{"id":3006,"date":"2019-10-08T13:23:10","date_gmt":"2019-10-08T13:23:10","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=3006"},"modified":"2024-04-16T16:57:36","modified_gmt":"2024-04-16T15:57:36","slug":"librat-me-te-mire-shkruhen-dikur-ne-pleqeri-kant","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=3006","title":{"rendered":"Librat m\u00eb t\u00eb mir\u00eb shkruhen dikur n\u00eb pleq\u00ebri (Kant)!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, Sh 2015<\/em><\/p>\n<p>&#8220;<strong>librat m\u00eb t\u00eb mir\u00eb shkruhen dikur n\u00eb pleq\u00ebri, pas te 70-ave e tutje<\/strong>&#8221; &#8211; Immanuel Kant (1724-1804)<br \/>\n(&#8230;<em>megjithat\u00eb, them se librin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb mund ta kemi shkruar pik\u00ebrisht n\u00eb rini<\/em>&#8230; : )<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Librat-m\u00eb-t\u00eb-mir\u00eb-shkruhen-n\u00eb-pleq\u00ebri.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-3007 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Librat-m\u00eb-t\u00eb-mir\u00eb-shkruhen-n\u00eb-pleq\u00ebri.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"904\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Librat-m\u00eb-t\u00eb-mir\u00eb-shkruhen-n\u00eb-pleq\u00ebri.jpg 1200w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Librat-m\u00eb-t\u00eb-mir\u00eb-shkruhen-n\u00eb-pleq\u00ebri-300x226.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Librat-m\u00eb-t\u00eb-mir\u00eb-shkruhen-n\u00eb-pleq\u00ebri-768x579.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Librat-m\u00eb-t\u00eb-mir\u00eb-shkruhen-n\u00eb-pleq\u00ebri-1024x771.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Disa njer\u00ebz sh\u00ebndrijn\u00eb si yje q\u00eb n\u00eb rini me gjenialitetin, apo me talentin e tyre, apo me karakterin etj. Yje t\u00eb till\u00eb shk\u00eblqejn\u00eb her\u00eb furish\u00ebm e her\u00eb me beft\u00ebsin\u00eb, madje pavar\u00ebsisht p\u00ebrgatitjes profesionale&#8230; ndodh\u00eb mu n\u00eb mes t\u00eb rrug\u00ebs s\u00eb studimeve, ose dhe fare jasht\u00eb fush\u00ebs p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn ata studiojn\u00eb, thjesht shk\u00eblqejn\u00eb si yje t\u00eb ndritsh\u00ebm&#8230; dhe pastaj, shpesh dhe ikin nga kjo bot\u00eb.<\/p>\n<p>Le ta kujtojm\u00eb bie fjala Migjenin, gjenialitetin e tij poetik, pastaj ikjen e tij n\u00eb lulen e rinis\u00eb. Nj\u00eb shpirt aq i ndjesh\u00ebm, nj\u00eb inteligjenc\u00eb mahnit\u00ebse, nj\u00eb omni-filiz rinor i inteligjenc\u00ebs&#8230; nj\u00eb paraprij\u00ebs i fjal\u00ebs moderne dhe mbajt\u00ebs i pishtarit t\u00eb poetik\u00ebs. Jo vet\u00ebm q\u00eb iku aq i ri, madje sipas mendimit t\u00eb Dr. Robert Elsie, Migjeni pati ikur dhe i virgj\u00ebr. Edhe pse s&#8217;ka shans t\u00eb v\u00ebrtetohet di\u00e7 e till\u00eb, q\u00ebkur \u00ebsht\u00eb&#8230; apo ishte nj\u00eb element skajshm\u00ebrisht personal, v\u00ebrejtjet e z. Elsie (bazuar n\u00eb ato&#8230; si\u00e7 ai e pati shpalosur mendimin e vet) jan\u00eb absolutisht logjike.