{"id":6180,"date":"2020-09-01T16:21:33","date_gmt":"2020-09-01T15:21:33","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=6180"},"modified":"2024-04-10T10:45:08","modified_gmt":"2024-04-10T09:45:08","slug":"trumpizmi-suprematik-moszhberja-e-shekujve-te-supremacise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=6180","title":{"rendered":"Trumpizmi suprematik, (mos)zhb\u00ebrja e shekujve t\u00eb supremacis\u00eb!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, Sh 2020<\/em><\/p>\n<p>&#8230;<strong>dikur partia &#8220;skllavopronare&#8221;, sot partia e cila b\u00ebri t\u00eb mundur q\u00eb Obama t\u00eb b\u00ebhej Presidenti i par\u00eb zezak n\u00eb historin\u00eb e SHBA &#8211; at\u00ebbot\u00eb kur qe formuar, politika partiake ishte kund\u00ebr interesave t\u00eb elit\u00ebs dhe t\u00eb biznesmen\u00ebve, demokrat\u00ebt qen\u00eb kapur p\u00ebr &#8220;amerikanin&#8221; e vog\u00ebl dhe t\u00eb varf\u00ebr, kushti i vet\u00ebm &#8211; &#8220;amerikani&#8221; i vog\u00ebl t&#8217;na ishte i bardh\u00eb, assesi zezak<\/strong>&#8230;<\/p>\n<div id=\"attachment_6181\" style=\"width: 2010px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Adolphe_Yvon_-_Genius_of_America_1.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-6181\" class=\"size-full wp-image-6181\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Adolphe_Yvon_-_Genius_of_America_1.jpg\" alt=\"\" width=\"2000\" height=\"1213\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Adolphe_Yvon_-_Genius_of_America_1.jpg 2000w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Adolphe_Yvon_-_Genius_of_America_1-300x182.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Adolphe_Yvon_-_Genius_of_America_1-1024x621.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Adolphe_Yvon_-_Genius_of_America_1-768x466.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Adolphe_Yvon_-_Genius_of_America_1-1536x932.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 2000px) 100vw, 2000px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-6181\" class=\"wp-caption-text\">Adolphe Yvon (1817-1893) &#8211; &#8220;Gjeniu i Amerik\u00ebs&#8221;, ~1870<\/p><\/div>\n<p>Para ca dit\u00ebsh (teksa u jepte k\u00ebshilla biznismen\u00ebve t\u00eb rinj) miliarderi Warren Buffett nd\u00ebr t\u00eb tjera u shpreh:<br \/>\n&#8220;&#8230;nuk di me \u00e7far\u00eb do ta nd\u00ebrroja Kapitalizmin, them se Kapitalizmi \u00ebsht\u00eb &#8220;ok&#8221; mir\u00ebpo p\u00ebr t&#8217;funksionuar i duhet Qeveria, qeverisja efektive, s&#8217;duhet kurr\u00eb t&#8217;jeni kund\u00ebr Amerik\u00ebs, s&#8217;duhet kurr\u00eb ta v\u00ebni &#8220;bast&#8221; Amerik\u00ebn dhe vlerat e demokracis\u00eb&#8230;&#8221;.<br \/>\nS&#8217;di pse ma ka \u00ebnda t\u00eb mendoj se &#8220;k\u00ebshilla&#8221; e Buffett, n\u00eb fakt m\u00eb s\u00eb shumti i drejtohej dhe do duhej t\u00eb vlente p\u00ebr vet\u00eb Presidentin Trump. Se si m\u00eb b\u00ebhet q\u00eb Buffett i &#8220;drejtohej&#8221; pik\u00ebs\u00ebpari Presidentit&#8230;<\/p>\n<p>[ Amerika e &#8220;p\u00ebrgjysmuar&#8221; si mos m\u00eb keq ]<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb aq e dhimbshme p\u00ebr nj\u00eb demokraci kur nga 300 milion\u00eb qytetar\u00eb, gjysma e tyre&#8230; 150 milion\u00eb t&#8217;mos e &#8220;duan&#8221; Presidentin