\u00ebrmijore ku rrin\u00eb mbledhur gjith\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt e bot\u00ebs, dihet q\u00eb \u00ebsht\u00eb \u201csht\u00ebpia\u201d e Hadron-aparatit t\u00eb Madh (LHC), e aparatit m\u00eb t\u00eb avancuar shkencor q\u00eb ka nd\u00ebrtuar njeriu ndonj\u00ebher\u00eb, jo vet\u00ebm gjat\u00eb 400 viteve t\u00eb shkencave por gjat\u00eb gjith\u00eb historis\u00eb zhvillimore\u2026 njer\u00ebzimi kurr\u00eb s\u2019ka patur ndonj\u00eb aparat m\u00eb t\u00eb avancuar shkencor se CERN – andaj \u00ebsht\u00eb fort e r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00ebse femrat e pun\u00ebsuara aty ta arrijn\u00eb 25% deri n\u00eb fund t\u00eb 2025 (kan\u00eb ngelur dhe ca muaj, dhe nja gjysm\u00eb viti – pata shkruar : )<\/p>\n

Fotografja Noemi Caraban Gonzalez dhe grupi i Grave n\u00eb Teknologji (WIT) n\u00eb CERN disa her\u00eb kan\u00eb synuar t\u00eb rrisin (s\u00ebpaku me foto) p\u00ebrfaq\u00ebsimin e grave n\u00eb baz\u00ebn e t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb CERN (CDS). Sipas tyre, qe kuptuar se kishte munges\u00eb t\u00eb imazheve me cil\u00ebsi t\u00eb lart\u00eb q\u00eb i p\u00ebrshfaqin femrat n\u00eb mjedisin e tyre profesional. K\u00ebshtu q\u00eb do prodhoheshin seri fotografike n\u00eb vitet 2020 dhe 2021. N\u00eb v. 2024 do b\u00ebhej nj\u00eb seri fotosh pas ekspozit\u00ebs “Jo Pun\u00eb Grash” (n\u00eb OKB t\u00eb Gjenev\u00ebs – gjoja si refuzim i klisheve se “shkencat dhe teknologjit\u00eb s’na qenkan pun\u00eb grash). Tani, k\u00ebto foto q\u00eb po i hedhim k\u00ebtu n\u00eb blog-faqen ton\u00eb, jan\u00eb seria m\u00eb e fundit shkrepur nga fotografja Caraban Gonzales n\u00eb CERN. Ajo thot\u00eb se \u00e7do grua \u00ebsht\u00eb fotografuar n\u00eb vendin e saj t\u00eb pun\u00ebs, dhe fotografit\u00eb synojn\u00eb t\u00eb tregojn\u00eb shum\u00ebllojshm\u00ebrin\u00eb e pun\u00ebve n\u00eb CERN.<\/p>\n