{"id":467,"date":"2018-12-10T03:43:51","date_gmt":"2018-12-10T03:43:51","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=467"},"modified":"2024-08-27T07:46:12","modified_gmt":"2024-08-27T06:46:12","slug":"mendafshi-wachowski-dhe-gjembat-e-trendafilit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=467","title":{"rendered":"M\u00ebndafshi &#8220;Wachowski&#8221; dhe Gjembat e Tr\u00ebndafilit!"},"content":{"rendered":"<p>(&#8230;<strong>poet\u00ebt e ujisin tr\u00ebndafilin me gjith\u00eb gjembat e tij&#8230; anise modeli francez v\u00ebrtet i v\u00ebshtir\u00ebson &#8220;rrembat e gjembat&#8221;, m\u00ebndafshi dhe gjembat v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb shkojn\u00eb s\u00eb bashku. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr sikur t\u00eb ngeleshim p\u00ebrgjithmon\u00eb n\u00ebn influenc\u00ebn poetike t\u00eb &#8220;m\u00ebndafshit&#8221; mbase s&#8217;do b\u00ebhej asnj\u00eb hap tutje, as post-modernizmi gjembatik as cilado &#8220;frym\u00eb&#8221; tjet\u00ebr poetike nuk do t&#8217;ishin t\u00eb mundura<\/strong>&#8230;)<\/p>\n<p><em>Senad Guraziu &#8211; Ars Poetica, 2015<\/em><\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/mendafshi_wachowski_dhe_gjembat_fb.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-468 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/mendafshi_wachowski_dhe_gjembat_fb.jpg\" alt=\"\" width=\"1100\" height=\"734\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/mendafshi_wachowski_dhe_gjembat_fb.jpg 1100w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/mendafshi_wachowski_dhe_gjembat_fb-300x200.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/mendafshi_wachowski_dhe_gjembat_fb-768x512.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/mendafshi_wachowski_dhe_gjembat_fb-1024x683.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1100px) 100vw, 1100px\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>I dua francez\u00ebt, i dua pa hile : ) s&#8217;ke si t&#8217;mos e duash nj\u00eb popull aq t\u00eb mrekulluesh\u00ebm, q\u00eb i fali dhe i fal shum\u00e7ka mbar\u00eb kultur\u00ebs bot\u00ebrore. S&#8217;ke si t&#8217;mos i duash francez\u00ebt p\u00ebr gjith\u00eb ato gj\u00ebra t\u00eb mrekullueshme q\u00eb me krenari e mbajn\u00eb vul\u00ebthat\u00ebn &#8220;franceze&#8221;; duke filluar nga Asteriksat e Obeliksat simpatik\u00eb t\u00eb Galis\u00eb (q\u00eb ende i grushtosin centurion\u00ebt romak\u00eb) e deri tek Brigitte Bardot dhe Laetitiat moderne q\u00eb s&#8217;b\u00ebjn\u00eb asgj\u00eb por thjesht buz\u00ebqeshin. P\u00ebr t\u00eb vazhduar pastaj me shampanjat e lloj-llojshme e deri tek kuzhinat e gjithfar\u00ebllojshme etj. etj. Sa p\u00ebr veten thjesht nuk di \u00e7far\u00eb nuk dua t\u00eb francez\u00ebve.<br \/>\nN\u00eb rrafshin kulturologjik-artistik imagjino psh. kontributin e francez\u00ebve n\u00eb p\u00ebrkundjen shum\u00ebshekullore t\u00eb djepit kulturor t\u00eb Evrop\u00ebs &#8211; sikur s&#8217;do ishim askund pa gjenialitetin e aq shum\u00eb artist\u00ebve francez\u00eb, t\u00eb shkrimtar\u00ebve, poet\u00ebve, filozof\u00ebve&#8230; etj.<\/p>\n<p>Por nuk e mohoj, shpesh sikur m\u00eb p\u00eblqen t\u00eb b\u00ebj dhe ngapak shaka&#8230; psh. sa i p\u00ebrket fr\u00ebngjishtes. Thjesht m\u00eb p\u00eblqen. Kuptohet shakat\u00eb do t&#8217;ishin &#8220;nonsens&#8221; sikur t&#8217;i b\u00ebja me secilin francez q\u00eb takoj. Ndonj\u00ebri ngutulush prej tyre mbase dhe do t&#8217;m\u00eb b\u00ebnte &#8220;lesh&#8221; me grushtat (si Asteriksi dikur centurion\u00ebt) sepse s&#8217;do t&#8217;i kuptonte.