e vet! Gjith\u00eb analist\u00ebt e politikave, gjith\u00eb ekspert\u00ebt e bot\u00ebs sikur &#8220;pajtohen&#8221; se Amerika ndoshta kurr\u00eb s&#8217;ka qen\u00eb m\u00eb e p\u00ebr\u00e7ar\u00eb. Anise e p\u00ebr\u00e7ar\u00eb ishte, bie fjala dhe gjat\u00eb Depresionit t\u00eb Madh. Edhe m\u00eb her\u00ebt n\u00eb shek. XIX, n\u00eb prag t\u00eb Luft\u00ebs Civile, Amerika ishte dhimbshurisht e p\u00ebr\u00e7ar\u00eb. Thuhet se at\u00ebbot\u00eb, nj\u00eb senator i vet\u00ebm me aft\u00ebsit\u00eb e veta diplomatike, duke negociuar kompromise pati arritur ta shmangte Luft\u00ebn Civile p\u00ebr pothuaj 40 vjet. Mir\u00ebpo senator\u00eb t\u00eb tjer\u00eb me argumente se pronar\u00ebt e bardh\u00eb t\u00eb skllev\u00ebrve na qenkeshin gjoja &#8220;pakica e shtypur realisht&#8221;, ndihmuan q\u00eb Lufta Civile p\u00ebrfundimisht dhe t\u00eb ndodhte.<\/p>\n<p>Si\u00e7 e dim\u00eb, presidenti i par\u00eb i ShBA qe zgjedhur G. Washington. Mbase Washington na ishte di\u00e7 si para-federalist (s&#8217;di si ta quaj ndryshe, meq\u00eb kuptohet &#8220;federalist\u00ebt&#8221; erdh\u00ebn pas tij &#8211; at\u00ebbot\u00eb Partia Federaliste (pararend\u00ebsit republikan\u00eb) qe formuar pik\u00ebrisht nga fraksioni &#8220;pro-Washington&#8221;).<br \/>\nSidoqoft\u00eb, republikani i par\u00eb q\u00eb e pati fituar gar\u00ebn presidenciale ishte Abraham Lincoln. Nd\u00ebrsa republikani i &#8220;fundit&#8221;&#8230; natyrisht, Donald Trump. Gjat\u00eb zgjedhjeve (fushat\u00ebs) s\u00eb Trump, doli n\u00eb pah q\u00eb Amerika t&#8217;na jet\u00eb e &#8220;p\u00ebrgjysmuar&#8221; si mos m\u00eb keq. Thuhet se vlerat e Partis\u00eb Republikane e reflektojn\u00eb konservatorizmin &#8220;klasik&#8221; ekonomik (dmth. konservatorizmin modern). Sot, konservatorizmi &#8220;ekonomik&#8221; i Trump pakashum\u00eb dhe p\u00ebrputhet me linj\u00ebn e vjet\u00ebr t\u00eb partis\u00eb. Problemi \u00ebsht\u00eb se Trump nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm &#8220;konservatorist&#8221;, mbar\u00eb bota e arsyes s\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb e di se Trump her\u00eb-her\u00eb me zhargonin e vet zhytet deri n\u00eb ekstremin e &#8220;arroganc\u00ebs suprematike&#8221;.<\/p>\n<p>[ (Mos)zhb\u00ebrja e shekujve t\u00eb supremacis\u00eb &#8211; Partia &#8220;skllavopronare&#8221; e Amerik\u00ebs ]<\/p>\n<p>N\u00eb v. 2017, &#8220;Independent&#8221; e pati p\u00ebrdorur nj\u00eb titull t\u00eb madh &#8220;Zgjedhja e Obama si presidenti i par\u00eb zezak nuk e shfaj\u00ebson Amerik\u00ebn p\u00ebr historin\u00eb raciste&#8221;, autori Feliks Garcia i citonte fjal\u00ebt e Presidentit: &#8220;&#8230;marr\u00ebdh\u00ebniet racore jan\u00eb m\u00eb t\u00eb mira se ato para 30 viteve, mir\u00ebpo pengesat e racizmit ende duhet pastruar. Pas zgjedhjes sime ka patur diskutime rreth nj\u00eb Amerike Post-raciste, nj\u00eb vizion i till\u00eb, sado i mir\u00ebq\u00ebllimsh\u00ebm, s&#8217;ka qen\u00eb kurr\u00eb realist. Racizmi ngelet nj\u00eb forc\u00eb e madhe dhe shpesh ndar\u00ebse n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb.&#8221;<br \/>\nDo t&#8217;ishte naive t\u00eb mendosh se nj\u00eb president i vet\u00ebm n\u00eb vet\u00ebm tet\u00eb vjet mund t&#8217;i zhb\u00ebnte me shekuj t\u00eb supremacis\u00eb s\u00eb bardh\u00eb amerikane. Kjo thjesht s&#8217;\u00ebsht\u00eb m\u00ebnyra si vepron a &#8220;rrjedh&#8221; historia &#8211; shkruante Feliks Garcia.