{"id":240,"date":"2018-12-08T22:52:36","date_gmt":"2018-12-08T22:52:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=240"},"modified":"2024-08-27T05:55:23","modified_gmt":"2024-08-27T04:55:23","slug":"arti-vizualiteti-fiksioni-shkenca-ajnshtajni-nobeli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=240","title":{"rendered":"Arti (Vizual), Fiksioni, Shkenca, Ajnshtajni&#8230; Nobeli!"},"content":{"rendered":"<p>(&#8230;<strong>Ajnshtajni, para 100 viteve e deri dhe sot e k\u00ebsaj dite vazhdon t&#8217;i &#8220;intrigoj\u00eb&#8221; shkenc\u00ebtar\u00ebt e bot\u00ebs &#8211; Filmi &#8220;Interstellar&#8221; i Nolan u publikua n\u00eb v. 2014, LIGO-projekti i &#8220;konfirmoi val\u00ebt gravitacionale&#8221; t\u00eb Ajnshtajnit n\u00eb v. 2015<\/strong>&#8230;)<\/p>\n<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, N 2018 (gjith\u00e7ka e k\u00ebsaj bote aq e &#8220;lidhur&#8221;&#8230;)<\/em><\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/inception_web.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-241 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/inception_web.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/inception_web.jpg 1920w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/inception_web-300x169.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/inception_web-768x432.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/inception_web-1024x576.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>Stelios Mousarris<\/strong>, me ndihm\u00ebn e 3D-modelimit, dhe i frym\u00ebzuar nga filmi &#8220;Inception&#8221; (2010), i ka shkrepur mendja p\u00ebr &#8220;Wave City Coffee-Table&#8221;, dhe p\u00ebr &#8220;&#8230;Dining Table&#8221;! Tavolina mjaft t\u00eb bukura, s&#8217;duhet hyr\u00eb n\u00eb hak t\u00eb ides\u00eb. Si 3D-ide dhe s&#8217;kushtojn\u00eb aq, por si vepra arti, punuar realisht me materialet p\u00ebrkat\u00ebse&#8230; mund t\u00eb jen\u00eb mjaft t\u00eb shtrenjta.<\/p>\n<p><strong>Ayd\u0131n Buyuktas<\/strong>, i cili qenka nj\u00eb grafist dhe fotograf-dronist nga Stambolli, i frym\u00ebzuar nga libri &#8220;Flatland&#8221; (si\u00e7 m\u00ebsova), i paska b\u00ebr\u00eb ca seri t\u00eb fotove ajrore t\u00eb Stambollit, pastaj i paska &#8220;fotomanipuluar&#8221; ato p\u00ebrmes Photoshop. Efekti p\u00ebrfundimtar si &#8220;mashtrim optik&#8221; na i kujton qytetet e lakuara, si\u00e7 qen\u00eb paraqitur n\u00eb filmin &#8220;Inception&#8221;, 2010 t\u00eb regjisorit Christopher Nolan. P\u00ebr mua 3D-lakueshm\u00ebria e tavolinave dhe mashtrimi optik i grafistit turk s&#8217;jan\u00eb as di\u00e7 e re dhe as aq interesante.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo efektet fotoshopike t\u00eb Buyuktas, sikur dhe &#8220;3D-tavolinat&#8221; e Mousarris, ma kujtuan aty p\u00ebr aty konceptin e &#8220;Inception&#8221;, m&#8217;i kujtuan Hollivudin dhe skenarist\u00ebt &#8220;avangard\u00eb&#8221; (t\u00eb cil\u00ebt din\u00eb ta &#8220;miksojn\u00eb&#8221; aq bukur shkenc\u00ebn e mir\u00ebfillt\u00eb me fanta-shkenc\u00ebn &#8211; e q\u00eb kuptohet, madje dhe Ajnshtajni e dinte se ky &#8220;miksim&#8221; a p\u00ebrzierje \u00ebsht\u00eb kushti &#8220;ky\u00e7&#8221; p\u00ebr avancime t\u00eb shkenc\u00ebs REALE), ma kujtuan LIGO-projektin, m&#8217;i kujtuan t\u00eb arriturat shkencore, Nobelat e fresk\u00ebt&#8230; etj.