{"id":3393,"date":"2019-10-15T19:44:39","date_gmt":"2019-10-15T19:44:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=3393"},"modified":"2024-04-12T13:21:35","modified_gmt":"2024-04-12T12:21:35","slug":"thorvaldsen-aleksandri-i-madh-me-viktorine-fitoren-ne-babiloni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=3393","title":{"rendered":"Thorvaldsen &#8211; Hyrja Triumfale e Aleksandrit t\u00eb Madh n\u00eb Babiloni!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, T 2019 (Pak fjal\u00eb&#8230;)<\/em><\/p>\n<p>[ Bertel Thorvaldsen (1770-1844) &#8211; <strong>Hyrja Triumfale e Aleksandrit t\u00eb Madh n\u00eb Babiloni<\/strong>, 1818-28 ]<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/www.letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Thorvaldsen-Aleksandri-i-Madh-me-Viktorin\u00eb-Fitoren-n\u00eb-Babiloni.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-3394 size-full\" src=\"https:\/\/www.letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Thorvaldsen-Aleksandri-i-Madh-me-Viktorin\u00eb-Fitoren-n\u00eb-Babiloni.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1508\" \/><\/a><\/p>\n<p>Ky panel i friz\u00ebs s\u00eb Thorvaldsen na flet p\u00ebr hyrjen e Aleksandrit t\u00eb Madh n\u00eb Babiloni n\u00eb krye t\u00eb ushtris\u00eb s\u00eb vet &#8220;viktoriane&#8221;. Subjekti i zgjedhur p\u00ebr k\u00ebto panele skulpturale pra nuk ishte asfare i rast\u00ebsish\u00ebm, synimi ishte q\u00eb triumfi i Aleksandrit ta pasqyronte apo t\u00eb &#8220;asociononte&#8221; figur\u00ebn e Napoleonit, i njohur tashm\u00eb p\u00ebr aft\u00ebsit\u00eb e jasht\u00ebzakonshme ushtarake, por dhe p\u00ebr pushtimin e Rom\u00ebs pa gjakderdhje (si\u00e7 pati ndodhur dhe me hyrjen e Aleksandrit n\u00eb Babiloni, para m\u00eb shum\u00eb se 2000 viteve).<\/p>\n<p>Marrja e Babilonis\u00eb n\u00eb v. 331 p.e.s \u00ebsht\u00eb nj\u00eb episod\u00eb lavdiplote e historis\u00eb greke, pas pushtimit t\u00eb perandoris\u00eb persiane nga Aleksandri. Persia ishte nj\u00eb perandori e fuqishme dhe armiku shekullor i mbijetes\u00ebs s\u00eb at\u00ebhershme greke, me shekuj e shekuj e cenonte vet\u00eb ekzistenc\u00ebn si dhe kultur\u00ebn, q\u00eb sot njihet si zanafill\u00eb e qytet\u00ebrimit per\u00ebndimor.<br \/>\nE qart\u00eb, motivi i skulptur\u00ebs ishte glorifikues p\u00ebr Napoleonin, subjekti i friz\u00ebs ishte marrja triumfale e Babilonis\u00eb nga Aleksandri. Ky motiv qe zgjedhur si nj\u00eb paralelizim i ardhjes s\u00eb Napoleonit n\u00eb Rom\u00eb (dmth. paralelizim me lasht\u00ebsin\u00eb e lavdishme t\u00eb Aleksandrit t\u00eb Madh).<\/p>\n<p>Aleksandri mban nj\u00eb skept\u00ebr q\u00eb simbolizon fuqin\u00eb e tij, p\u00ebr karroc\u00ebn kujdeset Viktoria (me dy krah\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj, personifikim i Fitores, sipas imazhit mitologjik). Me frym\u00ebzimin e &#8220;vjelur&#8221; nga kryeveprat e m\u00ebdha t\u00eb skulptur\u00ebs antike (p\u00ebrfshir\u00eb relievet e Partenonit s\u00eb Athin\u00ebs dhe t\u00eb Kolan\u00ebs s\u00eb Trajanit n\u00eb Rom\u00eb) punimi paraqet takimin e dy kortezheve procesionale nisur drejt qendr\u00ebs s\u00eb qytetit madh\u00ebshtor. Figura e Aleksandrit shihet n\u00eb karroc\u00ebn e t\u00ebrhequr nga kat\u00ebr kuaj dhe drejtuar nga Viktoria (Fitorja, Triumfi), ndjekur nga kali i tij i famsh\u00ebm Bukefali dhe nga komandant\u00ebt e ushtar\u00ebt e ngarkuar me pla\u00e7kat e luft\u00ebs.