<br \/>\nS\u00eb k\u00ebndejmi &#8220;p\u00ebshtirosja migjeniane&#8221; (le ta quaj tani k\u00ebshtu) s&#8217;\u00ebsht\u00eb ndonj\u00eb element psikologjik pa asnj\u00ebfar\u00eb &#8220;vlere&#8221; i karakterit t\u00eb tij poetik. Ai nuk e p\u00ebrjashton &#8220;erosin&#8221; nga arti i tij, por ai n\u00eb shkrimet e veta (kuptohet, pavet\u00ebdijsh\u00ebm) i shpalos\u00eb disa gj\u00ebra t\u00eb tjera si simptoma t\u00eb padukshme &#8220;psikologjike&#8221;&#8230; Mir\u00ebpo kjo, h\u00ebp\u00ebrh\u00eb tjet\u00ebrher\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tem\u00eb tjet\u00ebr.<\/p>\n<p>Sa p\u00ebr ilustrim&#8230; e &#8220;luta&#8221; Internetin ta ujdiste nj\u00eb list\u00eb aty p\u00ebr aty (meq\u00eb s&#8217;\u00ebsht\u00eb se jam marr\u00eb me k\u00ebt\u00eb pun\u00eb&#8230; t\u00eb b\u00ebrjes s\u00eb listave). Edhe pse Interneti m&#8217;i hodhi shumic\u00ebn e yjeve t\u00eb muzik\u00ebs e t\u00eb show-business&#8230; m&#8217;i b\u00ebri &#8220;mix&#8221; me ata t\u00eb shkencave e t\u00eb arteve. S&#8217;prish pun\u00eb gj\u00eb, n\u00eb funksion t\u00eb shembullit kjo list\u00eb mbase \u00ebsht\u00eb fare &#8220;okay&#8221;.<\/p>\n<p>John Belushi, paska ikur 33 vje\u00e7, Aleksandri i Madh 32 vje\u00e7, piktori Caravaggio 38 vje\u00e7, Vincent van Gogh 37 vje\u00e7, piktori Raphael 37 vje\u00e7, shkrimtarja Jane Austen 41 vje\u00e7, kozmonauti Yuri Gargarin 34 vje\u00e7, muzikanti Frederic Chopin 39 vje\u00e7, Princesh\u00eb Diana 36 vje\u00e7, Tutankamoni i egjiptasve t\u00eb vjet\u00ebr p\u00ebraf\u00ebrsisht 18 vje\u00e7, poeti John Keats 23 vje\u00e7, Wolfgang Amadeus Mozart 35 vje\u00e7, Oscar Wilde 46 vje\u00e7, George Orwell 46 vje\u00e7, Franz Schubert 31 vje\u00e7, Aleksandr Pushkin 37 vje\u00e7, Christopher Marlowe 29 vje\u00e7, Felix M-Bartholdy 38 vje\u00e7, John F. Kennedy 46 vje\u00e7, Che Guevara 39 vje\u00e7, Bob Marley 36 vje\u00e7, Amelia Earhart 39 vje\u00e7, Elwis Presley 42 vje\u00e7, Martin Luther King, Jr. 39 vje\u00e7, Rudolph Valentino 31 vje\u00e7, Anne Frank vet\u00ebm 15 vje\u00e7, Marilyn Monroe 36 vje\u00e7&#8230; etj etj etj, i lash\u00eb aq shum\u00eb aktor\u00eb, pastaj sportist\u00eb, muzikant\u00eb, k\u00ebng\u00ebtar\u00eb (q\u00eb mbase dhe s&#8217;rrinin rehat me narkozat, me &#8220;kokainat&#8221; e lloj-lloj drogash, si John Belushi psh. por t\u00eb cilin meq\u00eb me prejardhje shqiptare nuk e &#8220;p\u00ebrjashtova&#8221; nga lista \ud83d\ude42<\/p>\n<p>***<br \/>\nN\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, kemi fenomenin kur pik\u00ebrisht af\u00ebr pleq\u00ebris\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz sikur nguten t\u2019ia shpalosin bot\u00ebs gjith\u00eb talentin, diturit\u00eb dhe \u00e7do gj\u00eb tjet\u00ebr q\u00eb u ka shp\u00ebtuar dikur! K\u00ebt\u00eb fenomen si &#8220;shaka&#8221; e pata cekur dikur, para ndoshta 10 viteve, n\u00eb humoresk\u00ebn &#8220;Mustaqet e hekurta&#8221;, 2004. Dhe shumica e k\u00ebtyre q\u00eb aktivizohen n\u00eb &#8220;pleq\u00ebri&#8221; thuase &#8220;justifikohen&#8221; duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb th\u00ebnien e Kantit, i cili pati th\u00ebn\u00eb se &#8220;librat m\u00eb t\u00eb mir\u00eb shkruhen dikur n\u00eb pleq\u00ebri, pas te 70-ave e tutje&#8221;. Mbase, pasi ta kesh konsoliduar &#8220;urt\u00ebsin\u00eb&#8221; dhe kur gjith\u00eb men\u00e7urit\u00eb e bot\u00ebs t&#8217;i kesh &#8220;n\u00eb gjunj&#8221; &#8211; padyshim k\u00ebshtu duhet t\u00eb ket\u00eb menduar at\u00ebher\u00eb Kanti!