{"id":1994,"date":"2019-09-30T17:28:48","date_gmt":"2019-09-30T17:28:48","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=1994"},"modified":"2024-04-19T12:33:06","modified_gmt":"2024-04-19T11:33:06","slug":"oberoni-titania-xhuxhi-keqet-dhe-metafora-shekspiriane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=1994","title":{"rendered":"Oberoni, Titania, Xhuxhi-keq\u00ebt dhe Metafora Shekspiriane!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, Sh 2019<\/em><\/p>\n<p>(&#8230;<strong>s&#8217;kemi si t&#8217;i gjykojm\u00eb vet\u00eb zanat, sidoqoft\u00eb n\u00eb aspektin metaforik f\u00ebmija i &#8220;shk\u00ebmbyer&#8221; sh\u00ebrben di\u00e7 si simbol p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebn q\u00eb ndihet i shk\u00ebputur nga familja e vet, pra qoft\u00eb figurativisht qoft\u00eb realisht<\/strong>&#8230;)<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Joseph-Noel-Paton-1821-1901-Grindja-mes-Oberonit-dhe-Titanis\u00eb-1849.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1995\" src=\"https:\/\/www.letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Joseph-Noel-Paton-1821-1901-Grindja-mes-Oberonit-dhe-Titanis\u00eb-1849.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"560\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Joseph-Noel-Paton-1821-1901-Grindja-mes-Oberonit-dhe-Titanis\u00eb-1849.jpg 1736w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Joseph-Noel-Paton-1821-1901-Grindja-mes-Oberonit-dhe-Titanis\u00eb-1849-300x187.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Joseph-Noel-Paton-1821-1901-Grindja-mes-Oberonit-dhe-Titanis\u00eb-1849-768x478.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Joseph-Noel-Paton-1821-1901-Grindja-mes-Oberonit-dhe-Titanis\u00eb-1849-1024x637.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/a> <\/p>\n<p>&#8220;<strong>\u00cbnd\u00ebrr e nj\u00eb Nate Verore<\/strong>&#8221; si komedi skenike shkekspiriane flet p\u00ebr zhytjen dhe zgjimin nga &#8220;magjia&#8221; e dashuris\u00eb brenda nat\u00ebs, qesharake p\u00ebr nga shkurt\u00ebsia, brenda nj\u00eb nate t\u00eb vetme (madje-madje brenda nj\u00eb \u00ebndrre t\u00eb vetme). Sa p\u00ebr piktorin J. Paton, e qart\u00eb q\u00eb ishte &#8220;frym\u00ebzim&#8221; i mrekulluesh\u00ebm oniristik-shekspirian, dhe rast p\u00ebr t&#8217;i brushizuar mbi 160 zana. Nj\u00ebsoj si\u00e7 ishte fatlum\u00ebsi e rrall\u00eb pikturale q\u00eb Carroll t&#8217;i gjente nj\u00eb nga nj\u00eb, qoft\u00eb dhe me lup\u00eb, t\u00eb gjitha zanat e Paton (p\u00ebr nevojat e veta, p\u00ebr t&#8217;i shtuar oksigjen frym\u00ebzimit imagjinar e p\u00ebrrallor).<\/p>\n<p>Pata lexuar diku (para 5-6 viteve) se Lewis Carroll, autor i &#8220;Alice in Wonderland&#8221; (Liza n\u00eb Bot\u00ebn e \u00c7udirave) i kishte numruar jo m\u00eb pak por 165 zana n\u00eb piktur\u00ebn e Paton \ud83d\ude42<br \/>\nN\u00eb cil\u00ebn prej tyre nuk specifikohej. Sa p\u00ebr numrimin, s&#8217;\u00ebsht\u00eb p\u00ebr t&#8217;u \u00e7uditur aspak, cilado nga 2 tabllot e J. Paton \u00ebsht\u00eb nga aso pikturash me &#8220;1 milion&#8221; detaje (si\u00e7 i quaj un\u00eb), shkrimtarit mund t&#8217;i jen\u00eb nevojitur sakt\u00eb t\u00eb gjitha detajet. Sinqerisht, vet\u00eb s&#8217;e kam lexuar ende &#8220;Liz\u00ebn&#8230;&#8221;, por di q\u00eb libri i mir\u00ebnjohur i p\u00ebrshkruan aventurat e magjishme t\u00eb nj\u00eb vajze me emrin Liza. Lewis Carroll shkruan p\u00ebr bot\u00eb q\u00eb qeverisen nga \u00e7udirat e magjit\u00eb, n\u00eb bot\u00ebt e tilla asgj\u00eb s&#8217;\u00ebsht\u00eb e pamundur.<\/p>\n<p>N\u00eb besimet e popullit zanat p\u00ebrfytyrohen(shin) si vajza tep\u00ebr t\u00eb bukura, marramend\u00ebse&#8230; t\u00eb mirret mendja nga bukuri e tyre, t\u00eb cilat jetojn\u00eb diku n\u00ebp\u00ebr pyje. P\u00ebrshkruhen si t\u00eb zonjat e si trim\u00ebresha po ashtu. P\u00ebr t&#8217;i par\u00eb e takuar paksa e v\u00ebshtir\u00eb, zor se do shfaqeshin enkas p\u00ebr neve &#8211; nj\u00ebsoj si\u00e7 nuk shfaqet bie fjala Artemisa, asnj\u00eb nga bukuroshet mitologjike. Mir\u00ebpo saher\u00eb t\u00eb jet\u00eb nevoja, zanat ashtu paduksh\u00ebm vrapojn\u00eb dhe u dalin n\u00eb ndihm\u00eb trimave e princave.