{"id":3450,"date":"2019-10-16T02:06:47","date_gmt":"2019-10-16T02:06:47","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=3450"},"modified":"2024-04-12T12:02:33","modified_gmt":"2024-04-12T11:02:33","slug":"mesazhet-e-kubrick-dhe-te-sagan-si-humaniste-e-si-vizionare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=3450","title":{"rendered":"Mesazhet e Kubrick dhe t\u00eb Sagan, si Humanist\u00eb e si Vizionar\u00eb!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, T 2018<\/em><\/p>\n<p><strong>Monologu i &#8220;Frym\u00ebmarrjes&#8221; n\u00eb Hap\u00ebsir\u00eb<\/strong>!<\/p>\n<p>N\u00eb odisead\u00ebn e dikurshme &#8220;2001: Odisea n\u00eb Hap\u00ebsir\u00eb&#8221; (1968), Stanley Kubrick p\u00ebr pothuaj 3 minuta i pati folur &#8220;njer\u00ebzimit&#8221; me frym\u00ebmarrjen. P\u00ebr 3 minuta t\u00eb t\u00ebr\u00eb fiktiv\u00eb Kubrick na e ofronte &#8220;monologun e frym\u00ebmarrjes&#8221;, monologun e kozmonautit n\u00eb shetitje &#8220;eterit&#8221;. Monolog monoton i nj\u00eb frymori aq t\u00eb brisht\u00eb, i kurthuar n\u00eb skafandrin e vet, i rrethuar me pafund\u00ebsin\u00eb e ftoht\u00eb. Kubrick sikur donte t&#8217;ia shpaloste njer\u00ebzimit thelb\u00ebsoren e mesazhit, mir\u00ebpo jo me buj\u00eb as me zhurm\u00eb, donte t\u00eb fliste thjesht me heshtjen, pa fjal\u00ebt, sikur insistonte thjesht me gjuh\u00ebn e frym\u00ebs: n\u00eb Tok\u00eb njeriu dhe \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lloj &#8220;Zoti&#8221;, por n\u00eb kozmos ai s&#8217;\u00ebsht\u00eb di\u00e7 m\u00eb shum\u00eb sesa nj\u00eb peshk i vock\u00ebl jasht\u00eb ujit. Gjith\u00e7ka e kozmosit \u00ebsht\u00eb aq &#8220;armiq\u00ebsore&#8221; ndaj njeriut, hap\u00ebsira nuk \u00ebsht\u00eb &#8220;mik\u00ebprit\u00ebse&#8221; p\u00ebr njeriun, duke filluar nga pafund\u00ebsia&#8230; e deri tek akullsia. Hap\u00ebsira i &#8220;shfaqet&#8221; njeriut aq mistike e misterioze. M\u00eb shum\u00eb se 99.99% e universit q\u00eb mund ta &#8220;shohim&#8221; me syt\u00eb e me teleskop\u00ebt thjesht nuk e p\u00ebrkrah jet\u00ebn, p\u00ebrve\u00e7 planetit am\u00eb. Sipas tij, n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb njeriu \u00ebsht\u00eb si nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb q\u00eb duhet t\u00eb m\u00ebsoj\u00eb &#8220;ecjen&#8221; rishtas nga e para, secili hap i njeriut n\u00eb kozmos do ishte baraz me &#8220;rilindjen&#8221;, i barabart\u00eb me zanafill\u00ebn &#8220;evolutive&#8221; (filmi i tij dhe nis me sken\u00ebn e gjat\u00eb t\u00eb majmun\u00ebve tek e zbulojn\u00eb &#8220;vegl\u00ebn&#8221; e par\u00eb, nj\u00eb asht tibial p\u00ebr t&#8217;i thyer eshtrat tjer\u00eb, p\u00ebr ta p\u00ebrdorur si arm\u00eb).<\/p>\n<p>Stanley Kubrick (1928-1999) njihet si nj\u00ebri nga regjisor\u00ebt m\u00eb novatore dhe m\u00eb me ndikim i t\u00eb gjitha koh\u00ebrave, &#8220;2001: Odisea n\u00eb Hap\u00ebsir\u00eb&#8221; (1968), edhe pas gjysm\u00eb shekulli, ende nga shum\u00eb njer\u00ebz konsiderohet si filmi m\u00eb i mir\u00eb i b\u00ebr\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb zhanrin e fanta-shkenc\u00ebs. Mega-kompania amerikane Apple (q\u00eb sot si flamur t\u00eb shitjve globale e ka &#8220;iPhone&#8221;), krenohet p\u00ebr dizajnin e &#8220;iPad&#8221;, t\u00eb &#8220;iPhone&#8221; etj&#8230; mir\u00ebpo dizajni i t\u00eb tilla aparateve &#8220;origjin\u00ebn&#8221; e ka q\u00eb nga filmi i Kubrick, 50 vjet m\u00eb her\u00ebt, m\u00eb 1968.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-3451\" src=\"https:\/\/www.letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/Mesazhet-e-Kubrick-dhe-t\u00eb-Sagan-si-Humanist\u00eb-e-si-Vizionar\u00eb.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1271\" \/><\/p>\n<p><strong>Toka si nj\u00eb &#8220;Pik\u00eb Blu e Zbeh\u00ebt&#8221;<\/strong>!