<\/p>\n<p>Filmi i Ch. Nolan ishte nj\u00eb &#8220;skenar&#8221; mjaft kompleks psikologjik dhe fanta-shkencor, prodhim i p\u00ebrbashk\u00ebt &#8220;usa-uk&#8221;, n\u00eb rolin kryesor Leonardo DiCaprio, i cili film si tem\u00eb e kishte &#8220;nd\u00ebrthurjen&#8221; e reales-joreales, ose p\u00ebrzierjen e realitetit dhe t\u00eb jorealitetit (\u00ebndrrave). &#8220;Inception&#8221; p\u00ebr shikuesit e sillte nj\u00eb bot\u00eb ku \u00ebndrrat mund t\u00eb manipuloheshin, kontrolloheshin dhe koordinoheshin nga \u00ebnd\u00ebrruesi. Personazhet e filmit mund t\u00eb nd\u00ebrtonin qytete t\u00eb t\u00ebra thjesht me &#8220;mendjen&#8221; e tyre, mund t&#8217;i sfidonin ligjet e gravitetit &#8220;njutnian e ajnshtanian&#8221;, sikur dhe vet\u00eb ligjet e arsyes dhe t\u00eb fantazis\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrndryshe Christopher Nolan njihet p\u00ebr filmat e tjer\u00eb si Interstellar, Memento, Prestige&#8230; dhe mjaft t\u00eb tjer\u00eb. Numrin e sakt\u00eb t\u00eb filmave t\u00eb tij nuk e di, un\u00eb kam par\u00eb vet\u00ebm 2 filma t\u00eb Nolan, n\u00eb v. 2010 &#8220;Inception&#8221;, dhe &#8220;Interstellar&#8221; n\u00eb v. 2014 (k\u00ebt\u00eb t\u00eb fundit jo vet\u00ebm par\u00eb, por dhe pothuaj &#8220;studiuar&#8221;, kam lexuar dhe skenarin e Nolan, si dhe pata &#8220;trasuar&#8221; mjaft materiale tjera (si frym\u00ebzime eventuale t\u00eb tij). Sepse m\u00eb interesonte di\u00e7, Nolan sikur ia del ta &#8220;provokoj\u00eb&#8221; kureshtin\u00eb e shumkujt : )<\/p>\n<p>Sepse &#8220;rr\u00ebfimi&#8221; i Nolan bazohej kryesisht n\u00eb teorit\u00eb shkencore t\u00eb fizikanit amerikan Kip Thorne (i cili n\u00eb v. 2017 dhe e mori Nobelin e Fizik\u00ebs p\u00ebr pun\u00ebn e tij n\u00eb detektorin LIGO dhe n\u00eb v\u00ebzhgimin e val\u00ebve gravitacionale).<br \/>\nPara 1 shekulli tashm\u00eb, n\u00eb v. 1916 Ajnshtajni pati &#8220;supozuar&#8221; p\u00ebr ekzistenc\u00ebn e &#8220;val\u00ebve gravitacionale&#8221;, n\u00eb teorin\u00eb e P\u00ebrgjithshme t\u00eb Relativitetit supozimi i Ajnshtajnit \u00ebsht\u00eb di\u00e7 si nj\u00eb &#8220;val\u00ebzim&#8221; i lakimit t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs, e q\u00eb nga burimi &#8220;hipotetik&#8221; dmth. p\u00ebrhapet si nj\u00eb val\u00eb (ngjash\u00ebm si\u00e7 p\u00ebrhapen val\u00ebt e ujit). Nga qarqet shkencore, n\u00eb v. 2015 thuhej se ekzistenca e &#8220;val\u00ebve gravitacionale&#8221; u konfirmua, shkenc\u00ebtar\u00ebt thoshin se konfirmimi u arrit n\u00eb baz\u00eb t\u00eb v\u00ebzhgimeve direkte nga 2 aparate nj\u00ebkoh\u00ebsisht. Qen\u00eb nd\u00ebrtuar enkas p\u00ebr k\u00ebt\u00eb pun\u00eb 2 mega-aparate, dhe t\u00eb cil\u00ebt pat\u00ebn &#8220;pritur me durim&#8221; t\u00eb madh me vite e dekada. N\u00eb v. 2017, 3 shkenc\u00ebtar\u00eb rreth e rrotull LIGO-projektit u shp\u00ebrblyen me Nobel.<\/p>\n<p>E qart\u00eb, filmaxhiu Ch. Nolan mua dhe ndoshta miliona t\u00eb tjer\u00eb nga mbar\u00eb bota na pati &#8220;intriguar&#8221; me fiksionin e tij.<br \/>\nAjnshtajni, para 100 viteve e deri dhe sot e k\u00ebsaj dite vazhdon t&#8217;i &#8220;intrigoj\u00eb&#8221; shkenc\u00ebtar\u00ebt e bot\u00ebs. Filmi &#8220;Interstellar&#8221; i Nolan u publikua n\u00eb v. 2014, LIGO-projekti i &#8220;konfirmoi val\u00ebt gravitacionale&#8221; t\u00eb Ajnshtajnit n\u00eb v. 2015, n\u00eb v. 2017 filloi &#8220;reshja&#8221; e Nobelave p\u00ebr shkenc\u00ebtar\u00ebt rreth LIGO-projektit. Mrekullia&#8230; thua se ia kalon dhe vet\u00eb &#8220;Inception&#8221;!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(&#8230;Ajnshtajni, para 100 viteve e deri dhe sot e k\u00ebsaj dite vazhdon t&#8217;i &#8220;intrigoj\u00eb&#8221; shkenc\u00ebtar\u00ebt e bot\u00ebs &#8211; Filmi &#8220;Interstellar&#8221; i Nolan u publikua n\u00eb v. 2014, LIGO-projekti i &#8220;konfirmoi val\u00ebt gravitacionale&#8221; t\u00eb Ajnshtajnit n\u00eb v. 2015&#8230;) S. Guraziu &#8211;&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=240\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-240","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/240","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=240"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/240\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=240"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=240"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=240"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}