{"id":2116,"date":"2019-09-30T22:22:57","date_gmt":"2019-09-30T22:22:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=2116"},"modified":"2024-04-18T09:54:29","modified_gmt":"2024-04-18T08:54:29","slug":"edward-john-poynter-izraeli-ne-egjipt-1867","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=2116","title":{"rendered":"Edward John Poynter &#8211; Izraeli n\u00eb Egjipt, 1867"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ngjeshje, Dyzim i Arkeologjis\u00eb, i Artit, i Historis\u00eb!<\/strong><br \/>\n(<em>Senad Guraziu &#8211; Ars Poetica, Sh 2019<\/em>)<\/p>\n<p>[ ngjitur: Edward John Poynter (1836-1919) &#8211; <strong>Izraeli n\u00eb Egjipt<\/strong>, 1867 ]<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Edward-John-Poynter-1836-1919-Izraeli-n\u00eb-Egjipt-1867.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-2117 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Edward-John-Poynter-1836-1919-Izraeli-n\u00eb-Egjipt-1867.jpg\" alt=\"\" width=\"2048\" height=\"858\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Edward-John-Poynter-1836-1919-Izraeli-n\u00eb-Egjipt-1867.jpg 2048w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Edward-John-Poynter-1836-1919-Izraeli-n\u00eb-Egjipt-1867-300x126.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Edward-John-Poynter-1836-1919-Izraeli-n\u00eb-Egjipt-1867-768x322.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Edward-John-Poynter-1836-1919-Izraeli-n\u00eb-Egjipt-1867-1024x429.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 2048px) 100vw, 2048px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Tablloja konsiderohet si nj\u00eb nga kryeveprat e Poynter, mund t\u00eb thuhet se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb &#8220;p\u00ebrshkrim&#8221; grafik i Eksodit (I : 7-11), sipas Poynter duhet t&#8217;i shohim me dhjetra skllev\u00ebr izraelit\u00eb duke e t\u00ebrhequr karroc\u00ebn e r\u00ebnd\u00eb, ngarkuar me skulptur\u00ebn gjigante, nj\u00eb luan i madh punuar prej graniti t\u00eb kuq, derisa mbikqyr\u00ebsit apo rojet egjiptase i fshikullojn\u00eb.<\/p>\n<p>Piktura duket mjaft e ngjeshur, ka panum\u00ebr figurash e detajesh, skllav\u00ebria ashtu-k\u00ebshtu ishte tmerr\u00ebsisht e r\u00ebnd\u00eb, n\u00eb plan t\u00eb par\u00eb e shohim nj\u00eb skllav t\u00eb molisur, dikush duke i ofruar uj\u00eb e ndihm\u00eb, fare majtas (ose n\u00eb fund, prapa karroc\u00ebs) e shohim dhe &#8220;ombrell\u00ebn e hijes&#8221;, n\u00ebn t\u00eb figura e ndonj\u00eb kleriku t\u00eb lart\u00eb, ose ndonj\u00eb administrator i faraonit, si dhe sh\u00ebrb\u00ebtor\u00ebt duke e freskuar.<br \/>\nM\u00eb thell\u00eb n\u00eb perspektiven pikturale shohim nj\u00eb sfond t\u00eb &#8220;larmish\u00ebm&#8221;, lloj-lloj tempujsh grumbulluar nga gjithandej, tempuj t\u00eb ndrysh\u00ebm n\u00eb nj\u00eb piktur\u00eb t\u00eb vetme. Bie fjala, e shohim piramiden nga pllaja e Gizas\u00eb, pallatet e lloj-llojshme t\u00eb elitar\u00ebve apo pallatesh mbret\u00ebrore mbushur me figura a vizatime, por shohim dhe Tempullin e Horusit n\u00eb Edfu&#8230;<\/p>\n<p>&#8220;&#8230;Piktori i ri Poynter ofron &#8220;\u00e7do d\u00ebshmi t\u00eb p\u00ebrfitimit t\u00eb plot\u00eb nga studimi i koh\u00ebve t\u00eb fundit t\u00eb Egjiptit&#8230; nj\u00eb shembull tipik i aplikimit t\u00eb suksessh\u00ebm t\u00eb parimit modern, i dyzimit t\u00eb arkeologjis\u00eb dhe artit&#8221;, Poynter i ka b\u00ebr\u00eb s\u00eb bashku figurat e tempujve t\u00eb Tebes, t\u00eb atyre n\u00eb Edfu e t\u00eb Filas\u00eb, mb\u00ebshtetur nga Piramida e Madhe n\u00eb Giza, si dhe shk\u00ebmbinjt\u00eb g\u00eblqeror\u00eb t\u00eb Tebes, p\u00ebr t\u00eb sh\u00ebrbyer si sfond, ngjash\u00ebm me sfondin kinemaskopik &#8211; &#8220;The Illustrated London News&#8221;, 1867<\/p>\n<p>Anise qe pritur mir\u00eb n\u00eb ekspozit\u00ebn e v. 1867, n\u00eb fakt ishte nj\u00eb sukses p\u00ebr artistin, dhe derisa nga &#8220;Illustrated&#8230;&#8221; fjal\u00ebt jan\u00eb vet\u00ebm lavd\u00ebruese, tablloja pati hasur edhe n\u00eb kritikat e koh\u00ebs. Disa kritik\u00eb nuk pajtoheshin me shp\u00ebrfilljen e dukshme t\u00eb Poynter sa i p\u00ebrket sakt\u00ebsis\u00eb arkeologjike. Sfondi prej tempujsh grumbull (ngjash\u00ebm si &#8220;p\u00ebrzierje moderne fotoshopike&#8221;), ndokujt mbase i dukej si &#8220;sfond kinemaskopik&#8221; mir\u00ebpo dikujt tjet\u00ebr josakt\u00ebsia arkeologjike dhe &#8220;p\u00ebrzierja&#8221; s&#8217;i p\u00eblqenin fare.