{"id":2515,"date":"2019-10-01T20:07:04","date_gmt":"2019-10-01T20:07:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=2515"},"modified":"2025-09-19T01:13:10","modified_gmt":"2025-09-19T00:13:10","slug":"ideja-juaj-e-vjeter-ideja-e-krisur-ideja-juaj-gjeniale","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=2515","title":{"rendered":"Ideja juaj e vjet\u00ebr&#8230; ideja e &#8220;krisur&#8221;, ideja juaj gjeniale!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, M 2019 (Di\u00e7 si humoresk\u00eb&#8230;)<\/em><\/p>\n<p>(&#8230;<strong>idet\u00eb e vjetra t\u00eb poet\u00ebve vet\u00ebm sa kristalizohen, kthehen n\u00eb di\u00e7 si perlash, n\u00eb ide safirike e diamantike. N\u00ebse t&#8217;jesh pjekur e kthyer n\u00eb diamant vetvetiu koha tutje s&#8217;ka ndonj\u00eb kuptim&#8230; as vet\u00eb mileniumet s&#8217;i afekton &#8220;koha&#8221;, kur \u00ebsht\u00eb n\u00eb pyetje gjenialiteti distancat kohore jan\u00eb &#8220;jasht\u00ebkohore&#8221;, pasi padyshim vet\u00eb gjenialiteti \u00ebsht\u00eb &#8220;jasht\u00ebkohor&#8221;, jasht\u00ebdimensional &#8211; nuk thon\u00eb kot\u00eb &#8220;mesjeta e err\u00ebt&#8221;, sepse pat\u00ebn kaluar disa shekuj n\u00eb err\u00ebsir\u00eb, pa hedhur gj\u00eb n\u00eb drit\u00eb<\/strong>&#8230;)<\/p>\n<p>P\u00ebr &#8220;Pianon Surrealiste&#8221; t\u00eb Dalit thuhet se skulptura na qenk\u00ebsh konceptuar q\u00eb n\u00eb v. 1954, mir\u00ebpo tek n\u00eb v. 1984 vepra e pati par\u00eb &#8220;drit\u00ebn e nj\u00ebmend\u00ebsis\u00eb&#8221;. Pas dekadash e fjetur si ide, m\u00eb n\u00eb fund qe kthyer n\u00eb nj\u00eb objekt surreal t\u00eb &#8220;v\u00ebrtet\u00eb&#8221;, koncepti ideatik-surrealistik qe materializuar. Nd\u00ebrsa dihet, surrealizmi s&#8217;\u00ebsht\u00eb realitet, \u00ebsht\u00eb jorealitet, \u00ebsht\u00eb &#8220;fantazmagori&#8221;, \u00ebsht\u00eb di\u00e7 sikur vet\u00eb \u00ebndrra kthehet e na b\u00ebhet \u00ebnd\u00ebrrtare. Sa p\u00ebr artistikat&#8230; e p\u00ebr definicionet fare e leht\u00eb, \u00ebsht\u00eb di\u00e7 &#8220;teknike&#8221; dhe aq e ftoht\u00eb n\u00ebse themi surrealizmi ishte rrym\u00eb, l\u00ebvizje avangarde n\u00eb art e n\u00eb let\u00ebrsi q\u00eb eksploronte potencialin krijues me ndihm\u00ebn e &#8220;pavet\u00ebdijes&#8221; : )<\/p>\n<p>Ra &#8220;pianoja&#8221; e Dalit dhe sikur po mendohesha &#8211; ja d\u00ebshmia q\u00eb, n\u00ebse eventualisht keni &#8220;ide e koncepte&#8221; t\u00eb vjetra n\u00eb kok\u00eb, kurr\u00eb s&#8217;\u00ebsht\u00eb von\u00eb t&#8217;i sillni ato n\u00eb jet\u00eb, t&#8217;i sillni p\u00ebrjashta kok\u00ebs, m\u00eb mir\u00eb von\u00eb sesa kurr\u00eb. N\u00ebse s&#8217;ishte e th\u00ebn\u00eb dikur n\u00eb rini, at\u00ebher\u00eb s\u00ebpaku n\u00eb pleq\u00ebri. Madje koha si &#8220;dat\u00eb&#8221; e prurjeve artistike s&#8217;ka fare r\u00ebnd\u00ebsi, ashtu-k\u00ebshtu kumti poetik dhe \/ apo bota juaj artistike her\u00ebdokur duhet t\u00eb &#8220;lahet me drit\u00ebn&#8221;!