{"id":602,"date":"2019-09-20T16:36:33","date_gmt":"2019-09-20T16:36:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=602"},"modified":"2026-04-09T00:19:37","modified_gmt":"2026-04-08T23:19:37","slug":"noctes-atticae-pupula-duplex-dhe-iliret","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=602","title":{"rendered":"Noctes Atticae, Pupula Duplex, dhe Ilir\u00ebt!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, D 2017<\/em><\/p>\n<p>(&#8230;<strong>n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit libra shkruante se ka persona midis Ilir\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt me shikimin e tyre i vrasin ata q\u00eb i shikojn\u00eb me zem\u00ebrim p\u00ebr ca koh\u00eb; dhe se k\u00ebta persona q\u00eb e posedojn\u00eb k\u00ebt\u00eb fuqi t\u00eb shikimit t\u00eb d\u00ebmsh\u00ebm, qofshin meshkuj a femra, i kan\u00eb nga dy bebza n\u00eb secilin sy<\/strong>&#8230;) &#8211; Aulus C. Gellius &#8211; Noctes Atticae* (Net Athinase)<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Noctes-Atticae-Pupula-Duplex-dhe-Ilir\u00ebt-2017.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-603 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Noctes-Atticae-Pupula-Duplex-dhe-Ilir\u00ebt-2017.jpg\" alt=\"\" width=\"1400\" height=\"1039\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Noctes-Atticae-Pupula-Duplex-dhe-Ilir\u00ebt-2017.jpg 1400w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Noctes-Atticae-Pupula-Duplex-dhe-Ilir\u00ebt-2017-300x223.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Noctes-Atticae-Pupula-Duplex-dhe-Ilir\u00ebt-2017-768x570.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Noctes-Atticae-Pupula-Duplex-dhe-Ilir\u00ebt-2017-1024x760.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1400px) 100vw, 1400px\" \/><\/a><\/p>\n<p>***<br \/>\nPothuaj 2000 vjet m\u00eb p\u00ebrpara, n\u00eb &#8220;Noctes Atticae&#8221;, Aulus Gellius mbante sh\u00ebnime p\u00ebr gj\u00ebra interesante q\u00eb i d\u00ebgjonte n\u00eb Athin\u00eb dhe rreth e rrotull, po ashtu p\u00ebr gj\u00ebra interesante q\u00eb i haste gjat\u00eb leximit. N\u00eb nj\u00eb rast i pati bler\u00eb nj\u00eb grumbull librash (i pati gjetur &#8220;lir\u00eb&#8221;) dhe shkruante se disa autor\u00eb grek\u00eb n\u00eb librat e tyre flisnin p\u00ebr &#8220;ilir\u00ebt me nga dy bebza n\u00eb syt\u00eb&#8221;. Kureshtja e par\u00eb q\u00eb m\u00eb &#8220;shkrepi&#8221; ishte vall\u00eb p\u00ebr cil\u00ebt Ilir\u00eb e kishin fjal\u00ebn ata shkronj\u00ebsit (nga t\u00eb cil\u00ebt pati lexuar Gellius)? Po ata vet\u00eb, vall\u00eb t&#8217;i ken\u00eb lexuar &#8220;bebzat&#8221; e Plinit (Plakut)? Pasi citimi i Gellius \u00ebsht\u00eb mjaft i p\u00ebraf\u00ebrt me fjal\u00ebt e Plinit.<\/p>\n<p>Sakaq m&#8217;u ngjall buz\u00ebqeshja, m&#8217;u kujtua &#8220;epitomacia&#8221; dhe epitoman\u00ebt, m&#8217;u kujtuan shkronj\u00ebsit e zellsh\u00ebm grek\u00eb &#8211; Gellius nuk e p\u00ebrmend as Plinin, as &#8220;Historin\u00eb e Natyr\u00ebs&#8221; s\u00eb tij (referenc\u00ebn m\u00eb t\u00eb hershme me shkrim p\u00ebr &#8220;dy bebzat&#8221; e kemi nga Plini, rreth 77 pas e.s.). Ndoshta sepse i ngrati Gellius nuk e kishte iden\u00eb, ndoshta libri i Plinit nuk ishte nd\u00ebr librat e &#8220;grumbullit&#8221;, autor\u00ebt nga t\u00eb cil\u00ebt ka lexuar Gellius ndoshta nuk e kan\u00eb p\u00ebrmendur emrin e tij, prandaj s&#8217;ka patur as ai si ta p\u00ebrmend Plinin.<br \/>\nN\u00ebse un\u00eb tani t&#8217;mos e p\u00ebrmendja autorin Gellius padyshim do t&#8217;m\u00eb &#8220;qortonte&#8221; historia, mua s&#8217;do t&#8217;m\u00eb falej assesi \ud83d\ude42 Gjithsesi, meritokracia e Gellius \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht se ai mbante sh\u00ebnime, i ruante cop\u00ebzat q\u00eb i dukeshin interesante duke i kredituar autor\u00ebt pararend\u00ebs me respekt. Dhe pra i pati &#8220;shp\u00ebtuar&#8221; shum\u00eb autor\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrndryshe do t&#8217;i kishte p\u00ebrpir\u00eb err\u00ebsira e harresa. Librat t\u00eb cil\u00ebt i p\u00ebrmend Gellius nuk jan\u00eb, por ama \u00ebsht\u00eb ruajtur libri i tij si nj\u00eb lloj epitome dhe jan\u00eb ruajtur autor\u00ebt e cituar.