{"id":6150,"date":"2020-04-18T22:52:49","date_gmt":"2020-04-18T21:52:49","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=6150"},"modified":"2024-08-31T14:22:50","modified_gmt":"2024-08-31T13:22:50","slug":"ndoshta-dhe-romeo-ishte-nje-pinokio","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=6150","title":{"rendered":"Ndoshta dhe Romeo ishte nj\u00eb &#8220;Pinokio&#8221;!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu (nga &#8220;Asnj\u00eb premtim sonte&#8221;, 2010 &#8211; Humoresk\u00eb)<\/em><\/p>\n<p>(&#8230;<strong>Ali Pashai mund ta ket\u00eb p\u00ebrz\u00ebn\u00eb Bajronin, pa\u00e7ka se historia insiston t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn, jo sepse ky tin\u00ebz ia hante hurmat e bakllavat\u00eb, por sepse mund t&#8217;i jet\u00eb p\u00ebrzier n\u00eb &#8220;pun\u00ebt e brendshme&#8221; t\u00eb haremit<\/strong>&#8230;)<\/p>\n<p><em>(Prolog)<\/em><\/p>\n<p>Mos iu beso serenadave t\u00eb gjithkujt, e dashur. Ose th\u00ebn\u00eb m\u00eb mir\u00eb, mos i beso &#8220;askujt&#8221; q\u00eb vjen e sorollatet gjoja si bilbil a harabel n\u00ebn ballkonin t\u00ebnd. Poet\u00ebt shpesh ekzagjerojn\u00eb, pandal\u00eb idealizojn\u00eb me ato artistikat e me poetikat e tyre.<br \/>\nPadyshim t\u00eb kujtohet ai Bajroni. Thuase s&#8217;kishte vajza mjaftuesh\u00ebm atje n\u00eb vendin e vet, na shtirej si nj\u00eb poet-turist, bridhte Evrop\u00ebs, sa n\u00eb Itali, n\u00eb Greqi a n\u00eb Shqip\u00ebri. Poet-turist, hm&#8230; p\u00ebr t&#8217;i magjepsur bukuroshet e Mesdheut me vjershat e veta. V\u00ebrtet e beson ti k\u00ebt\u00eb?<\/p>\n<p>Edhe sot e k\u00ebsaj dite grek\u00ebt pandehin q\u00eb Bajroni iu bashkua kauz\u00ebs s\u00eb tyre p\u00ebr Pavar\u00ebsin\u00eb. Pa pa pa&#8230; gjoja ai Bajroni aristorkrat, me at\u00eb fytyr\u00ebn e but\u00eb si prapanic\u00eb bebesh, t&#8217;na &#8220;luftonte&#8221; kund\u00ebr Perandoris\u00eb Osmane! Jo pra, s&#8217;pi uj\u00eb ky truk i historis\u00eb. Qoft\u00eb me pen\u00eb a me shpat\u00eb (pasi q\u00eb, kuptohet nj\u00ebsoj \u00ebsht\u00eb) ta them q\u00eb kjo &#8220;kauz\u00eb&#8221; e Bajronit ishte fals. Sado q\u00eb grek\u00ebt e vler\u00ebsojn\u00eb, madje e konsiderojn\u00eb dhe hero komb\u00ebtar, n\u00eb fakt e v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb e thjesht\u00eb si nj\u00eb ameb\u00eb: ai bridhte e sorollatej andej-k\u00ebndej sepse i p\u00eblqente &#8220;vardisja&#8221;.<\/p>\n<p>Fakte s&#8217;ka as vet\u00eb historia, por them q\u00eb Ali Pashai, ai babaxhani i p\u00ebrk\u00ebdhelur i Sulltanit, mund ta ket\u00eb p\u00ebrz\u00ebn\u00eb. Pa\u00e7ka se historia insiston t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn. Dyshimi bazohet n\u00eb faktin q\u00eb Bajronin e ndiqnin skandalet gjithandej. Si ato t\u00eb Italis\u00eb&#8230; edhe bukuroshet e Ballkanit ishin &#8220;thembra&#8221; e tij akiliane. Ai thjesht s&#8217;rrinte rehat. Dmth. pashai mund ta ket\u00eb p\u00ebrz\u00ebn\u00eb&#8230; jo sepse ky tin\u00ebz ia hante hurmat e bakllavat\u00eb, por sepse do i jet\u00eb p\u00ebrzier n\u00eb &#8220;pun\u00ebt e brendshme&#8221; t\u00eb haremit.