{"id":5671,"date":"2020-03-20T20:53:29","date_gmt":"2020-03-20T19:53:29","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=5671"},"modified":"2024-04-10T16:41:20","modified_gmt":"2024-04-10T15:41:20","slug":"ekocidi-brengat-rreth-mbarevajtjes-ekzistenciale-te-njerezimit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=5671","title":{"rendered":"Ekocidi &#8211; Brengat rreth mbar\u00ebvajtjes ekzistenciale t\u00eb njer\u00ebzimit!"},"content":{"rendered":"<p><em>sguraziu &#8211; ars poetica, j 2020<\/em><\/p>\n<p>[ &#8230;<strong>sa i p\u00ebrket ngrohjes globale, planeti \u00ebsht\u00eb duke &#8220;vluar&#8221; nga lloj-lloj aktivitetesh socio-politike e shkencore, bota kurr\u00eb s&#8217;ka qen\u00eb m\u00eb e trazuar<\/strong> &#8211; <strong>&#8220;Rebel\u00ebt e Zhdukjes&#8221; \u00ebsht\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje globale mjedisore-ekologjike &#8211; n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb protestave vitin e kaluar e pat\u00ebn bllokuar dhe London Stock Exchange, sepse nd\u00ebr t\u00eb tjera aty &#8220;tregtohet me shendetin ekologjik t\u00eb planetit&#8221;, qen\u00eb nevojitur mbi 10.000 polic\u00eb t&#8217;i mbanin protestat n\u00ebn kontroll<\/strong> ]<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Ekocidi-Brengat-rreth-mbar\u00ebvajtjes-ekzistenciale-t\u00eb-njer\u00ebzimit.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-5672\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Ekocidi-Brengat-rreth-mbar\u00ebvajtjes-ekzistenciale-t\u00eb-njer\u00ebzimit.jpg\" alt=\"\" width=\"1541\" height=\"949\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Ekocidi-Brengat-rreth-mbar\u00ebvajtjes-ekzistenciale-t\u00eb-njer\u00ebzimit.jpg 1541w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Ekocidi-Brengat-rreth-mbar\u00ebvajtjes-ekzistenciale-t\u00eb-njer\u00ebzimit-300x185.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Ekocidi-Brengat-rreth-mbar\u00ebvajtjes-ekzistenciale-t\u00eb-njer\u00ebzimit-1024x631.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Ekocidi-Brengat-rreth-mbar\u00ebvajtjes-ekzistenciale-t\u00eb-njer\u00ebzimit-768x473.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Ekocidi-Brengat-rreth-mbar\u00ebvajtjes-ekzistenciale-t\u00eb-njer\u00ebzimit-1536x946.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1541px) 100vw, 1541px\" \/><\/a><\/p>\n<p>***<br \/>\nN\u00eb &#8220;letr\u00ebn&#8221; e ashtuquajtur enciklike titulluar &#8220;<strong>Laudato si<\/strong>&#8216;&#8221;, 2015 (me n\u00ebntitullin &#8220;<strong>rreth kujdesit p\u00ebr sht\u00ebpin\u00eb ton\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt<\/strong>&#8220;) e cila &#8220;let\u00ebr&#8221; n\u00eb fakt s&#8217;\u00ebsht\u00eb let\u00ebr por 1 lib\u00ebr prej 184 faqesh, Papa e kritikon konsumizmin (apo konsumerizmin) dhe zhvillimin e pap\u00ebrgjegjsh\u00ebm industrial, ai qahet p\u00ebr degradimin e mjedisit dhe p\u00ebr ngrohjen globale, si dhe u b\u00ebn thirrje t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb bot\u00ebs t\u00eb nd\u00ebrmarrin &#8220;di\u00e7 shpejt\u00eb dhe t\u00eb bashkuar globalisht&#8221;.