{"id":2748,"date":"2019-10-05T18:10:55","date_gmt":"2019-10-05T18:10:55","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=2748"},"modified":"2024-04-16T20:46:35","modified_gmt":"2024-04-16T19:46:35","slug":"troja-hipotetike-ilioni-greko-romak-dhe-nente-trojat-arkeologjike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=2748","title":{"rendered":"Troja Hipotetike &#8211; Ilioni Greko-Romak, dhe &#8220;N\u00ebnt\u00eb Trojat&#8221; Arkeologjike!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica K 2019 (V\u00ebshtrim)<\/em><\/p>\n<p>(&#8230;<strong>nuk dyshohet Troja si luft\u00eb, cilado luft\u00eb hipotetike e njeriut&#8230; garant, n\u00eb her\u00ebdocil\u00ebn koh\u00eb, dikur n\u00eb lasht\u00ebsi do ket\u00eb qen\u00eb reale, e v\u00ebrtet\u00eb<\/strong>&#8230;)<\/p>\n<p>***<br \/>\nT\u00eb flitet p\u00ebr &#8220;Troj\u00ebn hipotetike&#8221; ndonj\u00ebher\u00eb \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb dhe p\u00ebr profesionist\u00ebt, pothuajse e pamundur p\u00ebr laik\u00ebt &#8211; thon\u00eb shkollar\u00ebt gjerman\u00eb t\u00eb Univ. Tubingen. Analiza t\u00eb gjetjeve q\u00eb kap\u00ebrthejn\u00eb intervalin kohor prej 3000 vjet\u00ebsh (eshtra, artifakte, vegla&#8230; gjith\u00e7ka), 150 vjet g\u00ebrmime arkeologjike, dhe prap\u00eb arkeolog\u00ebt s&#8217;mund t\u00eb thon\u00eb di\u00e7 me &#8220;siguri p\u00ebr Troj\u00ebn hipotetike&#8221;. Troja n\u00eb fjal\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vend arkeologjik n\u00eb jug t\u00eb Dardanelave, n\u00eb Turqin\u00eb per\u00ebndimore, af\u00ebr qytetit \u00c7anakalai. Heinrich Schliemann (1822-1890) e b\u00ebri vendin t\u00eb njohur bot\u00ebrisht si &#8220;Troj\u00eb&#8221; me g\u00ebrmimet e veta n\u00eb shek. XIX &#8211; thon\u00eb studiusit (Universiteti Tubingen). Pas Schliemann (i cili si duket s&#8217;kishte &#8220;durim e as mjete p\u00ebr metod\u00ebn e shtresave&#8221;, dhe vende-vende e pati d\u00ebmtuar &#8220;Troj\u00ebn&#8221;), n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb nj\u00eb projekti nd\u00ebrkomb\u00ebtar, n\u00ebn mbik\u00ebqyrjen e Universitetit n\u00eb Tubingen, p\u00ebr rreth 25 vjet, nga 1987 deri n\u00eb v. 2012 u zhvilluan g\u00ebrmime arkeologjike.<\/p>\n<p>Meq\u00eb &#8220;Troja&#8221; ishte e banuar vazhdimisht p\u00ebr pothuajse 3000 vjet, vendi aktual arkeologjik konsiston n\u00eb fakt nga &#8220;disa qytete&#8221; t\u00eb ndryshme, nga disa shtresa arkeologjike nj\u00ebra mbi tjetren. Studiuesit i kan\u00eb identifikuar shtresat VI dhe VIIa t&#8217;u p\u00ebrkasin p\u00ebraf\u00ebrsisht periudh\u00ebs kohore q\u00eb Homeri i p\u00ebrshkruan n\u00eb Iliad\u00ebn ( ~1600 deri ~1200 pes.), studiusit kan\u00eb gjetur madje dhe prova se qyteti i asaj &#8220;shtrese kohore&#8221; qe shkat\u00ebrruar p\u00ebraf\u00ebrsisht rreth &#8220;koh\u00ebs iliadeske&#8221;.