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa dihet, haremi i Pashait ishte i njohur gjithandej. Bukuria e hanumeve t\u00eb tij p\u00ebrflitej deri dhe skutave m\u00eb t\u00eb skajshme t\u00eb Anadollit. Pa le pastaj qarqeve aristokratike t\u00eb Evrop\u00ebs, \u00ebndrrat s&#8217;kishin t\u00eb ndalur. Jeta mjaft e trazuar dhe romantike e Pashait e pati frym\u00ebzuar madje dhe t\u00eb madhin Viktor Hugo, pastaj Aleksandre Dumas e madje dhe madhorin e &#8220;shkarravinave&#8221; romaneske franceze, t\u00eb paarritshmin Balzak.<br \/>\nHanumet e pashait secila m\u00eb e bukur se tjetra, v\u00ebshtir\u00eb t&#8217;i b\u00ebje ball\u00eb tundimit. Jo vet\u00ebm poet\u00ebt por dhe piktor\u00ebt se \u00e7&#8217;i nxiste di\u00e7, s&#8217;mund t\u00eb rezistonin pa iu qasur bukuris\u00eb s\u00eb tyre me brushat e me lapsat. Shum\u00eb piktor\u00eb e ilustrator\u00eb filogrek\u00eb e preferonin historin\u00eb mes Vasilikes dhe Pashait.<\/p>\n<p>Okidoki, pse jo, ishte kryetema, ishte simbolika e vet\u00eb tem\u00ebs, ajo ishte e &#8220;p\u00ebrzgjedhura&#8221;. Vasilika s&#8217;ishte &#8220;favoritja e Sulltanit&#8221; (si\u00e7 jemi m\u00ebsuar aq shpesh me pikturat e piktor\u00ebve &#8220;orientalist\u00eb&#8221;) ama ishte favoritja e Pashait. Historian\u00ebt dhe njoh\u00ebsit e rrethanave t\u00eb at\u00ebhershme insistojn\u00eb se ndikimi i saj mbi sovranin ua shp\u00ebtoi jet\u00ebn shum\u00eb t\u00eb krishter\u00ebve grek\u00eb. E ngrata ishte vet\u00ebm dymb\u00ebdhjet\u00eb vje\u00e7 kur e pati lutur Pashain q\u00eb ta kursente jet\u00ebn e babait t\u00eb saj. Ai e pati m\u00ebshiruar babain, dhe Vasilika i qe bashkuar haremit t\u00eb tij. Duke qen\u00eb nj\u00eb e krishter\u00eb, i qe lejuar ta praktikonte besimin e vet, dhe si e privilegjuar, si e p\u00eblqyera e Pashait, Vasilika shpesh nd\u00ebrmjet\u00ebsonte n\u00eb em\u00ebr t\u00eb grek\u00ebve.<\/p>\n<p>Ta them pra se Bajroni ishte thjesht nj\u00eb ekzagjerues aristokratik. Ekzagjeronte me gjith\u00e7ka, jo vet\u00ebm me delirin poetik, me artin e fjal\u00ebs. P\u00ebrher\u00eb i zhytur n\u00eb borxhe t\u00eb m\u00ebdha, p\u00ebrher\u00eb me skandale e me afera t\u00eb panum\u00ebrta dashurie. Madje sa afera me femrat, po ashtu dhe me meshkujt. Fotot e ilustrimet nuk e fshehin bukurin\u00eb e tij. Pse do ta fshihnin, ishte i bukur q\u00eb \u00e7&#8217;ke me t\u00eb. Shpesh dhe vet\u00eb meshkujt kujtonin se ai mund t&#8217;ishte gjysm\u00eb-gjysm\u00eb, edhe-edhe, as-as, as fem\u00ebr as mashkull. Tutje historia s&#8217;na e fsheh as fam\u00ebn e tij, por nj\u00ebsoj historia nuk i fsheh as skandalet e panum\u00ebrta.