<br \/>\nPapa Fran\u00e7esku \u00ebsht\u00eb i pari latino-amerikan t\u00eb zgjedhej &#8220;Pap\u00eb&#8221;, dhe n\u00eb 12 shekujt e fundit \u00ebsht\u00eb i pari &#8220;jo-evropian&#8221; &#8211; sidoqoft\u00eb si Pape ai \u00ebsht\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsi i Kish\u00ebs Katolike, kur ai e shpreh nj\u00eb mendim p\u00ebr bot\u00ebn q\u00eb na rrethon kjo n\u00ebnkupton z\u00ebri i tij \u00ebsht\u00eb n\u00eb em\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb katolik\u00ebve aneskaj rruzullit.<\/p>\n<p>Citatin q\u00eb po ngjes k\u00ebtu nga &#8220;Laudato&#8230;&#8221; megjithat\u00eb ka t&#8217;b\u00ebj\u00eb me mediat sociale, e zgjodha me shkas:<br \/>\n&#8220;<strong>Marr\u00ebdh\u00ebniet reale me t\u00eb tjer\u00ebt, me gjith\u00eb sfidat q\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrnjer\u00ebzore sjellin, tani kan\u00eb tendenc\u00ebn t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohen nga nj\u00eb lloj komunikimi n\u00eb Internet i cili na e mund\u00ebson t&#8217;i zgjedhim ose t&#8217;i eliminojm\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet sociale, duke krijuar k\u00ebshtu nj\u00eb lloj t\u00eb ri t\u00eb &#8220;emocionit&#8221; artificial (fals), i cili m\u00eb shum\u00eb ka t&#8217;b\u00ebj\u00eb me pajisjet dhe ekranet sesa me njer\u00ebzit prapa tyre dhe me natyr\u00ebn. Mediat e sotme na e mund\u00ebsojn\u00eb t\u00eb komunikojm\u00eb dhe t&#8217;i ndajm\u00eb njohurit\u00eb e p\u00eblqimet tona me t\u00eb tjer\u00ebt. Megjithat\u00eb, ndonj\u00ebher\u00eb na izolojn\u00eb nga kontakti i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb me dhimbjen, frik\u00ebn, g\u00ebzimin e t\u00eb tjer\u00ebve dhe me kompleksitetin e p\u00ebrvojave t\u00eb tyre personale<\/strong>&#8230;&#8221; &#8211; Papa Fran\u00e7esku, &#8220;Laudato si&#8221;, 2015<\/p>\n<p>E pra, t\u00eb nd\u00ebrmerret &#8220;di\u00e7 shpejt\u00eb dhe t\u00eb bashkuar globalisht&#8221; (si\u00e7 pati b\u00ebr\u00eb thirrje 4-5 vite m\u00eb par\u00eb), di\u00e7 t\u00eb till\u00eb e leht\u00ebson platforma Facebook, apo jo. Pa mediat sociale as organizimi dhe koordinimi i protestave t\u00eb &#8220;Rebel\u00ebve t\u00eb Zhdukjes&#8221; n\u00eb 56 vende t\u00eb bot\u00ebs ndoshta s&#8217;do ishte i mundur aq leht\u00eb e shpejt\u00eb.<\/p>\n<p>***<br \/>\nSa i p\u00ebrket ngrohjes globale, planeti \u00ebsht\u00eb duke &#8220;vluar&#8221; nga lloj-lloj aktivitetesh socio-politike e shkencore, bota kurr\u00eb s&#8217;ka qen\u00eb m\u00eb e trazuar (ose tekefundit Evropa s&#8217;ka qen\u00eb kurr\u00eb m\u00eb e trazuar). &#8220;Rebel\u00ebt e Zhdukjes&#8221; \u00ebsht\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje mjedisore globale (tani aktive n\u00eb 56 vende, 639 grupe aktive) duke p\u00ebrdorur mosbindjen civile t\u00eb jodhunshme p\u00ebr ta detyruar qeverin\u00eb e nj\u00eb vendi t\u00eb nd\u00ebrmerr hapa konkret n\u00eb mbrojtjen e sistemit klimatik e mjedisor, bie fjala rreth humbjes s\u00eb bio-diversitetit, rreth rrezikut t\u00eb d\u00ebshtimit a shembjes sociale, ekologjike etj.