<\/p>\n<p>Kuptohet, jo vet\u00ebm kaq, ato e kan\u00eb fuqin\u00eb magjike dhe p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebshkuar. Thjesht t&#8217;iu shkoj\u00eb mendja&#8230; dhe magjia e kryer. N\u00ebse t&#8217;jesh ndonj\u00eb i keq a shpirtlig, t\u00eb mori lumi, sepse h\u00ebp\u00ebrh\u00eb tashm\u00eb t&#8217;kan\u00eb shituar zanat. K\u00ebshtu thot\u00eb populli, flitet p\u00ebr &#8220;shitimin&#8221; e zanave.<br \/>\nAnise (si supozim) magjin\u00eb e &#8220;shitimit&#8221; mbase nuk e praktikonin aq shpesh, ose tep\u00ebr rrall\u00eb e asfare. Sepse dor\u00ebn n\u00eb zem\u00ebr, s&#8217;iu ka hije bukurosheve t\u00eb mallkojn\u00eb e t\u00eb nd\u00ebshkojn\u00eb, nuk thot\u00eb populli kot &#8220;e bukur si zan\u00eb&#8221;, ose &#8220;na erdhi nusja-bukuroshja si zan\u00eb mali&#8221;&#8230;<\/p>\n<p>N\u00eb p\u00ebrrallat (qofshin aso shekspiriane a t\u00eb popullit) nj\u00ebsoj si\u00e7 i kan\u00eb njer\u00ebzimi mbret\u00ebrit\u00eb e veta, edhe zanat e kishin mbret\u00ebrin\u00eb e tyre. Mbreti dhe mbret\u00ebresha na ishin Oberoni dhe Titania. Sipas piktur\u00ebs s\u00eb Paton, \u00e7ifti mbret\u00ebror Oberoni e Titania grinden rreth posedimit t\u00eb nj\u00eb f\u00ebmije t\u00eb &#8220;shk\u00ebmbyer&#8221; (nd\u00ebrruar). P\u00ebr fat t\u00eb keq, gjuha shqipe s&#8217;ka term t\u00eb &#8220;ve\u00e7ant\u00eb&#8221; (dmth. me sa di un\u00eb) &#8211; por nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb i &#8220;shk\u00ebmbyer&#8221; \u00ebsht\u00eb nj\u00eb foshnje q\u00eb vidhej n\u00eb djep nga kukudh\u00ebt, xhuxh\u00ebt ose shkurtabiq\u00ebt menj\u00ebher\u00eb pas lindjes dhe z\u00ebvend\u00ebsohej me nj\u00eb tjet\u00ebr.<\/p>\n<p>Pra as zanat nuk ishin aq-aq t\u00eb &#8220;pafajshme&#8221;, ishin hajnesha dhe e sabotonin fatin e f\u00ebmij\u00ebve. E qart\u00eb q\u00eb fisnik\u00ebria e tyre sa u p\u00ebrket &#8220;etikave&#8221; ka mjaft pik\u00ebpyetje n\u00eb bisht. Pasi dihet, kukudh\u00ebt e shkurtabiq\u00ebt ishin n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb tyre, akoma jan\u00eb dhe sot e k\u00ebsaj dite, n\u00eb p\u00ebrrallat asgj\u00eb s&#8217;ka ndryshuar. Jo pra, f\u00ebmij\u00ebt apo lexuesit e vegj\u00ebl s&#8217;duhet t\u00eb \u00e7uditen me bot\u00ebt p\u00ebrrallore, me asnj\u00eb bot\u00eb \u00e7udirash.<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Joseph-Noel-Paton-1821-1901-Pajtimi-mes-Oberonit-dhe-Titanis\u00eb-1847.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1996\" src=\"https:\/\/www.letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Joseph-Noel-Paton-1821-1901-Pajtimi-mes-Oberonit-dhe-Titanis\u00eb-1847.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"560\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Joseph-Noel-Paton-1821-1901-Pajtimi-mes-Oberonit-dhe-Titanis\u00eb-1847.jpg 1736w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Joseph-Noel-Paton-1821-1901-Pajtimi-mes-Oberonit-dhe-Titanis\u00eb-1847-300x187.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Joseph-Noel-Paton-1821-1901-Pajtimi-mes-Oberonit-dhe-Titanis\u00eb-1847-768x478.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Joseph-Noel-Paton-1821-1901-Pajtimi-mes-Oberonit-dhe-Titanis\u00eb-1847-1024x637.