{"id":5658,"date":"2020-03-20T19:07:54","date_gmt":"2020-03-20T18:07:54","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=5658"},"modified":"2024-04-10T16:44:00","modified_gmt":"2024-04-10T15:44:00","slug":"padrejtesia-rreth-emertimit-te-qyteteve-kontinenteve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=5658","title":{"rendered":"Padrejt\u00ebsia rreth em\u00ebrtimit t\u00eb qyteteve, kontinenteve!"},"content":{"rendered":"<p><em>SGuraziu &#8211; Ars Poetica, J 2020 (&#8230;rreth emrit t\u00eb Tiran\u00ebs kemi panum\u00ebr ide e opinione, por jo dhe fakte)<\/em><\/p>\n<p>(&#8230;<strong>sipas Internetit Tirana \u00ebsht\u00eb kryeqyteti i Shqip\u00ebris\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb e njohur p\u00ebr arkitektur\u00ebn shum\u00ebngjyr\u00ebshe allaturka-osmane, p\u00ebr arkitektur\u00ebn fashiste-italiane dhe p\u00ebr arkitektur\u00ebn e epok\u00ebs sovjetike<\/strong>&#8230;)<\/p>\n<p>Ashtu-k\u00ebshtu bota s&#8217;\u00ebsht\u00eb dhe aq e njohur sa i p\u00ebrket drejt\u00ebsis\u00eb, por se \u00e7&#8217;ka nj\u00eb lloj &#8220;padrejt\u00ebsie&#8221; sa i p\u00ebrket em\u00ebrtimit t\u00eb kontinenteve e t\u00eb qyteteve. Triana (e Amerikes) s&#8217;i ka as 500 banor\u00eb por dihet mir\u00eb p\u00ebr emrin e saj, nd\u00ebrsa Tirana (e Shqip\u00ebris\u00eb) mund t&#8217;i afrohet 1-milionshit dhe s&#8217;e ka kush iden\u00eb prej nga e mori emrin! Mjaft e \u00e7uditshme!<\/p>\n<p>Le t&#8217;i lidhim disa shembuj sadopak, ashtu shlirsh\u00ebm, pa i shtr\u00ebnguar fort &#8211; Amerigo Vespu\u00e7i ishte i 4-ti ta shihte Amerik\u00ebn, Kolumboja ishte atje para Vespu\u00e7it mir\u00ebpo qe &#8220;vonuar&#8221;, s&#8217;pati qen\u00eb as i 2-ti, do ishte i 3-ti q\u00eb ta shihte Amerik\u00ebn (pa\u00e7ka se ai ndoshta s&#8217;e kishte iden\u00eb q\u00eb ishte &#8220;Amerika&#8221; &#8211; jo vet\u00ebm sepse ende nuk quhej Amerik\u00eb : )<\/p>\n<p>Thuhet se Leif Ericson (nj\u00eb eksplorues norvegjez nga Islanda, vdiq rreth v. 1020) ishte i Pari evropian q\u00eb ta shihte Amerik\u00ebn. Dtth. ai e pati par\u00eb kontinentin e Amerik\u00ebs pothuaj 500 vjet para Kolumbos. Un\u00eb s&#8217;di cila tok\u00eb ta ket\u00eb marr\u00eb emrin e tij!<br \/>\nNga ana tjet\u00ebr, si\u00e7 tham\u00eb Kolumboja s&#8217;do ishte as i 2-ti, e megjithat\u00eb nj\u00eb shtet i t\u00ebr\u00eb do pag\u00ebzohej me emrin e tij. Mjaft e \u00e7uditshme!P\u00ebrpara Kolumbos kontinentin do ta shihte Rodrigo de Triana, marinar spanjoll, tek po lundronte s\u00eb bashku me Kolumbon n\u00eb udh\u00ebtimin e tyre t\u00eb par\u00eb drejt (Indis\u00eb) Amerik\u00ebs. Pra pas &#8220;vikingut&#8221; Ericson, spanjolli Triana do ishte i 2-ti. Padyshim Triana do ket\u00eb vrapuar pastaj dhe do ta ket\u00eb zgjuar Kolumbon nga gjumi &#8211; Kolumboja do ishte i 3-ti&#8230;<\/p>\n<p>&#8220;Vikingu&#8221; Ericson do ket\u00eb lundruar fill p\u00ebr qejfin e vet, mbase i p\u00eblqente t\u00eb bredhte detrave e