{"id":3424,"date":"2019-10-16T00:51:41","date_gmt":"2019-10-16T00:51:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=3424"},"modified":"2024-04-12T12:07:00","modified_gmt":"2024-04-12T11:07:00","slug":"libri-i-shkokluar-i-shekspirit-poezia-haptike-si-art-ekspresiv","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=3424","title":{"rendered":"Libri i &#8220;shkokluar&#8221; i Shekspirit &#8211; Poezia Haptike si Art Ekspresiv!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, T 2018<\/em><\/p>\n<p>(&#8230;<strong>poezia na i &#8220;k\u00ebrkon&#8221; fjal\u00ebt m\u00eb t\u00eb p\u00ebrsosura, m\u00eb kuptimplote&#8230; t\u00eb &#8220;ujdisen&#8221; n\u00eb rregullin m\u00eb t\u00eb p\u00ebrkryer, sepse duhet t\u00eb jet\u00eb e bukur dhe e \u00ebmb\u00ebl si vet\u00eb muzika, mir\u00ebpo \u00e7far\u00eb n\u00ebse poezia s&#8217;ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb fare me fjal\u00ebt &#8211; p\u00ebrkundrazi, \u00e7far\u00eb n\u00ebse duhet &#8220;p\u00ebrz\u00ebn\u00eb&#8221; fjal\u00ebt, \u00e7far\u00eb n\u00ebse poezis\u00eb i duhen pik\u00ebrisht &#8220;hap\u00ebsirat boshe&#8221; t\u00eb fjal\u00ebve<\/strong>&#8230;)<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/www.letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Libri-i-shkokluar-i-Shekspirit-Poezia-Haptike-si-Art-Ekspresiv.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-3425 size-full\" src=\"https:\/\/www.letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Libri-i-shkokluar-i-Shekspirit-Poezia-Haptike-si-Art-Ekspresiv.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" \/><\/a><\/p>\n<p>N\u00ebse do t&#8217;niseshim nga baza sa m\u00eb e thjesht\u00eb e dallimit mes proz\u00ebs e poezis\u00eb, do t&#8217;mund ta p\u00ebrdornim sa m\u00eb shkurt derivacionin nga fjal\u00ebt e men\u00e7ura t\u00eb Jonathan Swift (autorit t\u00eb <em>Udh\u00ebtimeve t\u00eb Guliverit<\/em>), &#8220;<strong>proza<\/strong> = fjal\u00ebt n\u00eb rregullin m\u00eb t\u00eb p\u00ebrkryer&#8221;, &#8220;<strong>poezia<\/strong> = fjal\u00ebt m\u00eb t\u00eb p\u00ebrkryera n\u00eb rregullin m\u00eb t\u00eb p\u00ebrkryer&#8221;.<br \/>\nE qart\u00eb, anise sipas vendit e kuvendit, do t&#8217;i gjejm\u00eb panum\u00ebr m\u00ebnyra p\u00ebr ta &#8220;dalluar&#8221; me fjal\u00eb dallimin mes k\u00ebtyre dy zhanreve letrare.<\/p>\n<p>Poetja britanike Mina Loy qe shprehur se &#8220;<strong>poezia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lloj proze e magjepsur, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb muzik\u00eb e b\u00ebr\u00eb nga mendimet vizuale, nga tingujt e nj\u00eb ideje<\/strong>&#8220;.<br \/>\nFort e q\u00eblluar th\u00ebnia e saj, sidomos poet\u00ebve iu p\u00eblqen shum\u00eb ndonj\u00eb p\u00ebrshkrim k\u00ebshtusoj, sa m\u00eb &#8220;mistik&#8221; e me fjal\u00eb t\u00eb buta, n\u00eb vetvete pastaj sikur dhe &#8220;p\u00ebrshkrimi&#8221; ting\u00ebllon poetik : )<\/p>\n<p>Poezia &#8220;lirike&#8221; si zhan\u00ebr poetik e &#8220;mbulon&#8221; ndoshta volumin prej 90%&#8230; e m\u00eb shum\u00eb, t\u00eb poezis\u00eb bot\u00ebrore (thjesht si