<\/p>\n<p>Partia Demokratike e ShBA \u00ebsht\u00eb partia m\u00eb e vjet\u00ebr jo vet\u00ebm e Amerik\u00ebs por e gjith\u00eb bot\u00ebs. Ironikisht, dikur partia &#8220;skllavopronare&#8221;, sot partia e cila b\u00ebri t\u00eb mundur q\u00eb Obama t\u00eb b\u00ebhej Presidenti i par\u00eb zezak n\u00eb historin\u00eb e SHBA. Kjo kontradikt\u00eb bazike e Partis\u00eb Demokratike, e cila parti dmth. q\u00ebndronte dhe q\u00ebndron p\u00ebr egalitariz\u00ebm (p\u00ebr barazi), tani p\u00ebr neve lexuesit sikur \u00ebsht\u00eb &#8220;niveli&#8221; i dyt\u00eb i ironis\u00eb. At\u00ebbot\u00eb kur qe formuar (si parti), politika partiake ishte kund\u00ebr interesave t\u00eb elit\u00ebs dhe t\u00eb biznesmen\u00ebve, demokrat\u00ebt qen\u00eb kapur p\u00ebr &#8220;amerikanin&#8221; e vog\u00ebl dhe t\u00eb varf\u00ebr (kushti i vet\u00ebm &#8211; &#8220;amerikani&#8221; i vog\u00ebl t&#8217;na ishte i bardh\u00eb, assesi zezak).<\/p>\n<p>[ Partizanizmi dhe Partit\u00eb e Amerik\u00ebs &#8211; Pak histori ]<\/p>\n<p>Q\u00eb nga koha e Presidentit t\u00eb par\u00eb, Washington, n\u00eb sken\u00ebn politike amerikane ishin opozitare dy fraksione kryesore. Ndarja e par\u00eb n\u00eb Kongres pati qen\u00eb pik\u00ebrisht mes p\u00ebrkrah\u00ebsve (Djathtas) dhe kund\u00ebrshtar\u00ebve (Majtas) t\u00eb Administrat\u00ebs s\u00eb Washington.<br \/>\nRryma ose fraksioni &#8220;pro-Washington&#8221; i favorizonte marr\u00ebdh\u00ebniet e rehabilituara me Britanin\u00eb, pastaj politik\u00ebn e sh\u00ebndosh\u00eb fiskale komb\u00ebtare, b\u00ebnte thirrje p\u00ebr biznesin, i p\u00ebrkrahte konservator\u00ebt (t\u00eb cil\u00ebt i favorizonin bankat), e kund\u00ebrshtonte Revolucionin Francez. Nga fraksioni &#8220;pro-Washington&#8221; at\u00ebbot\u00eb qe formuar Partia Federaliste.<\/p>\n<p>Fraksioni &#8220;anti-Washington&#8221; i favorizonte t\u00eb drejtat e shteteve dhe fermer\u00ebt, e kund\u00ebrshtonte at\u00eb q\u00eb shihej si &#8220;tendenc\u00eb drejt elitarizmit e monarkizmit&#8221;. Nga &#8220;anti-Washingtonizmi&#8221; u formua partia Republikan\u00ebt-Demokratik\u00eb, p\u00ebr t&#8217;i kund\u00ebrshtuar pra politikat e centralizimit t\u00eb Partis\u00eb Federaliste. Partia ia pati nisur bukur, si nj\u00eb fraksion i vet\u00ebm n\u00eb Kongres, an\u00ebtar\u00ebt e quanin veten &#8220;republikan\u00eb&#8221; (bazuar n\u00eb ideologjin\u00eb e tyre, n\u00eb republikanizmin), dhe sa u p\u00ebrket t\u00eb mirave p\u00ebr Amerik\u00ebn nuk kishin aspak besim n\u00eb angazhimin e federalist\u00ebve.<br \/>\nPas p\u00ebr\u00e7arjes n\u00eb Partin\u00eb Demokratike-Republikane, n\u00eb v. 1824 u formua Partia Demokratike. Me nj\u00eb baz\u00eb t\u00eb madhe an\u00ebtar\u00ebsh midis fermer\u00ebve t\u00eb varf\u00ebr Jugor\u00eb, demokrat\u00ebt sikur u b\u00ebn\u00eb partia &#8220;skllavopronare&#8221; e Amerik\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb fillimshekullin XIX, politika amerikane do t&#8217;ishte kryesisht e dominuar nga \u00e7\u00ebshtja e skllev\u00ebrve. Skllav\u00ebria do t&#8217;p\u00ebrkrahej nga fermer\u00ebt e varf\u00ebr t\u00eb Jugut dhe do t&#8217;kund\u00ebrshtohej nga intelektual\u00ebt e nga biznesmen\u00ebt e pasur t\u00eb Veriut. K\u00ebta ishin mb\u00ebshtet\u00ebs t\u00eb biznesit, t\u00eb tregjeve, t\u00eb modernizimit ekonomik e t\u00eb reformave sociale, qen\u00eb dob\u00ebsuar pak\u00ebz &#8220;politikisht&#8221; rreth \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb skllav\u00ebris\u00eb, mir\u00ebpo p\u00ebrfundimisht n\u00eb v. 1854 do ta merrnin veten dhe do ta krijonin Partin\u00eb Republikane.