oqeaneve. Sidoqoft\u00eb e dim\u00eb q\u00eb Kristofor Kolumbo pati lundruar p\u00ebr Spanj\u00ebn, e dim\u00eb po ashtu q\u00eb Vespu\u00e7i ishte italian por pati lundruar p\u00ebr Portugalin\u00eb. K\u00ebt\u00eb t\u00eb fundit udha e pati hedhur n\u00eb Brazilin e dit\u00ebve t\u00eb sotme. Derisa Kolumbo s&#8217;e kishte iden\u00eb q\u00eb po shihte &#8220;Ameriken&#8221;, nga ana tjet\u00ebr Vespu\u00e7i vizatonte dhe i pati v\u00ebn\u00eb brigjet amerikane n\u00eb kart\u00eb, pastaj kontinenti dhe qe em\u00ebruar p\u00ebrfundimisht sipas tij.<\/p>\n<p>Amerika u quajt pra sipas emrit t\u00eb latinizuar &#8220;Americus&#8221;, t\u00eb italianit Amerigo. Por pse jo Eriksonia? Apo pse kontinenti nuk u quajt &#8220;Kolumbia&#8221;, kur Kolumbo ishte atje para Amerigos?<br \/>\nDuke mos qen\u00eb as i 2-ti, at\u00ebher\u00eb mbase Kolumbia e pag\u00ebzuar me emrin e tij dhe \u00ebsht\u00eb e mjaftueshme si mir\u00ebnjohje e meritokracis\u00eb kolumbiane. Spanj\u00ebs i duheshin emra p\u00ebr kolonit\u00eb e veta, ajo q\u00eb sot ia themi Kolumbia ishte nj\u00eb koloni e tyre, spanjoll\u00ebt pat\u00ebn vendosur ta em\u00ebrojn\u00eb me emrin e eksploruesit m\u00eb t\u00eb mir\u00eb q\u00eb kishin &#8211; me emrin e Kolumbos.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo dmth., shkurt e tro\u00e7 se \u00e7&#8217;ka nj\u00eb lloj &#8220;padrejt\u00ebsie&#8221; sa i p\u00ebrket em\u00ebrtimit, ve\u00e7 e cek\u00ebm tashm\u00eb, marinari Triana e pati zgjuar Kolumbon nga gjumi, Triana e pati hetuar para tij kontinentin. Ama i ngrati marinar do nderohej me nj\u00eb katund a qyteze t\u00eb quajtur Triana, diku n\u00eb Alabama, ShBA. Thuhet se qyteza u em\u00ebrua sipas emrit t\u00eb marinarit Rodrigo de Triana. Ka nj\u00eb sip\u00ebrfaqe prej 3.28 km2, imagjino&#8230; n\u00eb p\u00ebrrallat e Disney kopshti i Mickey Mouse mund t&#8217;jet\u00eb m\u00eb i madh. Bazuar n\u00eb regjistrimin e v. 2010, popullsia e Trian\u00ebs ishte 496 banor\u00eb! Sot mund t&#8217;i ket\u00eb mbase 500 banor\u00eb, dhe duke qen\u00eb mbi 80% e banuar nga zezak\u00ebt, sikur l\u00eb p\u00ebrshtypjen e ndonj\u00eb &#8220;kolonie&#8221; t\u00eb dikurshme skllev\u00ebrish.<\/p>\n<p>***<br \/>\nMir\u00eb Triana, por si t&#8217;ia b\u00ebjm\u00eb me emrin e Tiran\u00ebs, si ta gjejm\u00eb zanafillen e emrit te saj? Kur njeriu lexon &#8220;Triana, Alabama&#8221; padyshim i ting\u00ebllon ngjash\u00ebm si &#8220;Tirana, Albania&#8221; : )<br \/>\nSipas Internetit, Tirana \u00ebsht\u00eb e njohur p\u00ebr arkitektur\u00ebn shum\u00ebngjyr\u00ebshe allaturka-osmane, p\u00ebr arkitektur\u00ebn fashiste-italiane dhe p\u00ebr arkitektur\u00ebn e epok\u00ebs sovjetike. Nd\u00ebrtesat pastel-ike e rrethojn\u00eb qendr\u00ebn e qytetit, Sheshin Sk\u00ebnderbej, i cili \u00ebsht\u00eb em\u00ebruar sipas statuj\u00ebs s\u00eb nj\u00eb heroi komb\u00ebtar.