<br \/>\nNd\u00ebrsa d\u00ebshira m\u00eb shfaqet ndoshta sepse ka pothuaj dy shekuj q\u00eb francez\u00ebt, pa e ditur as ata vet\u00eb, sikur vendosm\u00ebrisht insistojn\u00eb: &#8220;poezia duhet t\u00eb shket si nj\u00eb shall i m\u00ebndafsht\u00eb prapan*** s\u00eb bebeve&#8221;!<\/p>\n<p>Aty-k\u00ebtu ndonj\u00ebri francez (dmth. n\u00eb baza individualiste) ndoshta shkon akoma m\u00eb larg duke e krahasuar gjith\u00eb fr\u00ebngjishten me poezin\u00eb! Pra nuk p\u00ebrjashtohet as kjo mund\u00ebsi.<br \/>\nPastaj e gjith\u00eb bota e njeh rigorozitetin e francez\u00ebve sa i p\u00ebrket drejtshkrimit t\u00eb gjuh\u00ebs. Gjith\u00eb bota e njeh ndjeshm\u00ebrin\u00eb franceze kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr &#8220;anglicizmat&#8221; dhe p\u00ebr fjal\u00ebt e huaja. Por bota po ashtu e din\u00eb q\u00eb t\u00eb ngrat\u00ebt s&#8217;kan\u00eb aspak faj n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, q\u00ebkur gjysma e anglishtes n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb &#8220;fr\u00ebngjisht&#8221; me nj\u00eb theks tjet\u00ebr : )<\/p>\n<p>Por krahasimi i gjith\u00eb fr\u00ebngjishtes me artin poetik \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje tjet\u00ebr. Natyrisht q\u00eb francez\u00ebt kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb jen\u00eb krenar\u00eb sa i p\u00ebrket &#8220;tingullim\u00ebs&#8221;. Fr\u00ebngjishtja v\u00ebrtet ting\u00ebllon si nj\u00eb &#8220;shall i m\u00ebndafsht\u00eb q\u00eb rr\u00ebshqet prapan***&#8230;&#8221;. Dhe, si\u00e7 e tham\u00eb m\u00eb lart, e qart\u00eb q\u00eb kjo nuk \u00ebsht\u00eb &#8220;mend\u00ebsi kolektive&#8221; franceze, thjesht aty-k\u00ebtu ndokush nga shtat\u00ebdhjet\u00eb milion\u00eb francez\u00ebt mbase dhe mund t\u00eb mendoj\u00eb ashtu. Af\u00ebrmendsh, fjala \u00ebsht\u00eb p\u00ebr shtat\u00ebdhjet\u00eb milion\u00eb e kusur shpirtra, p\u00ebr panum\u00ebr opinione, huje e filizash t\u00eb krenaris\u00eb.<\/p>\n<p>Si p\u00ebr ironi, shprehjen e &#8220;m\u00ebndafshit&#8230;&#8221; e pata d\u00ebgjuar pik\u00ebrisht nga goja e nj\u00eb francezi, e pata d\u00ebgjuar nga nj\u00eb aktor francez, dikur&#8230; m\u00eb larg se nj\u00eb dekad\u00eb n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn. Por nuk pati lindur n\u00eb kok\u00ebn e tij, nuk qe shpikur nga ai vet\u00eb. At\u00ebbot\u00eb aktori thjesht i pati th\u00ebn\u00eb fjal\u00ebt si\u00e7 ato figuronin n\u00eb skenarin e v\u00ebllez\u00ebrve Wachowski, shkruar rreth viteve 2000 (n\u00ebse s&#8217;gabohem) p\u00ebr trilogjin\u00eb filmike &#8220;Matrix&#8221;. Sipas meje ajo fraz\u00eb se \u00e7&#8217;kishte dhe se \u00e7&#8217;ka akoma di\u00e7 &#8220;shekspiriane&#8221; n\u00eb vetvete. Shkurt, ishte dhe mbetet fort e q\u00eblluar, origjinale.<\/p>\n<p>Asnj\u00eb th\u00ebnie tjet\u00ebr ndoshta s&#8217;do ta &#8220;p\u00ebrshkruaj\u00eb&#8221; fr\u00ebngjishten m\u00eb sakt\u00eb dhe m\u00eb poetikisht (s\u00eb paku jo ndonj\u00eb fraz\u00eb aq e shkurt\u00ebr). Asnj\u00eb poet dhe asnj\u00eb shkrimtar francez nuk ka th\u00ebn\u00eb e as shkruar di\u00e7 m\u00eb &#8220;poetike&#8221;, di\u00e7 m\u00eb t\u00eb fuqishme p\u00ebr gjuh\u00ebn fr\u00ebnge. Ka aq shum\u00eb poet\u00eb, panum\u00ebr poet\u00eb francez\u00eb por nuk m\u00eb kujtohet di\u00e7 e tyre q\u00eb mund t\u00eb krahasohet me k\u00ebt\u00eb th\u00ebnie.