<br \/>\nNd\u00ebrkaq, p\u00ebr ndonj\u00eb kritik tjet\u00ebr thjesht tema n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi nuk ishte &#8220;rrahur&#8221; n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme e t\u00eb p\u00eblqyeshme.<\/p>\n<p>Tempulli i Horusit n\u00eb Edfu (i theksuar n\u00eb piktur\u00ebn) u ka b\u00ebr\u00eb ball\u00eb mij\u00ebvje\u00e7ar\u00ebve, thuhet se \u00ebsht\u00eb nga tempujt e ruajtur m\u00eb s\u00eb miri n\u00eb Egjipt, nd\u00ebrtimi i t\u00eb cilit zgjati pothuaj 200 vjet. Tempulli u nd\u00ebrtua n\u00ebn sundimin Ptolemaik, mes viteve 237 &#8211; 57 p.e.s., punimet qen\u00eb nisur nga Ptolemeu III (n\u00eb v. 237 p.e.s.) dhe puna u vazhdua tutje nga pasardh\u00ebsit e tij, p\u00ebrfundimisht tempulli qe kompletuar n\u00ebn Ptolemeun XII, n\u00eb v. 57 p.e.s.<\/p>\n<p>Sipas &#8220;interpretatio graeca&#8221; Horusi identifikohej si Apolloni, nd\u00ebrsa dihet, Apolloni ishte hyjnia kryesore i grek\u00ebve, nj\u00ebri nga hyjnit\u00eb m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme olimpike, nj\u00ebri nga hyjnit\u00eb mjaft komplekse greke e romake. Apolloni ishte zot dhe mbrojt\u00ebs i muzik\u00ebs, i vall\u00ebzimit, i poezis\u00eb etj etj. N\u00ebse Horusi ishte &#8220;Apolloni&#8221;, dhe n\u00ebse qytet\u00ebrimi greko-romak jan\u00eb djepi i qytet\u00ebrimit per\u00ebndimor t\u00eb s\u00eb sotmes, at\u00ebher\u00eb&#8230;<\/p>\n<p>&#8230;duke i l\u00ebn\u00eb m\u00ebnjan\u00eb t\u00eb gjitha t\u00eb tjerat (e duhet l\u00ebn\u00eb anash aq shum\u00eb), dhe vet\u00ebm si udh\u00ebheq\u00ebs i Muzave, si frym\u00ebzues i gjenialitetit t\u00eb tyre, pa Apollonin njer\u00ebzimi s&#8217;do kishte mb\u00ebrritur askund. Madje thuhet se ai ishte shpik\u00ebsi i muzikave me &#8220;tela&#8221;. Dmth. nuk i pati shpikur komplet t\u00eb gjitha, pianon duhet ta ket\u00eb shpikur ndokush tjet\u00ebr, instrumentet e frym\u00ebs po ashtu, por mitologjia na thot\u00eb se kitara e lira i takojn\u00eb atij si shpikje.<\/p>\n<p>Pra as Rolling-Stonsat as Beatles-at e s\u00eb sotmes s&#8217;do ia b\u00ebnin &#8220;g\u00ebk&#8221; pa meritat e Apollonit. Gjithkujt duhet njohur meritat e shpikjeve, s&#8217;duhet hyr\u00eb n\u00eb hak, sikur q\u00eb Njutnit i takojn\u00eb ato meritat e veta, Njutni s&#8217;do thot\u00eb kurr\u00eb &#8220;e zbulova Amerik\u00ebn&#8221;, as Tesla s&#8217;do k\u00ebrkoj\u00eb \u00e7far\u00eb s&#8217;i takon, as Ajnshtajni, as Da Vin\u00e7i, askush&#8230; Andaj meritat apollonike ngelen p\u00ebrjetsh\u00ebm meritore t\u00eb meritave. Imagjino \u00e7far\u00eb &#8220;monotonie&#8221; do ishte pa muzikat, do kishim vdekur nga m\u00ebrzia. Ose bie fjala pa frym\u00ebzimin e muzave s&#8217;do i kishim as artet, as let\u00ebrsin\u00eb, as shkencat&#8230; asgje.<\/p>\n<p>* &#8220;<strong>interpretatio graeca<\/strong>&#8221; &#8211; si term i p\u00ebrshkruan p\u00ebrpjekjet greke p\u00ebr t&#8217;i shpjeguar besimet dhe mitet e t\u00eb tjer\u00ebve, t\u00eb kulturave tjera, dmth. si diskurs n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb t\u00eb cilit konceptet fetare, praktikat e lashta greke, hyjnit\u00eb dhe mitet p\u00ebrdoren (ose merren si p\u00ebrpjekje) p\u00ebr t&#8217;i interpretuar e p\u00ebr t&#8217;i kuptuar mitologjit\u00eb dhe fet\u00eb e kulturave t\u00eb tjera (pakashum\u00eb si metodologji krahasimtare, duke k\u00ebrkuar ekuivalenca e karakteristika t\u00eb nj\u00ebllojta).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ngjeshje, Dyzim i Arkeologjis\u00eb, i Artit, i Historis\u00eb! (Senad Guraziu &#8211; Ars Poetica, Sh 2019) [ ngjitur: Edward John Poynter (1836-1919) &#8211; Izraeli n\u00eb Egjipt, 1867 ] Tablloja konsiderohet si nj\u00eb nga kryeveprat e Poynter, mund t\u00eb thuhet se \u00ebsht\u00eb&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=2116\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-2116","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-classic"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2116","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2116"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2116\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2116"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2116"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2116"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}