<\/p>\n<p>Jugu dhe Veriu filluan ta ndjenin hendekun t\u00eb &#8220;zgjerohej&#8221;, n\u00eb t\u00eb gjitha drejtimet, n\u00eb aspektin ekonomik e kulturor, &#8220;tema ky\u00e7&#8221; e p\u00ebr\u00e7arjes ishte skllav\u00ebria. Politika e Jugor\u00ebve sa i p\u00ebrket skllav\u00ebris\u00eb fokusohej rreth t\u00eb drejtes s\u00eb shteteve, sipas tyre pa sklleverit s&#8217;do t&#8217;ishte e mundur mb\u00ebshtetja e ekonomis\u00eb bujq\u00ebsore t\u00eb Jugut. Shtetet bujq\u00ebsore kishin nevoj\u00eb p\u00ebr fuqin\u00eb pun\u00ebtore dhe natyrisht fermer\u00ebt ishin pronar\u00eb t\u00eb shum\u00eb skllev\u00ebrve. Dal\u00ebngadal\u00eb k\u00ebto shtete filluan ta p\u00ebrkrahin iden\u00eb e shk\u00ebputjes si zgjidhje. Mir\u00ebpo k\u00ebrc\u00ebnimi &#8220;secesionist&#8221; ose ndarja sillte po ashtu dhe iden\u00eb e luft\u00ebs. Edhe ndarja po aq sa dhe lufta sikur do ishin t\u00eb pashmangshme.<\/p>\n<p>N\u00eb v. 1861 Abraham Lincoln u inaugurua President. Pas zgjedhjes s\u00eb tij, nj\u00eb grup prej 11 shtetesh (t\u00eb ndara nga ShBA, ose vet\u00ebshpallur &#8220;t\u00eb ndara&#8221;) do t&#8217;luftonin p\u00ebr legjitimitet, grupi i shteteve secesioniste vet\u00ebquhej Shtetet Konfederale t\u00eb Amerik\u00ebs, anise kjo Konfederat\u00eb asnj\u00ebher\u00eb nuk u njoh nga ndokush. Vet\u00ebm nj\u00eb muaj pasi Lincoln qe inauguruar President, Lufta Civile Amerikane do t&#8217;fillonte. Konfederata e shteteve t\u00eb Jugut do t&#8217;mposhtej dhe do t&#8217;pushonte s\u00eb ekzistuari. N\u00eb v. 1864 Abraham Lincoln do t&#8217;i fitonte rishtas zgjedhjet. Vet\u00ebm 1 vit m\u00eb von\u00eb, n\u00eb v.1865, dhe vet\u00ebm 4-5 dit\u00eb pas p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00ebs Civile, ai do t&#8217;vritej nga nj\u00eb fanatik i Konfederat\u00ebs&#8230; tashm\u00eb t\u00eb kapitulluar, t\u00eb mundur nga forcat e Unionist\u00ebve!<\/p>\n<p>[ Piktura: Adolphe Yvon (1817-1893) &#8211; &#8220;Gjeniu i Amerik\u00ebs&#8221;, ~1870 ]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, Sh 2020 &#8230;dikur partia &#8220;skllavopronare&#8221;, sot partia e cila b\u00ebri t\u00eb mundur q\u00eb Obama t\u00eb b\u00ebhej Presidenti i par\u00eb zezak n\u00eb historin\u00eb e SHBA &#8211; at\u00ebbot\u00eb kur qe formuar, politika partiake ishte kund\u00ebr interesave t\u00eb&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=6180\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-6180","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6180","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6180"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6180\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6180"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6180"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6180"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}