<br \/>\n&#8220;Troja&#8221; \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sekuenc\u00eb e gjat\u00eb e grup-shtresave si &#8220;9 qytete&#8221;, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb seri vendbanimesh t\u00eb fortifikuara nga Epoka e Bronzit (Troja I deri VII), t\u00eb cilat gjenden n\u00ebn rr\u00ebnojat e qytetit grek dhe romak, Ilion (Troja VIII dhe IX). Homeri na thot\u00eb se Trojes i qe v\u00ebn\u00eb zjarri, qe djegur e shkat\u00ebrruar nga grek\u00ebt. Studiusit e p\u00ebrmendin shpesh &#8220;zjarrin&#8221; si shkaktar t\u00eb shkat\u00ebrrimit, mir\u00ebpo pothuaj p\u00ebr t\u00eb 9 shtresat p\u00ebrmendet zjarri.<\/p>\n<p>Nga shkollar\u00ebt thuhet se n\u00eb koh\u00ebt e lashta &#8220;Trojes&#8221; i vardiseshin dy lumenj, Skamander dhe Simois, dhe se Troja e koh\u00ebs iliadeske ishte mjaft af\u00ebr detit. P\u00ebr fat t\u00eb keq n\u00eb koh\u00ebn ton\u00eb deti \u00ebsht\u00eb &#8220;larguar&#8221;. Vall\u00eb vet\u00ebm 3000 vjet dhe deti na u &#8220;largua&#8221; (enkas p\u00ebr Troj\u00ebn), pse s&#8217;l\u00ebvizi deti p\u00ebrgjat\u00eb asnj\u00eb p\u00ebll\u00ebmbe andej n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, p\u00ebrgjat\u00eb &#8220;rivier\u00ebs&#8221; greke?! Apo pse deti s&#8217;u largua dhe p\u00ebr bregdetin tutje t\u00eb Turqis\u00eb, pse duhej t\u00eb &#8220;largohej&#8221; vet\u00ebm tek Troja n\u00eb Dardanele?!<br \/>\nApo dy lumenjt\u00eb i kishin &#8220;fajet&#8221;, me llumin e mbeturinat e tyre, por meq\u00eb s&#8217;jan\u00eb&#8230; meq\u00eb kan\u00eb shteruar, s&#8217;kemi si t&#8217;i &#8220;faj\u00ebsojm\u00eb&#8221; dy lumenj joekzistent\u00eb. Lumenj t\u00eb fuqish\u00ebm sa p\u00ebr ta &#8220;larguar&#8221; detin, por t\u00eb dob\u00ebt sa p\u00ebr t&#8217;mbijetuar vet\u00eb. Nili psh. s&#8217;ndenji kurr\u00eb urt, sa zullumin e sa v\u00ebrshimet, ama detin s&#8217;e &#8220;largoi&#8221; asnj\u00eb p\u00ebll\u00ebmb\u00eb, edhe sot e k\u00ebsaj dite po ai Nil me at\u00eb delt\u00ebn madh\u00ebshtore, krenar, lumturak e dredharak.<\/p>\n<p>Pastaj n\u00ebse p\u00ebr grek\u00ebt e koh\u00ebs s\u00eb Homerit, e po ashtu p\u00ebr grek\u00ebt e koh\u00ebs s\u00eb romak\u00ebve, sikur dhe p\u00ebr vet\u00eb romak\u00ebt (meq\u00eb ishte qytet i tyre) vend-qyteti n\u00eb fjal\u00eb njihej si Ilion, pse duhej q\u00eb Homeri ta quante &#8220;Troj\u00eb&#8221; kur i nj\u00ebjti qytet ishte i banuar dhe n\u00eb koh\u00ebn e Homerit, madje s&#8217;ishte as larg. