{"id":6719,"date":"2020-09-15T23:19:01","date_gmt":"2020-09-15T22:19:01","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=6719"},"modified":"2024-09-30T06:46:06","modified_gmt":"2024-09-30T05:46:06","slug":"aspasia-njesoj-si-helena-e-spartes-me-dashurickat-e-me-nxitjet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=6719","title":{"rendered":"Aspasia, &#8220;nj\u00ebsoj&#8221; si Helena e Spart\u00ebs me dashuri\u00e7kat e me nxitjet!"},"content":{"rendered":"<p><em>(sguraziu &#8211; ars poetica, shtator 2020 &#8211; pak fjal\u00eb&#8230;)<\/em><\/p>\n<p><strong>Aspasia (470~400 p.e.s. &#8211; e dashura e Perikliut, burr\u00ebshtetasit t\u00eb Greqis\u00eb antike) &#8211; t&#8217;jesh &#8220;nxit\u00ebse&#8221; luftrash e konfliktesh ja q\u00eb pastaj penat e kronist\u00ebve s&#8217;ta falin. T\u00eb ekzekutojn\u00eb me drejt\u00ebsin\u00eb e me pafaj\u00ebsin\u00eb, qofshin dhe vet\u00ebm opinione &#8220;arbitrare&#8221; kronist\u00ebsh, tekefundit t&#8217;i ngjesin lloj-lloj nofkash e tiketash<\/strong> : )<\/p>\n<p>***<br \/>\nShkollar\u00ebt nuk e fshehin skeps\u00ebn lidhur me historicizmin rreth jet\u00ebs s\u00eb saj &#8211; rreth figur\u00ebs s\u00eb Aspasia ka nj\u00eb s\u00ebr\u00eb portretizimesh kontradiktore, her\u00eb p\u00ebrshkruhet si nj\u00eb grua e ndershme e her\u00eb tjet\u00ebr si kombinim i veseve kurtizaneske dhe aso prej prostitutash. Sipas Plutarkut, krahasohej me figur\u00ebn e Targelia, nj\u00eb &#8220;hetaera&#8221; (prostitut\u00eb) e njohur p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn thuhet se na qenk\u00ebsh martuar jo m\u00eb pak por 14 her\u00eb.<\/p>\n<p>Perikliu do t&#8217;ndikohej shum\u00eb nga Aspasia dhe ai do ta donte, mir\u00ebpo s&#8217;mund t\u00eb martohej me t\u00eb, pasi ajo nuk ishte qytetare e Athin\u00ebs (ishte &#8220;metike&#8221; &#8211; ardhacake). N\u00eb Greqin\u00eb e lasht\u00eb &#8220;metik&#8221; ishte nj\u00eb rezident i huaj (dikush q\u00eb s&#8217;kishte t\u00eb drejta qytetarie n\u00eb nj\u00eb polis t\u00eb caktuar, qytet-shtet&#8230; n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast psh. si\u00e7 ishte Athina).<br \/>\nSidoqoft\u00eb, Aspasia do ia dilte t&#8217;b\u00ebhej shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr sesa vet\u00ebm e dashura e Perikliut. Duke qen\u00eb e arsimuar, inteligjente dhe nj\u00eb oratore e shk\u00eblqyer, ajo ushtroi ndikim t\u00eb konsideruesh\u00ebm mbi t\u00eb, do ta luante rolin e &#8220;k\u00ebshilltares&#8221; p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje politike dhe ushtarake, madje dhe do t&#8217;i shkruante fjalimet e ligj\u00ebratat e tij publike.<\/p>\n<p>As bukuria e saj fizike s&#8217;mund t\u00eb mohohej, Plutarku na e d\u00ebshmon se Perikliu v\u00ebrtet e donte dhe se i qe p\u00ebrkushtuar t\u00ebr\u00ebsisht asaj &#8211; \u201c\u2026ai (Perikliu) e deshi me nj\u00eb dashuri t\u00eb mrekullueshme; \u00e7do dit\u00eb (kur ikte dhe kur khehej&#8230;) e p\u00ebrsh\u00ebndeste dhe e puthte&#8221;&#8230; shkruan Plutarku.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, Aspasia do gjykohej p\u00ebr gj\u00ebra fort serioze, Plutarku rr\u00ebfen se ajo do ndeshej me akuz\u00ebn penale p\u00ebr &#8220;asebeia&#8221; (mosbesim n\u00eb zotat, mosrespekt p\u00ebr hyjnoren, p\u00ebrdhosje dhe tallje me objektet hyjnore).<br \/>\nPo ashtu, derisa Aristofani e &#8220;faj\u00ebson&#8221; p\u00ebr nxitje t\u00eb Luft\u00ebs Peloponeziane (431-404 p.e.s.), burime t\u00eb tjera thon\u00eb se n\u00eb fakt Aspasia i pati nxitur 2 lufta, at\u00eb Samiane dhe Peloponeziane.<\/p>\n<p>Meq\u00eb dhe Helena e Spart\u00ebs ishte &#8220;shkaktare&#8221; e Luft\u00ebs s\u00eb Trojes (si\u00e7 na \u00ebsht\u00eb e njohur nga &#8220;kronikat&#8221; homeriane), at\u00ebher\u00eb logjike q\u00eb dhe Aspasia ta meritonte nofk\u00ebn &#8220;Helena&#8221; (dmth. nxit\u00ebse konfliktesh), mir\u00ebpo se mos vet\u00ebm kaq&#8230; ajo do t&#8217;i &#8220;meritonte&#8221; mjaft nofkash.