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/a><br \/>\nJoseph Noel Paton (1821-1901) &#8211; Pajtimi mes Oberonit dhe Titanis\u00eb, 1847<\/p>\n<p>Xhuxhi-keq\u00ebt a shkurtabiq\u00ebt do ta z\u00ebvend\u00ebsonin nj\u00eb foshnje n\u00ebse t\u00eb ishte yll a yllk\u00eb, bukurosh a bukuroshe, sepse duke qen\u00eb ata vet\u00eb t\u00eb sh\u00ebmtuar, u vinte inat&#8230; e kishin zili pamjen e bukur t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve njer\u00ebzor. Si inat\u00e7or\u00eb q\u00eb ishin thjesht do ta nd\u00ebrronin t\u00eb bukuren me ndonj\u00eb foshnje p\u00ebrrallash, sido q\u00eb t\u00eb q\u00ebllonte, fort sh\u00ebmtara\u00e7e apo n\u00eb rastin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, m\u00eb pak sh\u00ebmtara\u00e7e. Psh. n\u00eb Mesjet\u00eb, foshnjat q\u00eb lindnin t\u00eb deformuara e me s\u00ebmundjesh t\u00eb komplikuara konsideroheshin si &#8220;shk\u00ebmbime&#8221; zanash.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu q\u00eb n\u00ebp\u00ebr l\u00ebndina e pyjesh prore rri shtruar pyetja, vall\u00eb si mund t\u00eb justifikohen t\u00eb tilla padrejt\u00ebsi zanash?! Le t&#8217;i ndihmojn\u00eb trimat e princat, mir\u00eb magjib\u00ebrja dhe \u00e7udirat e pyllit&#8230; mir\u00ebpo pse duhet t\u00eb merren me &#8220;sabotimin&#8221; e fatit t\u00eb foshnjave : ) S&#8217;kemi si t&#8217;i gjykojm\u00eb vet\u00eb zanat, sidoqoft\u00eb n\u00eb aspektin metaforik f\u00ebmija i &#8220;shk\u00ebmbyer&#8221; sh\u00ebrben di\u00e7 si simbol p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebn q\u00eb ndihet i shk\u00ebputur nga familja e vet, pra qoft\u00eb figurativisht qoft\u00eb realisht.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, grindja mbret\u00ebrore mes Oberonit e Titanis\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet\u00ebsi as pikturale as p\u00ebrrallore. N\u00eb fakt t\u00eb gjitha fajet i kishte Shekspiri, gjith\u00e7ka ishte thjesht nj\u00eb shaka e vog\u00ebl shekspiriane, ishte &#8220;\u00ebnd\u00ebrr-dram\u00eb&#8221; e ujdisur nga ai vet\u00eb. Mbreti Oberon d\u00ebshiron ta turp\u00ebroj\u00eb mbret\u00ebresh\u00eb Titanin\u00eb me &#8220;parfumin magjik t\u00eb dashuris\u00eb&#8221; duke e b\u00ebr\u00eb at\u00eb t\u00eb dashurohet n\u00eb nj\u00eb gomar. Dhe pasi Titania e magjepsur ia jep foshnjen e &#8220;shk\u00ebmbyer&#8221;, dmth kur \u00ebsht\u00eb pajtuar q\u00eb t&#8217;i takoj\u00eb atij, mbreti tashm\u00eb ngutet ta zhb\u00ebj\u00eb magjin\u00eb, Titania duke u zgjuar nga magjepsja fillimisht pandeh se ndjenja e saj p\u00ebr &#8220;gomarin&#8221; ishte \u00ebnd\u00ebrr. Por &#8220;realisht&#8221; brenda \u00ebndrr\u00ebs (si dhe rishtas + 1 her\u00eb brenda \u00ebndrr\u00ebs shekspiriane), dashuri\u00e7ka e saj s&#8217;ishte \u00ebnd\u00ebrr, por v\u00ebrtet\u00ebsi e shkaktuar nga magjia, nga l\u00ebngu magjik i Oberonit.<\/p>\n<p>Ndonj\u00ebher\u00eb ndodh\u00eb dashurohet njeriu n\u00eb dikend, gjith\u00e7ka duket si magjepsje, si \u00ebmb\u00eblsi, si \u00ebnd\u00ebrr, dhe kur t&#8217;jet\u00eb liruar nga deliri i \u00ebndrr\u00ebs, duket pastaj aq e pabesueshme, si ishte e mundur ta dashuroja nj\u00eb person t\u00eb till\u00eb, habitet njeriu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, Sh 2019 (&#8230;s&#8217;kemi si t&#8217;i gjykojm\u00eb vet\u00eb zanat, sidoqoft\u00eb n\u00eb aspektin metaforik f\u00ebmija i &#8220;shk\u00ebmbyer&#8221; sh\u00ebrben di\u00e7 si simbol p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebn q\u00eb ndihet i shk\u00ebputur nga familja e vet, pra qoft\u00eb figurativisht qoft\u00eb realisht&#8230;) &#8220;\u00cbnd\u00ebrr&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=1994\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13,10],"tags":[],"class_list":["post-1994","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-classic","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1994","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1994"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1994\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1994"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1994"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1994"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}