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr mitologjia na thot\u00eb se vet\u00eb romak\u00ebt ishin &#8220;pasardh\u00ebs&#8221; t\u00eb Troj\u00ebs, pse romak\u00ebt pas grek\u00ebve do ta ri-em\u00ebronin vet\u00eb qytetin e zanafill\u00ebs s\u00eb vet?! Troja s&#8217;ishte aspak em\u00ebr i keq, mos vall\u00eb Ilion ting\u00eblluaka m\u00eb bukur?! Mos vall\u00eb edhe p\u00ebr grek\u00ebt edhe p\u00ebr romak\u00ebt 15 shekuj na qenka nje lloj &#8220;ciklusi trojan&#8221;, q\u00eb nga guri themeltar, nga v. 3000 pes. p\u00ebr 15 shekuj duhet t\u00eb ishte Troj\u00eb, pastaj p\u00ebr 15 shekuj tutje duhet t&#8217;kthehej n\u00eb Ilion, dhe rishtas 15 shekuj, nga Schliemann e tutje deri n\u00eb shek. XXXIV t\u00eb s\u00eb ardhmes duhet t\u00eb rikthehet n\u00eb &#8220;Troj\u00eb&#8221;. Bah, laicizmi s&#8217;ka kufij : )<\/p>\n<p>***<br \/>\nSkena e supozuar e &#8220;Luft\u00ebs s\u00eb Troj\u00ebs&#8221;, e cila na rr\u00ebfehet n\u00eb epik\u00ebn e mir\u00ebnjohur &#8220;Iliada&#8221; t\u00eb Homerit, na thot\u00eb se qytet-k\u00ebshtjella madh\u00ebshtore t\u00eb cil\u00ebn e mbronte Hektori quhej Troj\u00eb. Temat dhe epikat e luft\u00ebs gjithmon\u00eb do t&#8217;na joshin, do ta pushtojn\u00eb mendjen ton\u00eb. Dihet, mitologjia i ka hiret e veta, miti ngelet mit, legjenda&#8230; legjend\u00eb, ama si storie jasht\u00ebzakonisht arg\u00ebtuese, sikur na e &#8220;gudulis\u00eb&#8221; imagjinat\u00ebn me puplash tematike universale. Edhe pas pothuaj 3000 vjet\u00ebsh (nga koha e Homerit) ende mund t\u00eb quhet intriguese dhe sikur gjithmon\u00eb na vjen disi e &#8220;fresk\u00ebt&#8221;.<\/p>\n<p>Q\u00ebkur vet\u00eb lufta n\u00eb fjal\u00eb ishte &#8220;truk&#8221; hyjnoresh dhe per\u00ebndit\u00eb mitologjike na p\u00ebrzihen secili sipas qejfit (m\u00eb thell\u00ebsisht mbase s&#8217;ishin qejfe&#8230; m\u00eb mir\u00eb t\u00eb thuhet secili sipas &#8220;strategjikave&#8221; t\u00eb veta), tutje q\u00ebkur shum\u00eb elemente jan\u00eb t\u00eb natyr\u00ebs &#8220;imagjinare&#8221;, q\u00ebkur p\u00ebr shum\u00eb gj\u00ebra kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me konditash fiksionale, s&#8217;ka si konkludon njeriu me siguri t\u00eb plot\u00eb se narrativja epike-homerike mund t&#8217;ket\u00eb patur dhe baz\u00eb t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb realistike (historike). Po aq sa s&#8217;kemi &#8220;siguri&#8221;, nga ana tjet\u00ebr, sikur s&#8217;ka asnj\u00eb arsye ta mohojm\u00eb realitetin e mundsh\u00ebm t\u00eb lasht\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb rregull, \u00e7far\u00eb n\u00ebse i p\u00ebrjashtojm\u00eb gj\u00ebrat q\u00eb s&#8217;na duhen, as Zeusat, as Poseidonat&#8230; asgj\u00eb e superfuqive hyjnore s&#8217;na duhet, gjith\u00e7ka t\u00eb zotave, me intriga e me magjit\u00eb mund t&#8217;i filt\u00ebrojm\u00eb, \u00e7far\u00eb n\u00ebse v\u00ebrtet t\u00eb ket\u00eb patur nj\u00eb Troj\u00eb dhe nj\u00eb luft\u00eb, \u00e7far\u00eb n\u00ebse baza e stories t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb nj\u00eb luft\u00eb e ngjashme, reale.