<br \/>\nImagjino, n\u00ebse vet\u00eb surrealist\u00ebt nuk hezitonin me idet\u00eb e tyre as pas dekadash, at\u00ebher\u00eb&#8230;<\/p>\n<p>Di\u00e7 q\u00eb dikur mund t&#8217;na jet\u00eb dukur &#8220;qesharake&#8221; si ide, dhe h\u00ebp\u00ebrh\u00eb s&#8217;kemi patur guximin e mir\u00ebfillt\u00eb t&#8217;ia shpalosim bot\u00ebs, papritur e pakujtuar tani ideja jon\u00eb e vjet\u00ebr mund t&#8217;jet\u00eb &#8220;pika e vet\u00eb pik\u00ebs&#8221;. Bie fjala idet\u00eb e vjetra t\u00eb poet\u00ebve vet\u00ebm sa kristalizohen, kthehen n\u00eb di\u00e7 si perlash, n\u00eb ide safirike e diamantike.<\/p>\n<p>P\u00ebr perlat e p\u00ebr diamantet &#8220;koha&#8221; thjesht \u00ebsht\u00eb di\u00e7 jasht\u00ebdimensionale, n\u00ebse t&#8217;jesh pjekur e kthyer n\u00eb diamant vetvetiu koha tutje s&#8217;ka ndonj\u00eb kuptim. Poet\u00ebt vet\u00eb b\u00ebhen di\u00e7 si urtak\u00eb me mjekrash, koka e tyre r\u00ebndohet me lloj-lloj men\u00e7urirash, deri n\u00eb pleq\u00ebri do ta ken\u00eb vjelur gjith\u00eb &#8220;pem\u00ebn e dijeve&#8221;.<br \/>\nShembuj ka sa t\u00eb duash, nj\u00ebsoj poet\u00ebt, filozof\u00ebt, shkenc\u00ebtar\u00ebt, artist\u00ebt&#8230; as vet\u00eb Platoni s&#8217;pati qen\u00eb ndonj\u00eb djaloshar kur e merrte guximin t&#8217;i hidhte n\u00eb sheh gjenialitetet e veta. S&#8217;kemi si ta dim\u00eb tani, kan\u00eb kaluar mij\u00ebvje\u00e7ar\u00ebt, kushedi sa gjat\u00eb mund t&#8217;i ket\u00eb shoshitur Platoni idet\u00eb e veta. (Ky &#8220;kalim i gjat\u00eb kohe&#8221; thjesht \u00ebsht\u00eb konfirmim se as vet\u00eb mileniumet s&#8217;i afekton &#8220;koha&#8221;, kur \u00ebsht\u00eb n\u00eb pyetje gjenialiteti distancat kohore jan\u00eb &#8220;jasht\u00ebkohore&#8221;, pasi padyshim vet\u00eb gjenialiteti \u00ebsht\u00eb &#8220;jasht\u00ebkohor&#8221;, jasht\u00ebdimensional. Ve\u00e7 i p\u00ebrmend\u00ebm perlat e diamantet, shpesh kalojn\u00eb disa shekuj e s&#8217;na takon as &#8220;1 gram&#8221;, asnj\u00eb grim\u00eb gjenialitet, nuk thon\u00eb kot\u00eb &#8220;mesjeta e err\u00ebt&#8221;, sepse pat\u00ebn kaluar disa shekuj n\u00eb err\u00ebsir\u00eb, pa hedhur gj\u00eb n\u00eb drit\u00eb).<\/p>\n<p>Tutje&#8230; pa\u00e7ka se Aristoteli ishte nx\u00ebn\u00ebs i Platonit, si djaloshar kurr\u00eb s&#8217;pati guxuar t&#8217;ia &#8220;kthente fjal\u00ebn&#8221;, kuptohet jo se nuk &#8220;guxonte&#8221;&#8230; P\u00ebrve\u00e7 respektit p\u00ebr plakun-xhufurrakun, Aristotelin e frenonte dhe pasiguria p\u00ebr t&#8217;i shpalosur idet\u00eb e veta. E qart\u00eb pra, duhej kap\u00ebrcyer ai pragu i &#8220;pasiguris\u00eb&#8221;, shum\u00eb ide flinin brenda kafk\u00ebs s\u00eb tij, aq e leht\u00eb dhe s&#8217;ishte&#8230;<\/p>\n<p>Padyshim, si dikur n\u00eb lasht\u00ebsi, e nj\u00ebjta vlen dhe sot e k\u00ebsaj dite. Mua psh. m\u00eb frym\u00ebzoi ta shkapuris iden\u00eb vet\u00eb &#8220;shembulli&#8221; i Salvador Dalit. Mos vall\u00eb pandeh kush se kjo &#8220;ide&#8221; na qenka