{"id":5140,"date":"2019-12-27T18:10:05","date_gmt":"2019-12-27T17:10:05","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=5140"},"modified":"2025-09-19T02:52:34","modified_gmt":"2025-09-19T01:52:34","slug":"festat-religjioze-te-romakeve-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=5140","title":{"rendered":"Festat religjioze t\u00eb Romak\u00ebve (1)"},"content":{"rendered":"<p><em>(sguraziu &#8211; ars poetica, dhjetor 2019)<\/em><\/p>\n<p><strong>Fontinalia<\/strong> (Festat religjioze t\u00eb Romak\u00ebve)<\/p>\n<p>&#8230;festivali romak i fontanave dhe burimeve &#8211; piktori italian Emilio Vasarri n\u00eb vepr\u00ebn e vet ka paraqitur detaje gjoja nga qyteti antik i Pompeit, nj\u00eb sken\u00eb madh\u00ebshtore e klasicitetit me tem\u00ebn rreth festivalit Fontinalia &#8211; fest\u00eb p\u00ebr nder t\u00eb Fontusit, per\u00ebndis\u00eb romake t\u00eb puseve dhe t\u00eb burimeve, gjat\u00eb fest\u00ebs burimet zbukuroheshin me kurora lulesh apo dhe me deg\u00eb t\u00eb bukura&#8230;<\/p>\n<p>[ piktura: Emilio Vasarri (1862-1928) &#8211; <strong>Fontinalia: Festa e Burimeve<\/strong> ]<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve1.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-5143 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve1.jpg\" alt=\"\" width=\"1600\" height=\"908\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve1.jpg 1600w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve1-300x170.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve1-768x436.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve1-1024x581.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/a> Emilio Vasarri (1862-1928) &#8211; Fontinalia: Festa e Burimeve<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Bakanalia<\/strong> (Festat religjioze t\u00eb Romak\u00ebve)<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve2.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-5142 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve2.jpg\" alt=\"\" width=\"1600\" height=\"1019\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve2.jpg 1600w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve2-300x191.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve2-768x489.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve2-1024x652.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/a><\/p>\n<p>&#8230;fest\u00eb t\u00eb shijosh ver\u00eb deri sa t\u00eb dehesh, deri sa t&#8217;kalamendesh e t\u00eb shembesh, ku mund ta &#8220;\u00e7lirosh&#8221; \u00e7do instikt deri jasht\u00eb kufijve t\u00eb imagjinat\u00ebs &#8211; andaj dhe sot e k\u00ebsaj dite &#8220;bakanalia&#8221; ka ngelur di\u00e7 si nj\u00eb lloj &#8220;miti&#8221; (pa\u00e7ka se ishte fest\u00eb reale), shum\u00eb historian\u00eb fest\u00ebn e p\u00ebrshkruajn\u00eb si nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr ta g\u00ebzuar lirin\u00eb seksuale (q\u00eb p\u00ebrceptohej n\u00eb at\u00eb koh\u00eb si &#8220;liri e natyrshme&#8221;, si psh. praktikimi i homoseksualizmit pa paragjykime), dhe gjith\u00e7ka maskohej si &#8220;fest\u00eb&#8221; n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t&#8217;u shmangeshin gjykimeve t\u00eb &#8220;moralist\u00ebve&#8221; t\u00eb koh\u00ebs &#8211; t\u00eb tilla festa ishin ahengje p\u00ebr nder t\u00eb Bakusit (per\u00ebndis\u00eb romake t\u00eb ver\u00ebs &#8211; ekuivalenti grek ishte Dionisi), organizuesit e ceremonis\u00eb quheshin &#8220;bakant\u00eb&#8221;, nd\u00ebrsa