<\/p>\n<p>N\u00eb v. 1992 shkenc\u00ebtar\u00ebt e &#8220;brengosur&#8221; mjaft zhurmsh\u00ebm i pat\u00ebn r\u00ebn\u00eb &#8220;Alarmit p\u00ebr Njer\u00ebzimin&#8221;, n\u00eb vitin 2015 Vatikani e publikoi dokumentin &#8220;Laudato si&#8221;, let\u00ebr enciklike q\u00eb i adresohej gjith\u00eb bot\u00ebs lidhur me &#8220;shp\u00ebtimin e sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt&#8221; (planetit), n\u00eb vitin 2017 mbi 15.000 shkenc\u00ebtar\u00eb e n\u00ebnshkruan nj\u00eb &#8220;Alarm&#8230;&#8221; akoma m\u00eb urgjent, n\u00eb v. 2019 m\u00eb shum\u00eb se 13.000 shkenc\u00ebtar\u00eb nga 156 shtete t\u00eb bot\u00ebs e forcuan &#8220;Alarmin&#8230;&#8221; e 2017-\u00ebs me nj\u00eb deklarat\u00eb &#8220;Paralajm\u00ebrimi i Emergjences Klimatike&#8221;, duke theksuar se &#8220;shkenc\u00ebtar\u00ebt e kan\u00eb detyrim moral ta paralajm\u00ebrojn\u00eb qart\u00eb njer\u00ebzimin p\u00ebr \u00e7do k\u00ebrc\u00ebnim t\u00eb madh ekzistencial&#8230;&#8221;.<\/p>\n<p>***<br \/>\nP\u00ebr mua personalisht &#8220;Laudato&#8230;&#8221; \u00ebsht\u00eb nj\u00eb material i \u00e7muar, q\u00ebkur &#8220;bot\u00ebkuptimi&#8221; i Pap\u00ebs rreth ngrohjes globale, interesimi i tij p\u00ebr shkencat, pastaj intrepretimi i gjetjeve dhe i studimeve shkencore p\u00ebr ta adresuar problemin akut t\u00eb ndryshimeve klimatike t\u00eb planetit, askund tjet\u00ebr s&#8217;do m\u00eb b\u00ebhej i njohur m\u00eb drejp\u00ebrdrejt\u00eb sesa aty.<br \/>\nP\u00ebr mua &#8220;letra&#8221; e Pap\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb apel humanistik, apel i jasht\u00ebzakonsh\u00ebm, ai u b\u00ebn thirrje njer\u00ebzve t\u00eb mbar\u00eb planetit, pa dallim feje p\u00ebr &#8220;veprim&#8221; q\u00eb ta shp\u00ebtojn\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt (planetin). S&#8217;\u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr ndonj\u00eb qasje holistike, ai n\u00eb Laudato&#8230; flet qart\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjitha problemet, i prek pakashum\u00eb t\u00eb gjitha sferat problematike, madje flet dhe p\u00ebr &#8220;kultur\u00ebn e hedhurinave&#8221; (t\u00eb mbeturinave, qoft\u00eb aso konsumerike, qoft\u00eb n\u00eb shkall\u00eb industriale). Ose psh. teksti q\u00eb hodha fare lart si &#8220;citat&#8221;, ai i kritikon madje dhe &#8220;mediat sociale&#8221; qofshin Fb e k\u00ebso, pasi ndikojn\u00eb n\u00eb izolimin e njer\u00ebzve dhe sjellin &#8220;defekte&#8221; n\u00eb funksionimin e tyre social.<br \/>\nGjithsesi, ve\u00e7 e tham\u00eb, nga ana tjet\u00ebr pa mediat sociale as organizimi dhe koordinimi i protestave t\u00eb &#8220;Rebel\u00ebve t\u00eb Zhdukjes&#8221; n\u00eb 56 vende t\u00eb bot\u00ebs ndoshta s&#8217;do ishte i mundur aq leht\u00eb e shpejt\u00eb.