fringo, e sapongjizur! Pasiguria vlen p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb, vlen p\u00ebr shkenc\u00ebtar\u00ebt, p\u00ebr filozof\u00ebt&#8230; mir\u00ebpo sidomos p\u00ebr poet\u00ebt e artist\u00ebt. Sepse fusha e interesit e k\u00ebtyre t\u00eb fundit \u00ebsht\u00eb aq abstrakte, duhet kap\u00ebrthyer aq shum\u00eb. Derisa shkenc\u00ebtar\u00ebt e &#8220;sakt\u00ebsis\u00eb&#8221; duhet t\u00eb merren me detajesh ekzakte p\u00ebr ta sjell\u00eb n\u00eb jet\u00eb, bie fjala nj\u00eb aparat a nj\u00eb raket\u00eb, poet\u00ebt e filozof\u00ebt duhet ta shoshisin gjith\u00eb universin p\u00ebr pak\u00ebz dinjitet, p\u00ebr pak moral, a p\u00ebr ndonj\u00eb &#8220;etiquette&#8221; t\u00eb denj\u00eb. Nj\u00eb krahasim tjet\u00ebr (sadopak m\u00eb qesharak) do ishte n\u00ebse themi t\u00eb dy pal\u00ebt jan\u00eb nisur p\u00ebr peshkim, t\u00eb par\u00ebt duhet t&#8217;i z\u00ebn\u00eb peshqit nj\u00eb e nga nj\u00eb, duke pritur t\u00ebr\u00eb dit\u00ebn me grep, poet\u00ebt e filozof\u00ebt duhet t\u00eb peshkojn\u00eb me rrjetin e madh t\u00eb pasiguris\u00eb, thjesht e hedhin ashtu, pandehin ta &#8220;mbulojn\u00eb&#8221; detin komplet.<\/p>\n<p>R\u00ebnd\u00ebsi ka q\u00eb shpesh (edhe n\u00eb pleq\u00ebri) edhe t\u00eb par\u00ebt (cik\u00ebrrimtar\u00ebt) e edhe t\u00eb dyt\u00ebt ia q\u00ebllojn\u00eb pik\u00ebs, i \u00e7ajn\u00eb shigjetat e &#8220;thelb\u00ebsores&#8221; n\u00eb dysh si dikur Robin Hudi. Dhe si\u00e7 e dim\u00eb, e gjith\u00eb mbret\u00ebria, me fisnik\u00ebri e me kalor\u00ebsi, me varfanjak\u00eb e me hajdut\u00ebri, gjith\u00eb mbret\u00ebrit\u00eb anemban\u00eb pat\u00ebn d\u00ebgjuar p\u00ebr namin e Robinit. E pamundur t&#8217;mos degjonin, b\u00ebhej aq shum\u00eb buj\u00eb&#8230; tek i \u00e7ante shigjetat e shigjetar\u00ebve t\u00eb mbretit, aty mu n&#8217;qend\u00ebr t\u00eb sheshit!<\/p>\n<p>Jeta padyshim \u00ebsht\u00eb &#8220;kauz\u00eb&#8221;, s&#8217;\u00ebsht\u00eb ndonj\u00eb rrug\u00ebtim kot, kthyerje n\u00eb akund\u00ebsi, duarbosh. Her\u00ebt e m\u00eb von\u00eb dilni n\u00eb shesh me idet\u00eb, sfidojeni cilindo Robin, \u00e7ajini n\u00eb dysh shigjetat e tij. Duhet shoshitur idet\u00eb, ama mos lejoni t&#8217;i haj\u00eb harresa, t&#8217;ju humbin. Do ishte e pafalshme t\u00eb &#8220;vdesin&#8221; idet\u00eb tuaja, do ishte d\u00ebm t&#8217;i merrni me vete n\u00eb bot\u00ebn e p\u00ebrtejme. Her\u00ebdokur duhet &#8220;shkrepur&#8221;, duhet dalur n\u00eb shesh, kurr\u00eb s&#8217;\u00ebsht\u00eb von\u00eb t\u00eb mblidhet guximi. Sipas skenarit m\u00eb t\u00eb keq, ndonj\u00ebher\u00eb shkrepja mund t&#8217;shkoj\u00eb &#8220;huq&#8221;, e dinte mbase dhe Robin Hudi&#8230; Mir\u00ebpo edhe gjuetar\u00ebt m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt t\u00eb k\u00ebsaj bote e din\u00eb faktin &#8211; n\u00ebse s&#8217;gjuan kurr\u00eb, gjithmon\u00eb do jet\u00eb &#8220;huq&#8221;.