{"id":558,"date":"2019-09-20T14:35:49","date_gmt":"2019-09-20T14:35:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=558"},"modified":"2024-08-27T15:25:55","modified_gmt":"2024-08-27T14:25:55","slug":"skepticizmi-i-kantit-dhe-inteligjenca-e-femrave","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=558","title":{"rendered":"Skepticizmi i Kantit, dhe &#8220;inteligjenca&#8221; e femrave!"},"content":{"rendered":"<p><em>(S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, 2015 &#8211; Koment)<\/em><\/p>\n<p>&#8220;<strong>Femrat kurr\u00eb s&#8217;mund ta m\u00ebsojn\u00eb gjeometrin\u00eb<\/strong>&#8221; &#8211; Immanuel Kant (1704-1824)<\/p>\n<p>(<strong>Hipatia e Aleksandris\u00eb, <\/strong>lindur rreth v. 350-70 t\u00eb e.s. n\u00eb Aleksandri, Egjipt, rreth v. 400 t\u00eb e.s. qe b\u00ebr\u00eb &#8220;avangardistja&#8221; e filozofis\u00eb antike, &#8220;pararoja intelektuale&#8221; e Shkoll\u00ebs Platonike &#8211; Pas vdekjes s\u00eb Hipatis\u00eb shkenca e matematik\u00ebs ngeli n\u00eb vend p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se dymb\u00ebdhjet\u00eb shekuj&#8230; )<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Skepticizmi-i-Kantit-dhe-inteligjenca-e-femrave.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-559 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Skepticizmi-i-Kantit-dhe-inteligjenca-e-femrave.jpg\" alt=\"\" width=\"1195\" height=\"720\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Skepticizmi-i-Kantit-dhe-inteligjenca-e-femrave.jpg 1195w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Skepticizmi-i-Kantit-dhe-inteligjenca-e-femrave-300x181.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Skepticizmi-i-Kantit-dhe-inteligjenca-e-femrave-768x463.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Skepticizmi-i-Kantit-dhe-inteligjenca-e-femrave-1024x617.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1195px) 100vw, 1195px\" \/><\/a><\/p>\n<p>***<br \/>\nPothuaj gjat\u00eb gjith\u00eb historis\u00eb s\u00eb njer\u00ebzimit mendohej se femrat mund t\u00eb p\u00ebrvet\u00ebsojn\u00eb di\u00e7 q\u00eb \u00ebsht\u00eb konkrete si njohuri, mir\u00ebpo, ngjash\u00ebm si f\u00ebmij\u00ebt, ato e kan\u00eb nj\u00eb ndjenj\u00eb a prirje t\u00eb natyrshme &#8220;neverie&#8221; p\u00ebr \u00e7do gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb abstrakte. Femrat kan\u00eb aft\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb diskutuar detaje dhe p\u00ebr t&#8217;u marr\u00eb me nj\u00eb mal t\u00eb dh\u00ebnash, por ndjehen t\u00eb zhg\u00ebnjyera nga inteligjenca kur p\u00ebrpiqen t\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsojn\u00eb ose t\u00eb merren me gjeneralizime universale.<\/p>\n<p>Ndoshta ishte pik\u00ebrisht ky &#8220;mentalitet&#8221; a mend\u00ebsi ku bazohej dhe Kanti, sa i p\u00ebrket &#8220;skepticizmit&#8221; t\u00eb vet. Ai p\u00ebrve\u00e7 men\u00e7uris\u00eb se &#8220;shkenca \u00ebsht\u00eb njohuri e organizuar, urt\u00ebsia \u00ebsht\u00eb jet\u00eb e organizuar&#8221;, Kanti e pati shprehur dhe &#8220;rezerv\u00ebn&#8221; e vet sa i p\u00ebrket &#8220;inteligjenc\u00ebs s\u00eb femrave&#8221;, ai pati shkruar si vijon:<br \/>\n&#8220;T\u00eb gjitha spekulimet abstrakte, t\u00eb gjitha njohurit\u00eb e thata, sado t\u00eb dobishme q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb, duhet t&#8217;i lihen mendjes s\u00eb palodhshme dhe solide t\u00eb burrave&#8230; P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, femrat kurr\u00eb s&#8217;mund ta m\u00ebsojn\u00eb gjeometrin\u00eb&#8221;.<\/p>\n<p>Natyrisht, un\u00eb kurr\u00eb s&#8217;jam &#8220;pajtuar&#8221; me opinionin e Kantit : ) &#8211; e si mund t\u00eb pajtohesha! Psh. mendoj q\u00eb Hipatia e Aleksandris\u00eb \u00ebsht\u00eb &#8220;d\u00ebshmia&#8221; m\u00eb e hershme dhe mjaftuesh\u00ebm solide p\u00ebr t&#8217;i hedhur posht\u00eb t\u00eb gjitha opinionet a la &#8220;kantiane&#8221; t\u00eb k\u00ebsaj bote. Por nuk jam i vetmi t\u00eb mendoj k\u00ebshtu, kuptohet!