<\/p>\n<p>N\u00eb Shkurt t\u00eb v. 1990, sonda &#8220;Voyager 1&#8221; e kishte p\u00ebrfunduar misionin e vet dhe ishte n\u00eb rrug\u00ebn e &#8220;pakthimit&#8221;, duke e l\u00ebn\u00eb sistemin diellor p\u00ebr t&#8217;u zhdukur n\u00eb pafund\u00ebsin\u00eb e err\u00ebt kozmike. Me k\u00ebrkes\u00eb t\u00eb Carl Sagan, at\u00ebbot\u00eb NASA e ktheu kamer\u00ebn e sond\u00ebs p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb nj\u00eb foto t\u00eb Tok\u00ebs.<br \/>\nFotografia qe shkrepur m\u00eb 14 Shkurt 1990, planeti yn\u00eb nga larg\u00ebsia prej 6 miliard\u00eb km \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pik\u00eb e vog\u00ebl blu n\u00eb err\u00ebsir\u00ebn e universit t\u00eb pafund. Ishte kjo fotoja e b\u00ebr\u00eb nga distanca rekord prej 6 miliard\u00eb km, 40 AU (nj\u00ebsi astronomike). Plutoni psh. ndodhet rreth 40 nj\u00ebsi astronomike larg Tok\u00ebs, dmth. sado larg t&#8217;na duket &#8220;6 miliard\u00eb km&#8221;, megjithat\u00eb \u00ebsht\u00eb brenda rrezes s\u00eb sistemit ton\u00eb diellor, e q\u00eb n\u00eb krahasim me distancat e marramendjes &#8220;galaktike&#8221; na del si nj\u00eb larg\u00ebsi &#8220;qesharake&#8221; ! Sagan e pati quajtur foton &#8220;Pale Blue Dot&#8221; (pik\u00eb e zbeht\u00eb blu), dhe n\u00eb vitin 1994 e pati p\u00ebrdorur n\u00eb titullin e librit &#8220;Nj\u00eb Vizion i s\u00eb Ardhmes Njer\u00ebzore n\u00eb Hap\u00ebsir\u00eb&#8221;.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 si astrofizikant e si kozmolog, Carl Sagan (1934-1996) qe b\u00ebr\u00eb i njohur si pionier rreth popullarizimit t\u00eb shkenc\u00ebs, si nj\u00eb komunikator i madh, si nj\u00eb avokat i madh i shkenc\u00ebs. Rreth e rrotull viteve &#8217;80 (t\u00eb shek. XX) n\u00eb bot\u00ebn per\u00ebndimore ishte nj\u00eb personalitet i famsh\u00ebm televiziv, kryesisht p\u00ebrmes serialit &#8220;Kozmosi&#8221; (1980), i p\u00ebrcjellur nga m\u00eb shum\u00eb se 500 milion\u00eb shikues n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn. Sagan sikur e pati sjellur astronomin\u00eb e kozmologjin\u00eb nga katedrat e profesor\u00ebve &#8220;retorik\u00eb&#8221; n\u00eb dhomat e njer\u00ebzve t\u00eb thjesht\u00eb.<br \/>\nN\u00eb vitin 2014 u vazhdua me &#8220;Kozmosi 2&#8221;, Neill deGrasse Tyson ishte si prezentator &#8220;pasardh\u00ebs&#8221; i vizionit saganist t\u00eb &#8220;Kozmosit&#8221;. Seriali i ri qe ngjeshur me akoma m\u00eb shum\u00eb pompozitet, meq\u00eb tanim\u00eb efektet speciale ishte disa her\u00eb m\u00eb e leht\u00eb t\u00eb b\u00ebheshin sesa n\u00eb koh\u00ebn e Sagan, m\u00ebtohej t\u00eb ishte di\u00e7 si balancim mes &#8220;religjionit&#8221; shkencor dhe dramatik\u00ebs dinamike t\u00eb filmave hollivudesk\u00eb. Gjithsesi as deGrasse Tyson nuk ishte m\u00eb i dob\u00ebt sesa pararend\u00ebsi i tij, edhe ky si promovues e si prezentator ishte nj\u00eb &#8220;prift-predikant&#8221; i devotsh\u00ebm i vizionit p\u00ebr &#8220;Kozmosin&#8221; n\u00eb frym\u00ebn e saganizmit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, T 2018 Monologu i &#8220;Frym\u00ebmarrjes&#8221; n\u00eb Hap\u00ebsir\u00eb! N\u00eb odisead\u00ebn e dikurshme &#8220;2001: Odisea n\u00eb Hap\u00ebsir\u00eb&#8221; (1968), Stanley Kubrick p\u00ebr pothuaj 3 minuta i pati folur &#8220;njer\u00ebzimit&#8221; me frym\u00ebmarrjen. P\u00ebr 3 minuta t\u00eb t\u00ebr\u00eb fiktiv\u00eb Kubrick&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=3450\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,16],"tags":[],"class_list":["post-3450","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente","category-multimedia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3450","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3450"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3450\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3450"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3450"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3450"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}