<\/p>\n<p>E pata pyetur dhe nj\u00eb gazetar francez (t\u00eb cilin e pata takuar n\u00eb Vjen\u00eb para 2-3 viteve) n\u00ebse i kujtohej ndonj\u00eb shembull si gjenialitet francez prej th\u00ebnie t\u00eb q\u00eblluar. Por vet\u00ebm i pati rrudhur supet duke qeshur. Pati qeshur t\u00ebr\u00eb koh\u00ebn, &#8220;poetik\u00ebn Wachowski&#8221; lidhur me fr\u00ebngjishten nuk e dinte, e pati &#8220;m\u00ebsuar&#8221; nga un\u00eb. Respektivisht, i tregova q\u00eb personazhi (i bot\u00ebs distopike t\u00eb Matrix, nga imagjinata &#8220;Wachowski&#8221;) me emrin Merovingian (pas nj\u00eb sharje t\u00eb ndyr\u00eb n\u00eb fr\u00ebngjisht, si shembull gjoja i &#8220;fluiditetit&#8221; t\u00eb fr\u00ebngjishtes) shprehet &#8211; &#8220;fr\u00ebngjishtja \u00ebsht\u00eb si ta p\u00ebrshkosh prapan*** e bebeve me m\u00ebndafsh&#8221;!<\/p>\n<p>K\u00ebtu pati qen\u00eb strukur dhe zanafilla e frym\u00ebzimit p\u00ebr shakan\u00eb time, duke e adaptuar iden\u00eb &#8220;wachowski&#8221; t\u00eb m\u00ebndafshit gjuh\u00ebsor.<br \/>\nTani sa her\u00eb m\u00eb kujtohet &#8220;poetikja hollivudeske&#8221; e v\u00ebllez\u00ebrve Wachowski, m\u00eb shkon buza n\u00eb gaz. Nj\u00ebher\u00eb m\u00eb pati vajtur mendja mos vall\u00eb francez\u00ebt e dikursh\u00ebm i ngat\u00ebrronin paksa androgjenizmin poetik me fr\u00ebngjishten e salloneve&#8230; me at\u00eb but\u00ebsin\u00eb e &#8220;burr\u00ebris\u00eb&#8221; aristokratike. Fare leht\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb e mundur, s&#8217;ka asnj\u00eb garanci p\u00ebr &#8220;jo-n\u00eb&#8221;<\/p>\n<p>Ishte thjesht trend, ishte mod\u00eb q\u00eb burrat t\u00eb p\u00ebrshfaqeshin dhe t\u00eb silleshin sa m\u00eb &#8220;fem\u00ebror&#8221;, sa m\u00eb t\u00eb but\u00eb, sa m\u00eb t\u00eb m\u00ebndafsht\u00eb. Ky pohim na d\u00ebshmohet me historin\u00eb kulturore dhe avancimet, duke filluar q\u00eb nga veshjet e deri tek &#8220;etiquettes&#8221;, sjelljet e mir\u00ebsjelljet n\u00ebp\u00ebr gostit\u00eb mbret\u00ebrore e koncertet. T\u00eb gjitha sallonet e Rusis\u00eb s\u00eb madhe, pastaj t\u00eb Franc\u00ebs s\u00eb paskajshme &#8220;imperiale&#8221;&#8230; dhe mjaft sosh t\u00eb shteteve e t\u00eb provincave t\u00eb Evrop\u00ebs vall\u00eb a nuk e praktikonin &#8220;moden e fr\u00ebngjisht-foljes&#8221; si kultur\u00eb e lart\u00eb moderne (e koh\u00ebs).<\/p>\n<p>Andaj si mund t\u00eb p\u00ebrjashtohet sot &#8220;influenca&#8221; e fr\u00ebngjishtes n\u00eb poetikat e bot\u00ebs? Ndoshta nj\u00ebjt\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb menduar dhe v\u00ebllez\u00ebrit Wachowski dikur, nj\u00eb dekad\u00eb m\u00eb her\u00ebt, dhe hooop pati lindur fraza e tyre poetike aq e q\u00eblluar. Shakalogji por dhe v\u00ebrtet\u00ebsi e poezi, t\u00eb gjitha s\u00eb bashku n\u00eb nj\u00eb varg t\u00eb vet\u00ebm.<br \/>\nMund t\u00eb ironizojm\u00eb tani, megjithate dor\u00ebn n\u00eb zem\u00ebr, ky &#8220;ngat\u00ebrrim&#8221; i aristokracis\u00eb s\u00eb dikurshme dhe nuk \u00ebsht\u00eb aq larg mendsh. Influenca dhe &#8220;marr\u00ebdh\u00ebniet&#8221; me qarqet poetike ishin t\u00eb dyan\u00ebshme&#8230; apo si duhet th\u00ebn\u00eb, gjith\u00e7ka ishte reciproke. Pa le q\u00eb shum\u00eb nga poet\u00ebt dhe vet\u00eb e p\u00eblqenin &#8220;shoq\u00ebrin\u00eb e lart\u00eb&#8221;, gj\u00ebrat ishin t\u00eb lidhura. Pastaj dhe tjetra, as dikur por dhe as sot e k\u00ebsaj dite s&#8217;ka si injorohet fakti q\u00eb poezia vet\u00eb \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e kultur\u00ebs s\u00eb lart\u00eb.