supozim, nuk e kam iden\u00eb ndryshe). Poezit\u00eb lirike jan\u00eb (relativisht) t\u00eb shkurtra dhe e theksojn\u00eb cil\u00ebsin\u00eb &#8220;muzikale&#8221; &#8211; kur themi &#8220;poezi&#8221; zakonisht mendojm\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb lloj t\u00eb poezis\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb tjerat zhanre poetike sikur i &#8220;harrojm\u00eb&#8221; ose dhe nuk i konsiderojm\u00eb fare &#8220;poezi&#8221; q\u00eb ia vlen humbja e koh\u00ebs. Psh. vet\u00eb poezia &#8220;epike&#8221;, p\u00ebrve\u00e7 si interes i shkollar\u00ebve, disi na duket &#8220;monotone&#8221;, e st\u00ebrzgjatur&#8230; ec e merru me &#8220;Iliadat&#8221; a la homerike t\u00eb lasht\u00ebsis\u00eb apo me &#8220;Lahutat&#8230;&#8221; e Fishtes, kur m\u00eb e \u00ebmb\u00ebl t\u00eb lexohet di\u00e7 nga Neruda, apo tekefundit dhe nga filizat modernist t\u00eb Dickinson, apo di\u00e7 nga sentimentet feministike t\u00eb Mina Lloy (meq\u00eb e p\u00ebrmend\u00ebm)&#8230; etj etj.<\/p>\n<p>Poezia na i &#8220;k\u00ebrkon&#8221; fjal\u00ebt m\u00eb t\u00eb p\u00ebrsosura, m\u00eb kuptimplote&#8230; t\u00eb &#8220;ujdisen&#8221; n\u00eb rregullin m\u00eb t\u00eb p\u00ebrkryer, sepse duhet t\u00eb jet\u00eb e bukur dhe e \u00ebmb\u00ebl si vet\u00eb muzika. Mir\u00ebpo \u00e7far\u00eb n\u00ebse poezia s&#8217;ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb fare me fjal\u00ebt &#8211; p\u00ebrkundrazi, \u00e7far\u00eb n\u00ebse duhet &#8220;p\u00ebrz\u00ebn\u00eb&#8221; fjal\u00ebt, \u00e7far\u00eb n\u00ebse poezis\u00eb i duhen pik\u00ebrisht &#8220;hap\u00ebsirat boshe&#8221; t\u00eb fjal\u00ebve&#8230;?!<\/p>\n<p>&#8220;<strong>Veprimet Flasin m\u00eb Zhurmsh\u00ebm<\/strong>&#8221; p\u00ebrb\u00ebhet nga faqet e shk\u00ebputura t\u00eb librit &#8220;Romeo e Xhulieta&#8221; t\u00eb Shekspirit, t\u00eb gjitha fjal\u00ebt jan\u00eb hequr nga faqet (mbase prer\u00eb me g\u00ebrsh\u00ebr\u00eb). Duke e z\u00ebvend\u00ebsuar tekstin me hap\u00ebsir\u00eb negative, sipas Carolyn, shqyrtohet aft\u00ebsia e komunikimit n\u00eb nj\u00eb nivel m\u00eb intim pa p\u00ebrdorimin e fjal\u00ebve dhe pa mang\u00ebsit\u00eb e gjuh\u00ebs si mjet me t\u00eb cilin p\u00ebrshkruhet emocioni.<\/p>\n<p>Kjo form\u00eb e t\u00eb shprehurit apo e ekspresionit artistik, n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb nj\u00eb form\u00eb poetike (ose zhan\u00ebr poetik), dhe njihet si &#8220;<strong>Poezi Haptike<\/strong>&#8220;. Me k\u00ebt\u00eb &#8220;poezi&#8221; n\u00eb v. 2010 Carolyn Thompson qe p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb revist\u00ebn &#8220;Ekleksografia&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Poezia Haptike<\/strong> (ngjash\u00ebm si Poezia Vizuale dhe Audio-Poezia) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb form\u00eb arti ku kombinohen karakteristikat e tipografis\u00eb dhe t\u00eb skulptur\u00ebs p\u00ebr t\u00eb krijuar objekte jo vet\u00ebm vizuale (t\u00eb dukshme), por dhe p\u00ebr t&#8217;u prekur e manipuluar. N\u00eb poezin\u00eb haptike ndjenja e prekjes \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme po aq (apo dhe m\u00eb tep\u00ebr) sa ndjenja e shikimit. Q\u00eb t\u00eb dyja format, poezia tekstuale (e zakonshme, me fjal\u00eb) dhe poezia haptike kan\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin q\u00ebllim &#8211; krijimin e nj\u00eb efekti estetik n\u00eb mendjet e audienc\u00ebs p\u00ebrkat\u00ebse.