<\/p>\n<p>Natyrisht, kishte dhe aso q\u00eb e pat\u00ebn &#8220;kritikuar&#8221; tekstin e tij, madje nga vet\u00eb radh\u00ebt e Kish\u00ebs, psh. Kardinali australian Xhorxh Pell &#8211; &#8220;<strong>Kisha s&#8217;ka ekspertiz\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet shkencore&#8230; Kisha s&#8217;ka asnj\u00eb mandat nga Zoti q\u00eb t&#8217;p\u00ebrzihet apo t\u00eb flet p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet e shkenc\u00ebs. Ne besojm\u00eb n\u00eb autonomin\u00eb e shkenc\u00ebs<\/strong>&#8220;.<\/p>\n<p>Sipas meje Kardinali Pell pak\u00ebz sikur ia ka huqur thelbit, Papa s&#8217;\u00ebsht\u00eb shkenc\u00ebtar, e sakt\u00eb por ai \u00ebsht\u00eb humanist. Me ndjenj\u00ebn e humanizmit ai thjesht i ka rrahur \u00e7\u00ebshtjet urgjente t\u00eb &#8220;sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt&#8221;, 100% i nd\u00ebrgjegjsh\u00ebm dhe me moralin m\u00eb t\u00eb kulluar. Sikur ta kishin gjith\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt e bot\u00ebs &#8220;peshoren moralistike&#8221; t\u00eb Pap\u00ebs, sot s&#8217;do i kishim lloj-lloj arm\u00ebsh t\u00eb tmerrshme b\u00ebrthamore (thjesht si shembull). Madje s&#8217;e kemi iden\u00eb \u00e7&#8217;do b\u00ebjm\u00eb me to, t\u00eb zb\u00ebrthehen mbeturinat radioaktive duhen qindra-mij\u00ebra vite, izolimi i tyre \u00ebsht\u00eb sadopak i sigurt n\u00ebse i deponojm\u00eb thell\u00eb diku n\u00eb tok\u00eb, duke i mb\u00ebshtjellur a mbuluar me ndonj\u00eb &#8220;jorgan t\u00eb trash\u00eb betoni&#8221;, p\u00ebr t&#8217;i v\u00ebn\u00eb n\u00eb gjumin dim\u00ebror, t\u00eb gjat\u00eb pothuaj sa vet\u00eb amshimi&#8230; Kahdo t\u00eb rrotullohet flasim p\u00ebr ndotjen afatgjat\u00eb t\u00eb planetit (t\u00eb gjith\u00ebve na kujtohen d\u00ebshtimet, psh. katastrofa nukleare dhe sarkofagu \u00e7ernobilian).<br \/>\nS&#8217;\u00ebsht\u00eb se jam duke &#8220;kritikuar&#8221; Kardinalin, as duke &#8220;mbrojtur&#8221; Pap\u00ebn, por thjesht si opinion. Sipas meje, para se ta &#8220;kritikonte&#8221; qasjen e Pap\u00ebs, Kardinali Pell ta kishte menduar pak\u00ebz dhe an\u00ebn tjet\u00ebr, faktin q\u00eb, p\u00ebr fat t\u00eb keq vet\u00eb bota e shkenc\u00ebs \u00ebsht\u00eb mjaft kontradiktore, edhe shkenc\u00ebtar\u00ebt vet\u00ebm &#8220;njer\u00ebz&#8221; jan\u00eb, s&#8217;jan\u00eb t\u00eb gjith\u00eb engj\u00ebj as ata, edhe atyre iu duhet ta shesin &#8220;prap**&#8230;&#8221;, ka lloj-lloj boss-ash, lloj-lloj padron\u00ebsh, varet n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb kujt jan\u00eb.