kuptohet, pa bakanteshat festat e ver\u00ebs sikur dhe s&#8217;do kishin kuptim : ) &#8211; derisa n\u00eb mitologjin\u00eb greke sh\u00ebrb\u00ebtoret dhe pasueset e Dionisit njiheshin si Menadat, n\u00eb versionin romak ato njiheshin si Basaridat, si Bakeshat ose Bakanteshat &#8211; gjithsesi t\u00eb festosh p\u00ebr nder t\u00eb per\u00ebndis\u00eb s\u00eb ver\u00ebs, dhe ku alkoholi do t&#8217;konsumohej deri n\u00eb alivanosje, natyrisht q\u00eb n\u00ebnkuptonte dehjen dhe zgjimin e t\u00eb gjitha instinkteve bazike, k\u00ebshtu q\u00eb festat shoq\u00ebroheshin me orgji, me shthurje t\u00eb pakufizuar e madje dhe me vrasjet&#8230;<br \/>\n<em>(sguraziu)<\/em><\/p>\n<p>[ &#8230;duke l\u00ebn\u00eb anash festivitetet e grek\u00ebve t\u00eb lasht\u00eb, sipas fjalorit t\u00eb William Smith (1875) ato t\u00eb Romak\u00ebve ishin si vijon (emrat: latinisht) ]<br \/>\n&#8211; &#8211; &#8211;<br \/>\nFeriae &#8211; Agonalia &#8211; Augustalia &#8211; Armilustrium &#8211; Bacchanalia &#8211; Carmentalia &#8211; Cerealia &#8211; Charistia &#8211; Compitalia &#8211; Consualia &#8211; Decennalia &#8211; Equiria &#8211; Floralia &#8211; Fontinalia &#8211; Fordicidia &#8211; Fornacalia &#8211; Furrinalia &#8211; Hilaria &#8211; Juvenalia &#8211; Larentalia &#8211; Lemuralia (Lemuria) &#8211; Liberalia &#8211; Ludi &#8211; Ludi Apollinares &#8211; Ludi Honorarii &#8211; Ludi Saeculares &#8211; Lupercalia &#8211; Matralia &#8211; Matronalia &#8211; Meditrinalia &#8211; Neptunalia &#8211; Novendiale &#8211; Palilia &#8211; Populifugia &#8211; Portumnalia &#8211; Quinquatrus &#8211; Quinquennalia &#8211; Quirinalia &#8211; Regifugium &#8211; Robigalia &#8211; Septimontium &#8211; Terminalia &#8211; Vinalia &#8211; Vulcanalia<br \/>\n&#8211; &#8211; &#8211;<\/p>\n<p><strong>Veneralia<\/strong> (Festat religjioze t\u00eb Romak\u00ebve)<\/p>\n<p>&#8230;kulti Venus Verticordia &#8211; Veneralia &#8211; fest\u00eb e lasht\u00eb romake q\u00eb festohej me 1 Prill (hm, koin\u00e7idon me &#8220;dit\u00ebn e g\u00ebnjeshtrave&#8221; sot : ) p\u00ebr nder t\u00eb Venus Verticordia dhe Fortuna Virilis. Venus Verticordia ishte nj\u00eb epitet i per\u00ebndesh\u00ebs romake Venera (Venus), epiteti aludonte n\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e per\u00ebndesh\u00ebs p\u00ebr t&#8217;i ndryshuar zemrat nga veset p\u00ebr epshe&#8230; n\u00eb d\u00eblir\u00ebsi t\u00eb dashuris\u00eb, dhe kjo ishte e nevojshme meq\u00eb gj\u00ebrat dhe jan\u00eb t\u00eb &#8220;lidhura&#8221; zinxhir, apo jo &#8211; n\u00ebse do instalohej diku nj\u00eb statuj\u00eb e per\u00ebndesh\u00ebs Venera, do t&#8217;i kushtohej nj\u00eb femre t\u00eb re t\u00eb sjellshme, nga k\u00ebshilli i matron\u00ebve romak\u00eb do zgjedhej nj\u00eb bukuroshe me zemr\u00ebn m\u00eb t\u00eb past\u00ebr, nj\u00eb fem\u00ebr m\u00eb &#8220;pudicia&#8221; (seksualisht e past\u00ebr), gj\u00ebrat me Rom\u00ebn e lasht\u00eb s&#8217;kishin vajtur dhe aq mir\u00eb, (rreth 200 vjet p.e.s.) sa i p\u00ebrket moralit romak\u00ebt n\u00eb shum\u00eb drejtime ishin prishur e degjeneruar, po ashtu k\u00ebshillat q\u00eb vinin nga &#8220;katalogu Sibilina&#8221; (i grek\u00ebve t\u00eb sprovuar) s&#8217;duhej injoruar, andaj qe krijuar kulti Venus Verticordia &#8211; sepse dhe kishin ndodhur nj\u00eb seri incidentesh q\u00eb e rrisnin pak\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb hyjnore ndaj sjelljeve seksuale t\u00eb romak\u00ebve (incidentet i p\u00ebrfshinin madje dhe tri