<\/p>\n<p>Nisma e &#8220;objekteve poetike&#8221; (si poezi haptike) si origjin\u00eb iu p\u00ebrshkruhet disa veprave t\u00eb rrym\u00ebs artistike &#8220;Dada&#8221;, psh. t\u00eb Marcel Duchamp, Kurt Schwitters, po ashtu dhe kutive surrealiste t\u00eb Joseph Cornell. Gjithsesi \u00e7\u00ebshtja &#8220;haptike&#8221; e poetikes shkon n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn e larg\u00ebt, p\u00ebrmenden talisman\u00ebt, objektet si elemente gnostike, vulat dhe objektet e ndryshme fetishistike. P\u00ebrmendet po ashtu dhe p\u00ebrdorimi i sistemit alfabetik t\u00eb Louis Braille p\u00ebr krijimin e teksteve letrare. Nj\u00eb di\u00e7 tjet\u00ebr q\u00eb ushqehet n\u00eb iden\u00eb e &#8220;objekteve poetike&#8221; \u00ebsht\u00eb krijimi i librave artistik\u00eb&#8221;, si\u00e7 n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast mund t\u00eb konsiderohet &#8220;libri i shkokluar&#8221; i Shekspirit, pra i britanikes Carolyn Thompson.<\/p>\n<p>P\u00ebrdorimi i poetikes haptike si zhan\u00ebr ekspresiv \u00ebsht\u00eb gjithnj\u00eb n\u00eb rritje (sidomos me tekno-zhvillimet marramend\u00ebse t\u00eb 3-4 dekadave t\u00eb fundit, me faz\u00ebn &#8220;revolucionit&#8221; internetik, me krijimin e mjediseve gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb sofistikuara, nd\u00ebraktive), mir\u00ebpo n\u00eb qarqet akademike ende nuk \u00ebsht\u00eb dokumentuar sa duhet. Bie fjala n\u00eb faqet e Harvard University ku k\u00ebrkova si verifikim t\u00eb nj\u00eb liste &#8220;zhanresh&#8221; poetike, Poezia Haptike ende nuk figuronte. Po ashtu as n\u00eb Enc. Britannica dhe n\u00eb disa burime tjera&#8230; ende nuk p\u00ebrmendej.<\/p>\n<p>[ Carolyn Thompson &#8211; <strong>Veprimet Flasin m\u00eb Zhurmsh\u00ebm<\/strong>, 2007 ]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, T 2018 (&#8230;poezia na i &#8220;k\u00ebrkon&#8221; fjal\u00ebt m\u00eb t\u00eb p\u00ebrsosura, m\u00eb kuptimplote&#8230; t\u00eb &#8220;ujdisen&#8221; n\u00eb rregullin m\u00eb t\u00eb p\u00ebrkryer, sepse duhet t\u00eb jet\u00eb e bukur dhe e \u00ebmb\u00ebl si vet\u00eb muzika, mir\u00ebpo \u00e7far\u00eb n\u00ebse poezia&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=3424\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,10],"tags":[],"class_list":["post-3424","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ese","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3424","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3424"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3424\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3424"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3424"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3424"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}