<\/p>\n<p>Tirana \u00ebsht\u00eb fort e gjall\u00ebrishme dhe ambicioze. Bazuar n\u00eb regjistrimin e v. 2011, popullsia e Tiran\u00ebs ishte 557.422 banor\u00eb. Megjithat\u00eb, ky num\u00ebr pra bazohet n\u00eb regjistrimin para 10 vitesh, Tirana \u00ebsht\u00eb jasht\u00ebzakonisht dinamike, 1 vit i Tiran\u00ebs \u00ebsht\u00eb sa 10 vite dinamike t\u00eb Alabam\u00ebs, aq shpejt\u00eb ec\u00ebn Tirana. \u00cbsht\u00eb fakt se ka pak lidhje me Amerik\u00ebn dhe se ka nj\u00eb grusht amerikan\u00eb dhe n\u00eb Tiran\u00eb, por ka dhe dallime me Amerik\u00ebn, tani popullsia e Tiran\u00ebs mund t&#8217;jet\u00eb af\u00ebr 1 milioni, dhe padyshim shumica e tyre e din\u00eb q\u00eb 5 shekuj m\u00eb par\u00eb Kolumboja ia pati huqur Indis\u00eb duke e vizituar Amerik\u00ebn.<\/p>\n<p>P\u00ebr fat t\u00eb keq askush prej tiranasve s&#8217;e ka iden\u00eb prej nga e mori Tirana emrin e vet, madje dhe m\u00eb t\u00eb diturit, qofshin historian\u00eb t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb a pseudo-historian\u00eb, thjesht hamend\u00ebsojn\u00eb e spekulojn\u00eb &#8211; \u00ebsht\u00eb fakt, sa i p\u00ebrket emrit t\u00eb Tiran\u00ebs kemi panum\u00ebr ide e opinione por jo dhe fakte : )<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Padrejt\u00ebsia-rreth-em\u00ebrtimit-t\u00eb-qyteteve-kontinenteve.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-5659\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Padrejt\u00ebsia-rreth-em\u00ebrtimit-t\u00eb-qyteteve-kontinenteve.jpg\" alt=\"\" width=\"1000\" height=\"1351\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Padrejt\u00ebsia-rreth-em\u00ebrtimit-t\u00eb-qyteteve-kontinenteve.jpg 1000w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Padrejt\u00ebsia-rreth-em\u00ebrtimit-t\u00eb-qyteteve-kontinenteve-222x300.jpg 222w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Padrejt\u00ebsia-rreth-em\u00ebrtimit-t\u00eb-qyteteve-kontinenteve-758x1024.jpg 758w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Padrejt\u00ebsia-rreth-em\u00ebrtimit-t\u00eb-qyteteve-kontinenteve-768x1038.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>SGuraziu &#8211; Ars Poetica, J 2020 (&#8230;rreth emrit t\u00eb Tiran\u00ebs kemi panum\u00ebr ide e opinione, por jo dhe fakte) (&#8230;sipas Internetit Tirana \u00ebsht\u00eb kryeqyteti i Shqip\u00ebris\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb e njohur p\u00ebr arkitektur\u00ebn shum\u00ebngjyr\u00ebshe allaturka-osmane, p\u00ebr arkitektur\u00ebn fashiste-italiane dhe p\u00ebr arkitektur\u00ebn&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=5658\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-5658","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5658","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5658"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5658\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5658"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5658"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5658"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}