<br \/>\nSa p\u00ebr luftrat thuase e kemi t\u00eb &#8220;sigurt\u00eb&#8221; realitetin, e gjith\u00eb historia njer\u00ebzore pothuaj sikur \u00ebsht\u00eb nj\u00eb &#8220;luft\u00eb e gjaaat\u00eb&#8221;. Njeriu q\u00eb nga kur diti p\u00ebr veten, prore duke luftuar, kurr\u00eb s&#8217;u ndal, as dhe sot e k\u00ebsaj dite. Filozofikisht, m\u00eb s\u00eb thjeshti t\u00eb thuhet: lufta \u00ebsht\u00eb &#8220;natyra&#8221; jon\u00eb, dhe e gjith\u00e7kaje t\u00eb gjall\u00eb. Metaforikisht aq e leht\u00eb, madje mund dhe ta ndiejm\u00eb si v\u00ebrtet\u00ebsi, &#8220;jeta \u00ebsht\u00eb luft\u00eb&#8221;, mbijetes\u00eb. Biologjikisht dihet, jeta \u00ebsht\u00eb vajtje-ardhje napoleonike skenave mikro-dioramike. Frym\u00ebmarrja jon\u00eb n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb rezultat funksional i &#8220;luft\u00ebs&#8221;&#8230; s\u00eb nj\u00eb sistemi jasht\u00ebzakonisht kompleks, i cili ng\u00ebrthen miliarda procese, sulme, mbrojtje, kund\u00ebrsulme, dor\u00ebzime, fitore, negociata paq\u00ebsore, armpushime&#8230; sa marramendja.<\/p>\n<p>Q\u00ebkur, p\u00ebr &#8220;dominionet&#8221; e tyre tok\u00ebsore mes vete luftojn\u00eb madje dhe vet\u00eb per\u00ebndit\u00eb, at\u00ebher\u00eb s&#8217;do kishte kuptim q\u00eb njeriu t\u00eb shtiret &#8220;paq\u00ebsor&#8221;, gjoja m\u00eb pacifist sesa vet\u00eb per\u00ebndit\u00eb. Q\u00eb nga zanafilla, asnj\u00eb veg\u00ebl&#8230; e as ato t\u00eb luft\u00ebs, as shtizat primitive neandertaleske nuk qen\u00eb shpikur kot, kam frik\u00eb&#8230; as bombat e sotme monstruoze b\u00ebrthamore. S&#8217;e kujt i &#8220;duheshin&#8221; k\u00ebto t\u00eb fundit s&#8217;e kam iden\u00eb, por thuase nj\u00eb Ares i sherreve dhe i luftrave njeriun kurr\u00eb s&#8217;do ta l\u00ebr\u00eb t\u00eb qet\u00eb. S&#8217;jan\u00eb vet\u00ebm fjal\u00eb (gjoja zhg\u00ebnjimtare, laicistike), n\u00ebse statistikat ting\u00ebllojn\u00eb sadopak m\u00eb &#8220;af\u00ebr&#8221; shkenc\u00ebs, at\u00ebher\u00eb sipas G. Elliot (&#8220;Twentieth Century Book of the Dead&#8221;, 1972 &#8211; University Library, Amsterdam) &#8220;gjat\u00eb periudh\u00ebs 3360-vje\u00e7are t\u00eb historis\u00eb njer\u00ebzore kishte vet\u00ebm 227 vjet paqe&#8221;.