<\/p>\n<p>Shum\u00eb dokumente t\u00eb vjetra greke dhe romake kan\u00eb mbijetuar vet\u00ebm si &#8220;epitoma&#8221;, duke iu referuar praktik\u00ebs s\u00eb autor\u00ebve t\u00eb m\u00ebvonsh\u00ebm t\u00eb cil\u00ebt i shkruanin versionet e &#8220;distiluara&#8221; t\u00eb veprave origjinale (t\u00eb humbura). Disa t\u00eb till\u00eb epitomator\u00eb u p\u00ebrpoq\u00ebn ta p\u00ebrcjellin frym\u00ebn e origjinalit t\u00eb veprave dhe &#8220;autenticitetin&#8221;, nd\u00ebrsa t\u00eb tjer\u00eb kan\u00eb shtuar detaje t\u00eb m\u00ebtejshme ose anekdota n\u00eb lidhje me tem\u00ebn e vepr\u00ebs p\u00ebrkat\u00ebse. Disa prej tyre jan\u00eb &#8220;larguar&#8221; aq shum\u00eb duke futur n\u00eb loj\u00eb fantazin\u00eb e bujshme dhe motivet e veta. Jo t\u00eb gjith\u00eb epitomator\u00ebt kishin &#8220;respekt&#8221; p\u00ebr origjinalitetin, p\u00ebr p\u00ebrshkrimin e sakt\u00eb&#8230; shum\u00eb prej tyre kishin &#8220;motive&#8221; shtes\u00eb, nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet.<\/p>\n<p>Buz\u00ebqeshja ime lidhej dhe me di\u00e7 tjet\u00ebr, me filmin fringo t\u00eb Hollivudit &#8220;The Mummy&#8221;, t\u00eb 2017 me Tom Cruise&#8230; dhe dy vajza tjera n\u00eb rolet kryesore. Nj\u00ebra nga ato vajzat duhej t&#8217;ishte gjoja princesha egjiptase Ahmanet, dhe e cila duke qen\u00eb &#8220;shpirtshitur&#8221; e Setit t\u00eb tmerrsh\u00ebm, qoft\u00eb dhe si nj\u00eb mumje pas mij\u00ebra vitesh duhej t&#8217;na tmerronte me &#8220;dy bebzat&#8221;&#8230; Nd\u00ebrsa dihet, &#8220;pupula duplex&#8221; s&#8217;ishte as origjinalitet i Plinit n\u00eb fakt, por s\u00eb paku si &#8220;ide&#8221; shkon dhe 4000-5000 vite tutje n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, tekefundit deri n\u00eb &#8220;mitet&#8221; e Egjiptit t\u00eb lasht\u00eb.<\/p>\n<p>E ceka filmin sepse sikur desha t\u00eb nd\u00ebrlidhen t\u00eb gjitha shpejt\u00eb e shpejt\u00eb, q\u00eb t&#8217;mos zgjatet &#8211; sepse t\u00eb flas\u00ebsh p\u00ebr &#8220;dy bebza&#8221; dtth. t\u00eb flas\u00ebsh p\u00ebr lig\u00ebsin\u00eb, p\u00ebr &#8220;syrin e keq&#8221;, p\u00ebr bot\u00ebn e lig\u00eb dhe p\u00ebr &#8220;djall\u00ebzin\u00eb&#8221;. N\u00eb mitologjin\u00eb egjiptase Seti ishte per\u00ebndia i shkret\u00ebtir\u00ebs, ai p\u00ebrfaq\u00ebsonte kaosin, shterp\u00ebsin\u00eb, pluhurin, djerrin\u00ebn, tok\u00ebn e zhveshur, si dhe m\u00eb kryesorja, ishte armiku i njeriut. Seti e vrau v\u00ebllain Osiris, e cop\u00ebtoi trupin e tij dhe copat i shp\u00ebrndau gjithandej Egjiptit. Isis i k\u00ebrkoi pjes\u00ebt e trupit t\u00eb Osiris, e rib\u00ebri at\u00eb&#8230; por nuk i gjeti vet\u00ebm organet gjenitale, i pati g\u00eblltitur nj\u00eb peshk. Ajo i ujdisi gjenitalet nga balta, pastaj me aft\u00ebsit\u00eb e saj magjike si dhe me magjin\u00eb e Thotit, arriti t\u00eb ngelej shtatz\u00ebn\u00eb. Lindi pastaj Horusi, i cili luftoi me Setin, e vrau at\u00eb dhe dmth. fitoi Mir\u00ebsia.<\/p>\n<p>Aulus C. Gellius (rreth 125 &#8211; 180 pas e.s.) i lindur n\u00eb Rom\u00eb, i arsimuar n\u00eb Athin\u00eb, i njohur p\u00ebr v\u00ebllimin &#8220;Noctes Atticae&#8221;, di\u00e7 si p\u00ebrmbledhje cop\u00ebzash e sh\u00ebnimesh nga gramatika, filozofia, historia, antikuariatet dhe tema t\u00eb tjera, ruajtur si fragmente nga veprat e shum\u00eb autor\u00ebve t\u00eb lasht\u00ebsis\u00eb. &#8220;Noctes Atticae&#8221; sot mund t\u00eb gjendet gjithandej, digjitalizuar nga Google Books [ dhe deponuar n\u00eb Archive-Org ] bie fjala jan\u00eb p\u00ebrkthimi nga William Beloe i vitit 1795, por dhe versioni i p\u00ebrkthyer nga J. C. Rolfe, publikuar m\u00eb 1927 (n\u00eb t\u00eb cilin un\u00eb u bazova si referenc\u00eb &#8220;sigurie&#8221;) &#8211; i nj\u00ebjti version \u00ebsht\u00eb servirur n\u00eb linj\u00eb dhe nga University of Chicago, Tufts University etj.