<\/p>\n<p>Dhe e sakt\u00eb q\u00eb poezia \u00ebsht\u00eb mjaft e &#8220;sofistikuar&#8221;, e ndieshme, e but\u00eb si nj\u00eb shall m\u00ebndafshi. Pothuaj s&#8217;ka poet\u00eb q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb influencuar sadopak nga &#8220;mentaliteti&#8221; i but\u00ebsis\u00eb poetike franceze. Tekefundit, ve\u00e7 e tham\u00eb, q\u00eb &#8220;influenca franceze&#8221; vlen p\u00ebr gjith\u00eb universiad\u00ebn poetike, s&#8217;ka asgj\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme n\u00eb k\u00ebt\u00eb rrafsh.<\/p>\n<p>Por, bie fjala, t&#8217;mos preferohen akoma aq masovisht (as si lexim, as si shkrim) disa forma t\u00eb poezis\u00eb post-moderne (t\u00eb cilat ndoshta dhe duken si &#8220;gjemba&#8221; poetik\u00eb)&#8230; do ta konsideroja k\u00ebtu n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb shakas\u00eb si nj\u00eb lloj faktori qesharak n\u00eb vetvete &#8211; ndoshta sepse \u00ebsht\u00eb ngjash\u00ebm sikur t\u00eb injorohen gjembat e tr\u00ebndafilit. Sipas meje poet\u00ebt e &#8220;ujisin tr\u00ebndafilin me gjith\u00eb gjembat&#8221; e tij (qe shprehur k\u00ebshtu nj\u00eb shkrimtar i bot\u00ebs hispanike), pavar\u00ebsisht stileve dhe formave, her\u00eb eksperimentale e her\u00eb formash (klasike) t\u00eb konsoliduara poetike. Anise, natyrisht, k\u00ebto jan\u00eb dy gj\u00ebra t\u00eb ndryshme, q\u00eb duhen &#8220;ve\u00e7uar&#8221; nj\u00ebra nga tjetra. &#8220;Gjembat&#8221; me gjith\u00eb tr\u00ebndafilin jan\u00eb kategori n\u00eb vete, dhe ndoshta pik\u00ebrisht kjo qasje ose jo harrimi i &#8220;gjembave&#8221; do duhej t\u00eb ishte dallimi, dmth. pa r\u00ebn\u00eb ndesh aq shum\u00eb me &#8220;shallin e m\u00ebndafsht\u00eb&#8230;&#8221;, por duke i konsideruar t\u00eb gjitha detajet.<\/p>\n<p>Edhe pse, \u00e7&#8217;\u00ebsht\u00eb e v\u00ebrteta, modeli francez v\u00ebrtet i v\u00ebshtir\u00ebson &#8220;rrembat e gjembat&#8221;, m\u00ebndafshi dhe gjembat v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb shkojn\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb s\u00eb bashku. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr sikur t\u00eb ngeleshim p\u00ebrgjithmon\u00eb n\u00ebn influenc\u00ebn poetike t\u00eb &#8220;m\u00ebndafshit&#8221; mbase s&#8217;do b\u00ebhej asnj\u00eb hap tutje, as post-modernizmi gjembatik as cilado &#8220;frym\u00eb&#8221; tjet\u00ebr poetike nuk do t&#8217;ishin t\u00eb mundura.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(&#8230;poet\u00ebt e ujisin tr\u00ebndafilin me gjith\u00eb gjembat e tij&#8230; anise modeli francez v\u00ebrtet i v\u00ebshtir\u00ebson &#8220;rrembat e gjembat&#8221;, m\u00ebndafshi dhe gjembat v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb shkojn\u00eb s\u00eb bashku. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr sikur t\u00eb ngeleshim p\u00ebrgjithmon\u00eb n\u00ebn influenc\u00ebn poetike t\u00eb &#8220;m\u00ebndafshit&#8221; mbase s&#8217;do&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=467\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-467","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ese"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/467","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=467"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/467\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=467"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=467"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=467"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}