<\/p>\n<p>Dmth. numri i tij sikur na e thot\u00eb gjith\u00e7ka shkurt e tro\u00e7. N\u00ebse i analizojm\u00eb vet\u00ebm 3000 e ca vjet, mbi 3000&#8230; njeriu thjesht duke luftuar. Si\u00e7 e shohim, ka tep\u00ebr shum\u00eb dallim 200 vjet paqe me 3000 vjet luft\u00eb, fatkeq\u00ebsisht&#8230; kot n\u00ebse pandehim do duhej t&#8217;ishte e kund\u00ebrta (3000 vjet paqe), por jo.<br \/>\nApo, statistika tjet\u00ebr na thot\u00eb: &#8220;&#8230;nga v. 1500 pes. ( p\u00ebraf\u00ebrsisht pothuaj p\u00ebrputhet, n\u00ebse supozojm\u00eb&#8230; q\u00eb nga Lufta e Troj\u00ebs &#8211; sh\u00ebn. im) e deri n\u00eb vitin 1860 jan\u00eb n\u00ebnshkruar mbi 8000 kontrata p\u00ebr paqe, t\u00eb cilat mesatarisht s&#8217;kan\u00eb zgjatur m\u00eb tep\u00ebr se 2 vite&#8221;.<br \/>\n\u00c7&#8217;t\u00eb thuhet tjet\u00ebr &#8211; s&#8217;\u00ebsht\u00eb as nevoja, lufta \u00ebsht\u00eb thjesht &#8220;natyra&#8221; njer\u00ebzore! Thjesht sikur po doja ta &#8220;v\u00ebrtetoj&#8221; q\u00eb, sa u p\u00ebrket luftrave, as at\u00eb t\u00eb Troj\u00ebs hipotetike as cil\u00ebndo tjet\u00ebr &#8220;hipotez\u00eb luft-arake&#8221; s&#8217;kemi pse ta dyshojm\u00eb. Cilado luft\u00eb hipotetike e njeriut&#8230; garant, n\u00eb her\u00ebdocil\u00ebn koh\u00eb, deri tek qindra miliona-vitet e dino-dinastive, do ket\u00eb qen\u00eb reale, e v\u00ebrtet\u00eb!<\/p>\n<p>***<br \/>\nRealisht, shkollar\u00ebt as ende sot e k\u00ebsaj dite nuk din\u00eb n\u00ebse Homeri ishte nj\u00eb person i vet\u00ebm, apo m\u00eb shum\u00eb &#8220;homera&#8221; s\u00eb bashku. Se Homeri na ishte i &#8220;verb\u00ebr&#8221; \u00ebsht\u00eb thjesht si nj\u00eb detaj &#8220;ekzotik&#8221; (i mitologjikave) q\u00eb askush s&#8217;e di. N\u00ebse ai ishte nj\u00eb &#8220;poet-bard&#8221;, nj\u00eb rapsod i verb\u00ebr por ama me z\u00ebrin e \u00ebmb\u00ebl si Orfeu, apo n\u00ebse ishte nj\u00eb lloj &#8220;Leonardo i Art-Fjal\u00ebs&#8221;, q\u00eb thjesht e kishte omni-dijen dhe talente t\u00eb lindura p\u00ebr epikash t\u00eb avancuara, p\u00ebr prozaizmash origjinale&#8230; as k\u00ebt\u00eb s&#8217;e di kush.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb jan\u00eb t\u00eb sigurt\u00eb shkollar\u00ebt \u00ebshte se let\u00ebrsia greke zanafill\u00ebn e ka ose fillon me k\u00ebng\u00ebt homerike. Kushdo ta ket\u00eb &#8220;ujdisur&#8221; epin e Iliad\u00ebs, qoft\u00eb nj\u00eb Homer i vet\u00ebm si poet, si rapsod, a n\u00ebse t&#8217;ket\u00eb qen\u00eb &#8220;produkt final&#8221;, p\u00ebrmir\u00ebsuar e avancuar brez pas brezi, adaptim dmth. produkt derivativ shum\u00eb-autorial, me fjal\u00eb t\u00eb tjera histori e ruajtur dhe avancuar gojarisht, k\u00ebnduar a rr\u00ebfyer nga rapsod\u00ebt me shekuj, as ashtu as k\u00ebshtu q\u00ebllimi i k\u00ebng\u00ebs s&#8217;ishte &#8220;elitarizmi&#8221;, nuk i dedikohej ndonj\u00eb audience &#8220;elitare&#8221;, ndonj\u00eb rangu urtak\u00ebsh, por t\u00eb gjith\u00ebve, u dedikohej masave.