<\/p>\n<p>(N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb friz\u00ebs, p\u00ebrball\u00eb Aleksandrit, do t\u00eb shihej figura alegorike e Paqes &#8211; e njohim nga dega e ullirit q\u00eb mban, teksa u paraprin njer\u00ebzve dhe pushtetar\u00ebve t\u00eb Babilonis\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt po ashtu mbajn\u00eb dhurata (kuaj, luan\u00eb, e \u00e7mos&#8230;) p\u00ebr fitimtarin Aleksand\u00ebr, nd\u00ebrsa n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ceremoniale t\u00eb pritjes vajza e vall\u00ebtar\u00eb shp\u00ebrndajn\u00eb lule p\u00ebr nder t\u00eb triumfit t\u00eb tij).<\/p>\n<p>***<br \/>\nFriza e mermert\u00eb e skulptorit danez t\u00eb Neoklasicizmit, Bertel Thorvaldsen, &#8220;Hyrja Triumfale e Aleksandrit t\u00eb Madh n\u00eb Babiloni&#8221; konsiderohet si nj\u00eb nga kryeveprat m\u00eb t\u00eb bukura t\u00eb skulptur\u00ebs evropiane t\u00eb shek. XIX (versioni i mermert\u00eb sot i dekoron muret e &#8220;Salone dei Marmi&#8221;, n\u00eb Vil\u00ebn Carlotta, Itali &#8211; qe b\u00ebr\u00eb, bazuar n\u00eb versionin suvatik konceptuar si homazh alegorik i b\u00ebmave t\u00eb Napoleonit, punuar n\u00eb v. 1812 p\u00ebr &#8220;Palazzo del Quirinale&#8221; n\u00eb Rom\u00eb).<\/p>\n<p>At\u00ebbot\u00eb, friza e siguroi pozicionin e Thorvaldsen si nj\u00eb nga artist\u00ebt kryesor t\u00eb Evrop\u00ebs. Thorvaldsen i pati b\u00ebr\u00eb disa versione (n\u00ebse s&#8217;gabohem, 2 p\u00ebr kontraktor\u00ebt franko-italian\u00eb, dhe 1 a 2 sosh p\u00ebr Pallatin Mbret\u00ebror t\u00eb Kopenhag\u00ebs). Muzeu Thorvaldsen sot posedon friz\u00ebn me madh\u00ebsi t\u00eb plot\u00eb si model origjinal, e edhe si kopje suvatike, gjithashtu dhe nj\u00eb version m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl prej mermeri.<\/p>\n<p>N\u00eb v. 1809 Napoleoni njofton se ka d\u00ebshir\u00eb t\u00eb shkoj\u00eb n\u00eb Rom\u00eb p\u00ebr nj\u00eb kuror\u00ebzim t\u00eb dyt\u00eb, n\u00eb Sh\u00ebn Pjetri. Dy vite m\u00eb von\u00eb (1811) skulptori Thorvaldsen kontraktohet p\u00ebr dekorimin skulptural t\u00eb pallatit papal &#8220;Palazzo del Quirinale&#8221; n\u00eb Rom\u00eb. Vitin tjet\u00ebr (1812) ai e fillon pun\u00ebn n\u00eb friz\u00ebn, punon nga Marsi deri n\u00eb N\u00ebntor. Pra brenda pak muajve, Thorvaldsen e ekzekutoi friz\u00ebn 1 met\u00ebr t\u00eb lart\u00eb dhe 35 metra t\u00eb gjat\u00eb, me rastin e vizit\u00ebs s\u00eb planifikuar t\u00eb Perandorit Napoleon.<\/p>\n<p>Pas r\u00ebnies s\u00eb Napoleonit, n\u00eb v. 1818 nj\u00eb version i dyt\u00eb kontraktohet nga Giovanni Battista Sommariva p\u00ebr vil\u00ebn e tij. Nj\u00eb dekad\u00eb m\u00eb von\u00eb, n\u00eb v. 1829, t\u00eb gjitha panelet e mermerta t\u00eb friz\u00ebs (33 sosh) qen\u00eb vendosur n\u00eb vendin e vet.<br \/>\nDhjet\u00eb vite tjera m\u00eb von\u00eb, n\u00eb v. 1838 Thorvaldsen do ta b\u00ebnte nj\u00eb version t\u00eb ri t\u00eb friz\u00ebs p\u00ebr Pallatin Mbret\u00ebror t\u00eb Kopenhag\u00ebs.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, T 2019 (Pak fjal\u00eb&#8230;) [ Bertel Thorvaldsen (1770-1844) &#8211; Hyrja Triumfale e Aleksandrit t\u00eb Madh n\u00eb Babiloni, 1818-28 ] Ky panel i friz\u00ebs s\u00eb Thorvaldsen na flet p\u00ebr hyrjen e Aleksandrit t\u00eb Madh n\u00eb Babiloni&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=3393\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-3393","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-classic"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3393","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3393"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3393\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3393"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3393"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3393"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}