<\/p>\n<p>Se mos vet\u00ebm ai ekzagjeronte me romancat e me romantikat. Meq\u00eb ra fjala, ta them se gjith\u00eb poet\u00ebt e romanticizmit ishin ekzagjerues t\u00eb pandreqsh\u00ebm. S&#8217;desha t\u00eb zgjatem shum\u00eb rreth &#8220;ekzagjerimeve&#8221; poetike-artistike, desha t\u00eb fokusohem tek &#8220;kujdesi&#8221;&#8230; Por ja q\u00eb gj\u00ebrat t\u00eb lidhura, fjala ma nxirte fjal\u00ebn.<\/p>\n<p>Shkurt, e dim\u00eb q\u00eb Sirano fshihej i ndrojtur n\u00ebn ballkon &#8211; hunda tep\u00ebr e madhe ia pamund\u00ebsonte t\u00eb dilte haptas n\u00eb &#8220;mejdan&#8221;. Mir\u00ebpo si ta dim\u00eb, ndoshta dhe Romeo ishte nj\u00eb &#8220;pinokio&#8221; hundgjat\u00eb. Nj\u00eb genjeshtar, nj\u00eb mashtrues i madh, aspak m\u00eb ndryshe por si Don Zhuan\u00ebt&#8230; e t\u00eb ngjash\u00ebm?!<br \/>\nJa pse duhet kujdes, mos i beso askujt e dashur, askujt q\u00eb vjen e sorollatet gjoja si vjersh\u00ebtor, gjoja si bilbil a harabel n\u00ebn ballkonin t\u00ebnd.<\/p>\n<p>Pikturat:<br \/>\n&#8211; (Nx\u00ebn\u00ebs i) Paul Emil Jacobs &#8211; Favoritja e Pashait (Ali Pasha dhe Kira Vassiliki), 1844<br \/>\n&#8211; Paul Emil Jacobs &#8211; Bukuroshe e haremit gjat\u00eb tualetit&#8230;<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Ndoshta-dhe-Romeo-ishte-nj\u00eb-Pinokio.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-6151 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Ndoshta-dhe-Romeo-ishte-nj\u00eb-Pinokio.jpg\" alt=\"\" width=\"1851\" height=\"933\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Ndoshta-dhe-Romeo-ishte-nj\u00eb-Pinokio.jpg 1851w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Ndoshta-dhe-Romeo-ishte-nj\u00eb-Pinokio-300x151.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Ndoshta-dhe-Romeo-ishte-nj\u00eb-Pinokio-1024x516.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Ndoshta-dhe-Romeo-ishte-nj\u00eb-Pinokio-768x387.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Ndoshta-dhe-Romeo-ishte-nj\u00eb-Pinokio-1536x774.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1851px) 100vw, 1851px\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu (nga &#8220;Asnj\u00eb premtim sonte&#8221;, 2010 &#8211; Humoresk\u00eb) (&#8230;Ali Pashai mund ta ket\u00eb p\u00ebrz\u00ebn\u00eb Bajronin, pa\u00e7ka se historia insiston t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn, jo sepse ky tin\u00ebz ia hante hurmat e bakllavat\u00eb, por sepse mund t&#8217;i jet\u00eb p\u00ebrzier n\u00eb &#8220;pun\u00ebt e&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=6150\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-6150","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-humoreska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6150","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6150"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6150\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6150"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6150"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6150"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}