<\/p>\n<p>Qoft\u00eb si zhvillim i rapsodikes gojarisht nd\u00ebr gjenerata e shekuj, qoft\u00eb vet\u00ebm syt\u00eb e &#8220;verb\u00ebr&#8221; t\u00eb Homerit (si autor i vet\u00ebm), e qart\u00eb \u00ebsht\u00eb se qasja ishte gjithp\u00ebrfshir\u00ebse, pothuaj \u00e7do aspekt i jet\u00ebs njer\u00ebzore \u00ebsht\u00eb rrahur (nj\u00ebsoj si\u00e7 i rrah\u00eb dhe vet\u00eb mitologjia&#8230; si gjeneralitet, si rrumbullak\u00ebsim). Gama sub-tematike e epik\u00ebs \u00ebsht\u00eb aq e gjer\u00eb, aq e pasur. N\u00ebse fjala \u00ebsht\u00eb p\u00ebr p\u00ebrvojat e para tre mij\u00ebvje\u00e7ar\u00ebve e qart\u00eb se k\u00ebnga e Homerit \u00ebsht\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse dhe jasht\u00ebzakonisht e &#8220;informuar&#8221; (nj\u00ebsoj pakashum\u00eb si\u00e7 jan\u00eb dhe librat e shenjt\u00eb, q\u00eb e &#8220;p\u00ebrthekojn\u00eb&#8221; universalen e p\u00ebrvojave, omni-dijen ose pem\u00ebn e njohurive komplet, me kuror\u00eb&#8230; deg\u00eb, gjethe, trung e rr\u00ebnj\u00eb).<\/p>\n<p>Epika homerike nd\u00ebthuret me temash pothuaj rreth gjith\u00e7kaje t\u00eb natyr\u00ebs njer\u00ebzore, q\u00eb nga p\u00ebrvojat universale si dashuria, urrejtja, virtytet, humbja, shpresa, ambicjet, sakrifica, lufta&#8230; pothuaj sikur prek gjith\u00e7ka. T\u00eb nj\u00ebjtat gj\u00ebra, edhe tani pothuaj pas 3000 vjet\u00ebsh, s&#8217;kan\u00eb &#8220;ndryshuar&#8221; gj\u00eb, tekefundit jo di\u00e7 thelb\u00ebsisht. Edhe sot e k\u00ebsaj dite shkrimtar\u00ebt, poet\u00ebt e artist\u00ebt &#8220;flasin&#8221; e v\u00ebrtiten pakashum\u00eb retherrotull universalizmave iliadesk. Kuptohet me mjete tjera, me veglash t\u00eb avancuara gjuh\u00ebsore, historike, kulturore e artistike, ama p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtat &#8220;p\u00ebrvoja&#8221; t\u00eb cilat i prek dhe Iliada, qoft\u00eb dhe vet\u00ebm rr\u00ebshqitazi.<\/p>\n<p>N\u00eb Greqin\u00eb e lasht\u00eb epikat k\u00ebndoheshin nga rapsod\u00ebt, pothuaj nj\u00ebsoj si\u00e7 dhe sot k\u00ebndohen k\u00ebng\u00ebt rapsodike (bie fjala n\u00eb Kosov\u00eb e gjetiu &#8211; n\u00eb thelb ndoshta aspak m\u00eb &#8220;ndryshe&#8221; nga si\u00e7 k\u00ebndohen sot epikat e trim\u00ebris\u00eb odave t\u00eb Drenic\u00ebs me lahuta a me sharkia). Dihet, at\u00ebher\u00eb kishte tjera instrumente, ose shpesh dhe s&#8217;p\u00ebrdoreshin fare, k\u00ebndohej &#8220;acapella&#8221;&#8230; instrumentet s&#8217;jan\u00eb