<\/p>\n<p>Sa p\u00ebr piketimin e th\u00ebnies s\u00eb Kantit, n\u00eb rregull&#8230; por n\u00eb vete sikur ka nj\u00eb &#8220;problemth&#8221; dhe kjo th\u00ebnie. Pleq\u00ebria vetvetiu \u00ebsht\u00eb e &#8220;ndieshme&#8221; &#8211; sidoqoft\u00eb le ta shp\u00ebrfillim ak\u00ebcilin problem t\u00eb mosh\u00ebs, le ta harrojm\u00eb secilen simptom\u00eb t\u00eb pahetueshme t\u00eb dementis\u00eb eventuale : )<br \/>\nPor ajo m\u00eb kryesorja, kush apo \u00e7far\u00eb na garanton rreth v\u00ebrtet\u00ebsis\u00eb s\u00eb th\u00ebnies s\u00eb Kantit? Si ta kemi garancin\u00eb q\u00eb ai akoma ka t\u00eb drejt\u00eb, edhe sot e k\u00ebsaj dite? N\u00eb \u00e7far\u00eb t\u00eb bazohemi q\u00eb Kanti v\u00ebrtet kishte t\u00eb drejt\u00eb?<\/p>\n<p>Kam frik\u00eb&#8230; gjenialiteti aspak s&#8217;ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me mosh\u00ebn apo me vitet, p\u00ebrndryshe si ta sqarojm\u00eb Migjenin dhe shembujt e panum\u00ebrt t\u00eb bot\u00ebs. P\u00ebrndryshe&#8230; sikur t&#8217;kishte pritur Ajnshtajni deri n\u00eb pleq\u00ebri ndoshta asgj\u00eb, do harronte gjith\u00e7ka, do merrej vet\u00ebm me violin\u00ebn e vet n\u00eb kopsht (ishte aq i ri kur e pati publikuar &#8220;Teorin\u00eb e Relativitetit&#8230;&#8221; dhe pothuaj t\u00eb gjitha men\u00e7urit\u00eb e veta). Njutni ishte vet\u00ebm 26 vje\u00e7 kur &#8220;skarraviste&#8221; n\u00eb Principa-n e vet, si ta sqarojm\u00eb faktin q\u00eb&#8230; aq i ri e pati &#8220;shpikur&#8221; (avancuar) Kalkulusin, pa t\u00eb cilin sot s&#8217;mundet as vet\u00eb NASA dhe shkencat orbitale t\u00eb raketave?!<\/p>\n<p>Th\u00ebnia e Kantit edhe sikur t&#8217;na ishte &#8220;okay&#8221; p\u00ebr koh\u00ebn e vet, ndoshta thjesht s&#8217;\u00ebsht\u00eb tutje e sakt\u00eb p\u00ebr koh\u00ebn ton\u00eb. Ndoshta thjesht nuk q\u00ebndron, s&#8217;\u00ebsht\u00eb asgj\u00eb m\u00eb shum\u00eb pos di\u00e7 si lajthitje xhufurratike. Jo pra&#8230; s&#8217;kemi asnj\u00eb lloj garancie se Kanti kishte t\u00eb &#8220;drejt\u00eb&#8221;!<br \/>\nAndaj, megjithat\u00eb them se librin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb mund ta kemi shkruar pik\u00ebrisht n\u00eb rini, pa\u00e7ka se nuk e kemi iden\u00eb, pandehim n\u00eb pleq\u00ebri dim\u00eb m\u00eb shum\u00eb, pandehim se jemi kthyer n\u00eb urtak\u00eb, pandehim gjenialiteti yn\u00eb n\u00eb pleq\u00ebri \u00ebsht\u00eb vet\u00eb pik\u00ebmaja e apogjeut t\u00eb dijeve : ) N\u00ebse p\u00ebr Kantin s&#8217;e kemi garancin\u00eb, at\u00ebher\u00eb duhet t&#8217;jemi sadopak &#8220;skeptik\u00eb&#8221; edhe p\u00ebr pleq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, Sh 2015 &#8220;librat m\u00eb t\u00eb mir\u00eb shkruhen dikur n\u00eb pleq\u00ebri, pas te 70-ave e tutje&#8221; &#8211; Immanuel Kant (1724-1804) (&#8230;megjithat\u00eb, them se librin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb mund ta kemi shkruar pik\u00ebrisht n\u00eb rini&#8230; : )&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=3006\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-3006","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3006","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3006"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3006\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3006"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3006"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3006"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}