<\/p>\n<p>Thjesht &#8220;shkrepe&#8221;, s&#8217;ke \u00e7far\u00eb humb, mund t&#8217;kthehet si surpriz\u00eb dhe p\u00ebr autorin vet\u00eb. Kurr\u00eb s&#8217;i dihet, sakaq bot\u00ebs i b\u00ebhet e qart\u00eb se ideja juaj n\u00eb fakt ishte gjenialitet. Gjithsesi, larg qoft\u00eb keqkuptimi, jo t\u00eb gjitha idet\u00eb do na dalin &#8220;gjeniale&#8221;, natyrisht aty-k\u00ebtu mund t&#8217;ket\u00eb dhe p\u00ebrjashtime. Idet\u00eb q\u00eb na dukeshin &#8220;\u00e7mendurake&#8221;, q\u00eb s&#8217;kishim kurajon t&#8217;ia shpalosim bot\u00ebs, ndonj\u00ebher\u00eb del n\u00eb pah se v\u00ebrtet na paskeshin qen\u00eb t\u00eb tilla. S&#8217;duhet mohuar, aty-k\u00ebtu mund t&#8217;ket\u00eb dhe d\u00ebshtime. Me ndonj\u00eb &#8220;huq&#8221; aty-k\u00ebtu padyshim s&#8217;do ishte skuqur as vet\u00eb Robin Hudi.<\/p>\n<p>N\u00ebse t&#8217;ishte gjall\u00eb, n\u00ebse Robin Hudi t&#8217;i takonte koh\u00ebs ton\u00eb, do ta dinte q\u00eb njer\u00ebzia ndoshta dhe Nobelat mund t&#8217;i ken\u00eb fituar pik\u00ebrisht duke e &#8220;shkrepur&#8221; at\u00eb iden\u00eb e vjet\u00ebr, iden\u00eb e tyre t\u00eb &#8220;krisur&#8221;, iden\u00eb e fjetur me dekada : )<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>[ ngjitur: Salvador Dali (1904-1989) &#8211; <strong>Piano Surrealiste<\/strong>, 1984 ]<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Ideja-juaj-e-vjet\u00ebr-ideja-e-krisur-ideja-juaj-gjeniale.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-2516 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Ideja-juaj-e-vjet\u00ebr-ideja-e-krisur-ideja-juaj-gjeniale.jpg\" alt=\"\" width=\"1209\" height=\"1600\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Ideja-juaj-e-vjet\u00ebr-ideja-e-krisur-ideja-juaj-gjeniale.jpg 1209w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Ideja-juaj-e-vjet\u00ebr-ideja-e-krisur-ideja-juaj-gjeniale-227x300.jpg 227w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Ideja-juaj-e-vjet\u00ebr-ideja-e-krisur-ideja-juaj-gjeniale-768x1016.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Ideja-juaj-e-vjet\u00ebr-ideja-e-krisur-ideja-juaj-gjeniale-774x1024.jpg 774w\" sizes=\"auto, (max-width: 1209px) 100vw, 1209px\" \/><\/a><br \/>\n&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, M 2019 (Di\u00e7 si humoresk\u00eb&#8230;) (&#8230;idet\u00eb e vjetra t\u00eb poet\u00ebve vet\u00ebm sa kristalizohen, kthehen n\u00eb di\u00e7 si perlash, n\u00eb ide safirike e diamantike. N\u00ebse t&#8217;jesh pjekur e kthyer n\u00eb diamant vetvetiu koha tutje s&#8217;ka ndonj\u00eb&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=2515\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,9,10],"tags":[],"class_list":["post-2515","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-modern","category-humoreska","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2515","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2515"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2515\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}