relevante, jan\u00eb vet\u00ebm di\u00e7 &#8220;p\u00ebrcjell\u00ebse&#8221;, mjete ndihm\u00ebse. At\u00ebbot\u00eb, n\u00eb Greqin\u00eb e lasht\u00eb, nj\u00eb &#8220;rapsod&#8221; ishte nj\u00eb &#8220;poet&#8221; q\u00eb udh\u00ebtonte nga qyteti n\u00eb qytet, nga komuniteti n\u00eb komunitet, nga eventi n\u00eb event, duke k\u00ebnduar k\u00ebng\u00eb epike. Her\u00eb i th\u00ebrrisnin, i ftonin, her\u00eb ia behnin vet\u00eb, pa pritur pa kujtuar, prore n\u00eb l\u00ebvizje, nga dasma n\u00eb gosti, synimi dhe q\u00ebllimi: performanca, arg\u00ebtimi. K\u00ebndonin lloj-lloj k\u00ebng\u00ebsh, lloj-lloj epikash e lirikash (pas koh\u00ebs s\u00eb Homerit, sidomos k\u00ebng\u00eb e &#8220;\u00ebmb\u00eblsirash&#8221; homerike). Her\u00eb i shkurtonin, i adaptonin historirat me gostit\u00eb e eventet e radh\u00ebs, her\u00eb i lidhnin kontekstualisht legjendat e mitet, r\u00ebnd\u00ebsi kishte &#8220;ruajtja&#8221; e v\u00ebmendjes s\u00eb audienc\u00ebs.<\/p>\n<p>Etimologjia e fjales &#8220;rapsod&#8221; n\u00eb greqisht na sugjeron &#8220;rhapt&#8221;, t\u00eb thur\u00ebsh ose qep\u00ebsh, dhe &#8220;oid&#8221; k\u00ebng\u00eb. Detyra e nj\u00eb rapsodi (poeti) ishte t&#8217;i thurte, t&#8217;i ngjiste s\u00eb bashku logjikisht, n\u00ebp\u00ebrmjet vargjeve (n\u00eb stilin homerik) pjes\u00eb t\u00eb ndryshme &#8220;historirash&#8221;, thot\u00eb shkrimtarja e romaneve adaptive mitologjike, M Miller, p\u00ebr ta krijuar nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb t\u00ebr\u00eb q\u00eb do t&#8217;shkonte mir\u00eb me audienc\u00ebn e ve\u00e7ant\u00eb, q\u00eb do t&#8217;p\u00eblqehej nga audienca e caktuar.<\/p>\n<p>Meq\u00eb ra fjala (meq\u00eb i p\u00ebrmend\u00ebm \ud83d\ude42 t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn b\u00ebjn\u00eb dhe rapsod\u00ebt kosovar\u00eb sot e k\u00ebsaj dite. E dridhin dhe e lidhin shpesh aty p\u00ebr aty, &#8220;live&#8221;, e dredhojn\u00eb, e rrotullojn\u00eb, e l\u00ebmojn\u00eb dhe e rimojn\u00eb, s&#8217;iu shp\u00ebton dasm\u00eb a gosti, as &#8220;zjafet&#8221; as event. Her\u00eb solo, fillikat vet\u00eb, her\u00eb duet e her\u00eb kuartet&#8230; edhe rapsod\u00ebt kosovar\u00eb m\u00ebtojn\u00eb t&#8217;jen\u00eb n\u00eb &#8220;tel&#8221; me audiencat e veta, synojn\u00eb t&#8217;jen\u00eb sa m\u00eb t&#8217;p\u00eblqyer e t&#8217;mos ngelin pa fansa. Q\u00ebkur ashtu e fitojn\u00eb dhe buk\u00ebn e mjaltin, rapsodll\u00ebku ishte dhe \u00ebsht\u00eb profesionaliz\u00ebm, mbase me rregulla t\u00eb &#8220;pashkruara&#8221; por ama reale, nj\u00ebsoj si\u00e7 kan\u00eb rregulla dhe show-biz grupet, k\u00ebng\u00ebtar\u00ebt e estradave moderne e biznismen\u00ebt. Peshqeshet