<\/p>\n<p><span style=\"color: #999999;\">(jam dhe vet\u00eb duke shkruar nj\u00eb lloj &#8220;letre&#8221;, anise kuptohet jo n\u00eb &#8220;stilin&#8221; e Pap\u00ebs, s&#8217;di n\u00ebse b\u00ebhen 180 faqe (si letra e tij) apo vet\u00ebm 100 faqe, di\u00e7 si dromca filozofike rreth energjitikave, rreth automobilstikave, rreth NASA-politikave, por dhe rreth qindra miliona viteve t\u00eb dino-dinastive, p\u00ebr qindra-miliona vjet planeti s&#8217;qe &#8220;ankuar&#8221;, ia doli t&#8217;i ushqente madje dhe dinosaur\u00ebt gjigant\u00eb, s&#8217;e kemi iden\u00eb&#8230; ndoshta me miliarda dinosaur\u00eb, ata i paten qindra miliona vitet e sundimit t\u00eb tyre, fajet i pati ai meteori&#8230; p\u00ebrndryshe s&#8217;qe ankuar kush (duhet patur parasysh, qindra-miliona vite s&#8217;jane disa-mij\u00ebra vite,\u00a0 pra ka shuuuuuum\u00eb dallim : ) pastaj erdhi para-njeriu, eci dhe ai gjat\u00eb, evolucioni s&#8217;e pati aspak t\u00eb leht\u00eb q\u00eb ta b\u00ebnte &#8220;njeri&#8221; (n\u00eb rregull&#8230; sipas religjioneve njeriun e pati krijuar Zoti, dhe se darvinizmi teorik \u00ebsht\u00eb nonsens &#8211; ama sipas shkenc\u00ebs evolucioni di t&#8217;jet\u00eb mjaft k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebs, shkenca insiston se p\u00ebr krijimin e &#8220;jet\u00ebs&#8221; &#8211; nga nj\u00eb-qelizor\u00ebt e deri tek &#8220;njeriu&#8221; &#8211; evolucionit iu desh\u00ebn madje miliarda vite), gjat\u00eb 2-3 shekujve t\u00eb fundit njeriu e shpiku tekno-volucionin e vet, 1 shekull dizel-izim&#8230; dhe tani ka nd\u00ebrmend t\u00eb kthehet n\u00eb &#8220;super-njeri&#8221; (superman) duke nd\u00ebrtuar raketa qoft\u00eb dhe privatisht, sepse pinjoll\u00ebve t\u00eb fordist-\u00ebve e t\u00eb shell-ist\u00ebve shekullor ndoshta u duhet &#8220;Plani B&#8221;, meq\u00eb e shpenzuan planetin tani duhet shp\u00ebrngulur n\u00eb Mars etj etj &#8211; thjesht pra si dromca filozofike, nonsens : )<\/span><\/p>\n<p>&#8220;Laudato si&#8217; &#8211; vers. anglisht mund t\u00eb shkarkohet k\u00ebtu:<br \/>\n<a href=\"http:\/\/w2.vatican.va\/content\/dam\/francesco\/pdf\/encyclicals\/documents\/papa-francesco_20150524_enciclica-laudato-si_en.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">http:\/\/w2.vatican.va\/content\/dam\/francesco\/pdf\/encyclicals\/documents\/papa-francesco_20150524_enciclica-laudato-si_en.pdf<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>sguraziu &#8211; ars poetica, j 2020 [ &#8230;sa i p\u00ebrket ngrohjes globale, planeti \u00ebsht\u00eb duke &#8220;vluar&#8221; nga lloj-lloj aktivitetesh socio-politike e shkencore, bota kurr\u00eb s&#8217;ka qen\u00eb m\u00eb e trazuar &#8211; &#8220;Rebel\u00ebt e Zhdukjes&#8221; \u00ebsht\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje globale mjedisore-ekologjike &#8211; n\u00eb&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=5671\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-5671","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5671","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5671"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5671\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5671"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5671"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5671"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}