<\/p>\n<p>| &#8211; &#8211; &#8211; Aulus C. Gellius &#8211; <strong>Noctes Atticae<\/strong>* (Net Athinase) &#8211; &#8211; &#8211;<\/p>\n<p>[ &#8230;<em>erant autem isti omnes libri Graeci miraculorum fabularumque pleni, res inauditae, incredulae, scriptores veteres non parvae auctoritatis; Aristeas Proconnesius et Isigonus Nicaeensis et Ctesias et Onesicritus et Philostephanus et Hegesias; (&#8230;) ipsa autem volumina ex diutino situ squalebant et habitu aspectuque taetro erant. Accessi tamen percontatusque pretium sum et, adductus mira atque insperata vilitate, libros plurimos aere pauco emo eosque omnis duabus proximis noctibus cursim transeo; atque in legendo carpsi exinde quaedam et notavi mirabilia et scriptoribus fere nostris intemptata eaque his commentariis aspersi<\/em>&#8230; ]<br \/>\n(&#8230;)<br \/>\n[ &#8230;<em>in isdem libris scriptum est traditurque esse homines in Illyriis qui interimant videndo quos diutius irati viderint, eosque ipsos mares feminasque, qui visu ita 2 nocenti sunt, pupillas in singulis oculis binas habere<\/em>&#8230; ]<\/p>\n<p>&#8211; &#8211; &#8211;<\/p>\n<p>&#8230;gjith\u00eb ato libra ishin n\u00eb greqisht, plot me tregime t\u00eb mrekullueshme, gj\u00ebra t\u00eb pad\u00ebgjuara, gj\u00ebra t\u00eb pabesueshme; por shkrimtar\u00ebt ishin t\u00eb lasht\u00eb dhe nuk ishin aq t\u00eb njohur (&#8230;) v\u00ebllimet t\u00eb ndyra nga neglizhenca e gjat\u00eb, n\u00eb gjendje t\u00eb keqe dhe t\u00eb sh\u00ebmtuar. Megjithat\u00eb u afrova dhe pyeta p\u00ebr \u00e7mimin; pastaj, i t\u00ebrhequr nga \u00e7mimi jasht\u00ebzakonisht i ul\u00ebt e i papritur, bleva nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh prej tyre p\u00ebr pak para dhe i lexova me nj\u00eb frym\u00eb gjat\u00eb dy net\u00ebve t\u00eb ardhshme. Duke lexuar, zgjodha prej tyre, mbajta sh\u00ebnime p\u00ebr disa gj\u00ebra q\u00eb ishin t\u00eb mrekullueshme dhe p\u00ebr pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb pa p\u00ebrmendura nga shkrimtar\u00ebt tan\u00eb vendas&#8230;<br \/>\n(&#8230;)<br \/>\n&#8230;n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit libra shkruante se ka persona midis Ilir\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt me shikimin e tyre i vrasin ata q\u00eb i shikojn\u00eb me zem\u00ebrim p\u00ebr ca koh\u00eb; dhe se k\u00ebta persona q\u00eb e posedojn\u00eb k\u00ebt\u00eb fuqi t\u00eb shikimit t\u00eb d\u00ebmsh\u00ebm, qofshin meshkuj a femra, i kan\u00eb nga dy bebza n\u00eb secilin sy&#8230;<\/p>\n<p>| &#8211; &#8211; &#8211;<\/p>\n<p>* <strong>atticae<\/strong> &#8211; athinase; po ashtu dialekt grek q\u00eb p\u00ebrdorej nga athinasit e lasht\u00eb, forma letrare kryesore e greqishtes s\u00eb vjet\u00ebr<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, D 2017 (&#8230;n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit libra shkruante se ka persona midis Ilir\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt me shikimin e tyre i vrasin ata q\u00eb i shikojn\u00eb me zem\u00ebrim p\u00ebr ca koh\u00eb; dhe se k\u00ebta persona q\u00eb e&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=602\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-602","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/602","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=602"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/602\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=602"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=602"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=602"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}