e pagesat mbase jan\u00eb tjet\u00ebrfare, af\u00ebrmendsh&#8230; n\u00eb lasht\u00ebsi rapsod\u00ebt do jen\u00eb paguar ndryshe. Ndoshta her\u00eb nj\u00eb bucel\u00eb ver\u00eb, her\u00eb nj\u00eb shport peshq&#8230; Ama sa i p\u00ebrket popullaritetit padyshim edhe at\u00ebher\u00eb do jen\u00eb &#8220;shtyr\u00eb&#8221;, do ken\u00eb patur dhe do jen\u00eb p\u00ebrballur me tekat e &#8220;konkurrenc\u00ebs&#8221;. Ndokujt ndoshta mund t&#8217;ia ken\u00eb b\u00ebr\u00eb aty-k\u00ebtu pak\u00ebz dhe me hile. Biznesi-biznes, mbijetesa-mbijetes\u00eb, nj\u00ebsoj si\u00e7 dhe sot : )<\/p>\n<p>[ ngjitur: harta, Troja hipotetike, shtresat arkeologjike VI dhe VIIa, t\u00eb dh\u00ebnat: Universiteti T\u00fcbingen, Gjermani ]<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Troja-Hipotetike-Ilioni-Greko-Romak-dhe-N\u00ebnt\u00eb-Trojat-Arkeologjike.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2749 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Troja-Hipotetike-Ilioni-Greko-Romak-dhe-N\u00ebnt\u00eb-Trojat-Arkeologjike.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1280\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Troja-Hipotetike-Ilioni-Greko-Romak-dhe-N\u00ebnt\u00eb-Trojat-Arkeologjike.jpg 1920w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Troja-Hipotetike-Ilioni-Greko-Romak-dhe-N\u00ebnt\u00eb-Trojat-Arkeologjike-300x200.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Troja-Hipotetike-Ilioni-Greko-Romak-dhe-N\u00ebnt\u00eb-Trojat-Arkeologjike-768x512.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Troja-Hipotetike-Ilioni-Greko-Romak-dhe-N\u00ebnt\u00eb-Trojat-Arkeologjike-1024x683.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica K 2019 (V\u00ebshtrim) (&#8230;nuk dyshohet Troja si luft\u00eb, cilado luft\u00eb hipotetike e njeriut&#8230; garant, n\u00eb her\u00ebdocil\u00ebn koh\u00eb, dikur n\u00eb lasht\u00ebsi do ket\u00eb qen\u00eb reale, e v\u00ebrtet\u00eb&#8230;) *** T\u00eb flitet p\u00ebr &#8220;Troj\u00ebn hipotetike&#8221; ndonj\u00ebher\u00eb \u00ebsht\u00eb e&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=2748\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,10],"tags":[],"class_list":["post-2748","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ese","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2748","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2748"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2748\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2748"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2748"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2748"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}