<br \/>\nAutori H. Mozans (pseudonim i John Augustine Zahm), nj\u00eb shekull m\u00eb p\u00ebrpara shkruante:<\/p>\n<p>&#8220;Pas vdekjes s\u00eb Hipatis\u00eb shkenca e matematik\u00ebs ngeli n\u00eb vend p\u00ebr shum\u00eb shekuj t\u00eb gjat\u00eb&#8230; asnj\u00eb progres i m\u00ebtejsh\u00ebm nuk \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb shkencat matematikore nga baza e m\u00ebsimeve t\u00eb Hipatis\u00eb, deri n\u00eb koh\u00ebn e Njutnit, Laibnicit, Dekartit, m\u00eb shum\u00eb se dymb\u00ebdhjet\u00eb shekuj m\u00eb von\u00eb.&#8221; &#8211;<\/p>\n<p>M\u00eb posht\u00eb disa perla filozofike t\u00eb <strong>Hipatis\u00eb s\u00eb Aleksandris\u00eb<\/strong>, perla t\u00eb mendjes s\u00eb saj si feksime pothuaj para 2000 vjet\u00ebve&#8230; dhe q\u00eb, edhe sot e k\u00ebsaj dite s&#8217;mund t\u00eb &#8220;kontestohen&#8221; nga filozofia moderne.<\/p>\n<p>&#8211; &#8211; &#8211;<br \/>\n&#8220;<strong>Jeta \u00ebsht\u00eb di\u00e7 si vet\u00ebshpalosje, sa m\u00eb tej udh\u00ebtojm\u00eb aq m\u00eb shum\u00eb v\u00ebrtet\u00ebsi kuptojm\u00eb. Duke i kuptuar gj\u00ebrat n\u00eb pragun e der\u00ebs son\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgatitja m\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr t&#8217;i kuptuar ato q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrtej<\/strong>.&#8221;<\/p>\n<p>&#8211; &#8211; &#8211;<br \/>\n&#8220;<strong>E v\u00ebrteta nuk ndryshon as n\u00ebse si e till\u00eb besohet, apo nuk besohet, nga shumica e njer\u00ebzve<\/strong>.&#8221;<\/p>\n<p>&#8211; &#8211; &#8211;<br \/>\n&#8220;<strong>P\u00ebrrallat duhet t\u00eb m\u00ebsohen si p\u00ebrralla, mitet si mite dhe mrekullit\u00eb si fantazi poetike. T&#8217;ia m\u00ebsosh dikujt bestytnit\u00eb si t\u00eb v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb gj\u00ebja m\u00eb e tmerrshme. Mendja e nj\u00eb f\u00ebmije i pranon dhe i beson ato, dhe vet\u00ebm n\u00ebp\u00ebrmjet dhimbjes s\u00eb madhe dhe ndoshta tragjedis\u00eb f\u00ebmija mund t\u00eb lirohet pastaj prej tyre<\/strong>.&#8221;<\/p>\n<p>&#8211; &#8211; &#8211;<br \/>\n&#8220;<strong>Njeriu do t&#8217;luftoj\u00eb p\u00ebr paragjykimin po aq shpejt\u00eb sa p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrteten aktuale, shpesh akoma m\u00eb ngutsh\u00ebm, pasi paragjykimi \u00ebsht\u00eb aq i papreksh\u00ebm sa b\u00ebhet i paarritsh\u00ebm p\u00ebr ta hedhur posht\u00eb, por e v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pik\u00ebpamje, prandaj \u00ebsht\u00eb e ndikueshme p\u00ebr &#8216;ndryshime&#8217;<\/strong>.&#8221;<\/p>\n<p>&#8211; &#8211; &#8211;<br \/>\n&#8220;<strong>Dikush q\u00eb ia del t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb mendimin e koh\u00ebs s\u00eb vet, ndikon dhe n\u00eb t\u00eb gjitha koh\u00ebt q\u00eb pasojn\u00eb. Ai i ka b\u00ebr\u00eb &#8220;p\u00ebrshtypje&#8221; vet\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsis\u00eb<\/strong>.&#8221;<\/p>\n<p><em>(P\u00ebrgatiti S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, 2015)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, 2015 &#8211; Koment) &#8220;Femrat kurr\u00eb s&#8217;mund ta m\u00ebsojn\u00eb gjeometrin\u00eb&#8221; &#8211; Immanuel Kant (1704-1824) (Hipatia e Aleksandris\u00eb, lindur rreth v. 350-70 t\u00eb e.s. n\u00eb Aleksandri, Egjipt, rreth v. 400 t\u00eb e.s. qe b\u00ebr\u00eb &#8220;avangardistja&#8221; e filozofis\u00eb&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=558\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-558","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/558","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=558"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/558\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=558"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=558"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=558"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}