Virgj\u00ebresha Vestaliane, nd\u00ebrsa dihet se ishte skandaloze, paturp\u00ebsi e pafalshme p\u00ebr Rom\u00ebn, assesi s&#8217;duhej t\u00eb mashtroheshin virgj\u00ebreshat, virgj\u00ebria e tyre ishte e shenjt\u00eb, virgj\u00ebria e tyre dhe flaka q\u00eb s&#8217;duhej ta linin t\u00eb shuhej ishin bazamenti&#8230; pra nga Virgj\u00ebreshat e Vestas\u00eb varej vet\u00eb ekzistenca e Rom\u00ebs, assesi s&#8217;duhej ta humbnin virgj\u00ebrin\u00eb, pasi rrezikohej vet\u00eb Roma&#8230;<\/p>\n<p>* Pudicia &#8211; koncepti kryesor rreth etik\u00ebs seksuale romake, virtyt i personifikuar nga per\u00ebndesha Pudicitia (ekuivalenti grek ishte Aidos). Termi vjen nga &#8220;pudori&#8221;, ndjenja e turpit q\u00eb rregullonte sjelljen e nj\u00eb individi, sjellje q\u00eb do ishte n\u00eb akord me normat&#8230; ose e pranueshme nga shoq\u00ebria. &#8220;Pudicia&#8221; zakonisht ishte si karakteristik\u00eb p\u00ebrcaktuese e femrave, mir\u00ebpo dhe meshkujt q\u00eb s&#8217;ia dilnin ta frenonin veten (q\u00eb s&#8217;arrinin t&#8217;u bindeshin normave seksuale) thuhej p\u00ebr ta se shfaqnin &#8220;impudicitia&#8221; (paturp\u00ebsi fem\u00ebrore seksuale).<\/p>\n<p>* Fortuna Virilis &#8211; n\u00eb besimet e romak\u00ebve Fortuna Virilis ishte nj\u00eb aspekt i per\u00ebndesh\u00ebs Fortuna (per\u00ebndesh\u00eb e fatit, e administronte gjith\u00eb fatin dhe pafat\u00ebsin\u00eb e njeriut) &#8211; Fortuna Virilis ishte kult q\u00eb ndiqej a respektohej vet\u00ebm nga femrat.<\/p>\n<p>* Orakujt Sibilina &#8211; koleksion i parashikimeve ose profecive orakulare, profeci q\u00eb u atribuohen Sibilave (t\u00eb grek\u00ebve), dmth. profeteshave t\u00eb shpalljeve hyjnore&#8230; teksa p\u00ebrhumbur n\u00eb nj\u00eb gjendje &#8220;transi&#8221;.<\/p>\n<p>[ <em>ngjitur: per\u00ebndesha Venera (Venus) n\u00eb nj\u00eb kuadrig\u00eb elefant\u00ebsh &#8211; afresk romak gjetur n\u00eb &#8220;Officina di Verecundus&#8221;, Pompei<\/em> ]<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve3.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-5141 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve3.jpg\" alt=\"\" width=\"1600\" height=\"1050\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve3.jpg 1600w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve3-300x197.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve3-768x504.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Festat-religjioze-t\u00eb-Romak\u00ebve3-1024x672.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/a><br \/>\n&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(sguraziu &#8211; ars poetica, dhjetor 2019) Fontinalia (Festat religjioze t\u00eb Romak\u00ebve) &#8230;festivali romak i fontanave dhe burimeve &#8211; piktori italian Emilio Vasarri n\u00eb vepr\u00ebn e vet ka paraqitur detaje gjoja nga qyteti antik i Pompeit, nj\u00eb sken\u00eb madh\u00ebshtore e klasicitetit&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=5140\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-5140","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-classic"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5140","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5140"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5140\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5140"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5140"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5140"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}