<br \/>\nNd\u00ebr t\u00eb tjera Aspasia qe etiketuar dhe me nofk\u00ebn &#8220;Deianira&#8221; (t\u00eb cil\u00ebn mitologjia na e servir si nj\u00eb princesh\u00eb Kalidoniane). Emri &#8220;Deianira&#8221; mund t&#8217;p\u00ebrkthehet dhe si &#8220;vras\u00ebse e burrit&#8221;, ose si dikush q\u00eb i &#8220;vret burrat&#8221;.<\/p>\n<p>Meq\u00eb Aspasia nuk e ka vrar\u00eb Perikliun realisht (ky pati ikur n\u00eb bot\u00ebn tjet\u00ebr shpirtthyer, i qen\u00eb vrar\u00eb dy djemt\u00eb e vet dhe qe katandisur si mos m\u00eb keq nga depresioni e nga dhimbjet), mbase nofka i qe ngjitur thjesht (ashtu metaforikisht) si &#8220;nxit\u00ebse konfliktesh&#8221;&#8230; Af\u00ebrmendsh, t&#8217;jesh &#8220;nxit\u00ebse&#8221; e Luft\u00ebs Peloponeziane ja q\u00eb pastaj penat e kronist\u00ebve s&#8217;ta falin. T\u00eb ekzekutojn\u00eb me drejt\u00ebsin\u00eb e me pafaj\u00ebsin\u00eb, qofshin dhe vet\u00ebm opinione &#8220;arbitrare&#8221; kronist\u00ebsh, tekefundit t&#8217;i ngjesin lloj-lloj nofkash e tiketash : )<\/p>\n<p>***<br \/>\nGjithsesi, Deianira ishte gruaja e atij Heraklesit t\u00eb famsh\u00ebm mitologjik &#8211; n\u00eb versionet e m\u00ebvonshme t\u00eb miteve pik\u00ebrisht Deianira do ishte vras\u00ebsja e tij (duke e vrar\u00eb me &#8220;k\u00ebmish\u00ebn e helmuar nesusisane&#8221;).<br \/>\nHm&#8230; vall\u00eb ta vriste at\u00eb t\u00eb pamposhturin, vall\u00eb at\u00eb muskulozin e fuqish\u00ebm gjysm\u00ebhyjnor (&#8220;versioni&#8221; i romak\u00ebve ishte Herkules). Aq faqebardh\u00eb i pati kryer gjith\u00eb &#8220;detyrat&#8221;, i pati mundur sa e sa p\u00ebrbindsha, madje e pati kaptuar dhe vet\u00eb &#8220;Qenin e Hadesit&#8221;, at\u00eb Kerberusin e tmerrsh\u00ebm, qen me shum\u00eb koka (s\u00ebpaku i kishte tri sosh)&#8230; tek i ruante portat e Hadesit (n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb vdekurit t&#8217;mos iknin).<\/p>\n<p>Ja pse asnj\u00eb i vdekur s&#8217;\u00ebsht\u00eb &#8220;kthyer&#8221; kurr\u00eb nga andej, s&#8217;ka kthim as ikje nga e jet\u00ebp\u00ebrtejshmja, n\u00ebse t&#8217;kesh vdekur dhe t&#8217;kesh vajtur n\u00eb Hades do ngelesh p\u00ebrjet\u00ebsisht atje, s&#8217;ka shans t&#8217;ia hedh\u00ebsh Kerberusit. Pa le q\u00eb ishte dhe aq i llahtarsh\u00ebm, ndoshta po aq ose nj\u00ebsoj si vet\u00eb Meduza, qen-p\u00ebrbind\u00ebsh me bishta serpent\u00ebsh, pasardh\u00ebs i atij Tifonit monstruoz.<br \/>\nDhe pra kapja e &#8220;Qenit t\u00eb Hadesit&#8221; ishte nj\u00ebra nga &#8220;dymb\u00ebdhjet\u00eb detyrat&#8221; e Heraklesit, n\u00eb fakt ishte &#8220;detyra&#8221; e fundit e tij. Gjithsesi, mitologjia nuk e fsheh faktin q\u00eb Heraklesi ishte aq i famsh\u00ebm p\u00ebr aventurat e panum\u00ebta, p\u00ebr heroizmat &#8211; e tani t&#8217;na mposhtej nga hi\u00e7asgj\u00eb, nga nj\u00eb k\u00ebmish\u00eb&#8230; pa\u00e7ka se e helmatisur : )<\/p>\n<p>[ pikturat ngjitur:<\/p>\n<p>[ Pierre Oliver Joseph Coomans (1816-1889) &#8211; Aspasia ]<br \/>\n[ Jean-L\u00e9on G\u00e9r\u00f4me (1824-1904) &#8211; Sokrati duke k\u00ebrkuar Alkibiadin n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e Aspasia, 1861<br \/>\n[ Evelyn De Morgan (1855-1919) &#8211; Deianira, ~1878 ]<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes1.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-6720 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes1.jpg\" alt=\"Pierre Oliver Joseph Coomans (1816-1889) - Aspasia\" width=\"1280\" height=\"1608\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes1.jpg 1280w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes1-239x300.jpg 239w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes1-815x1024.jpg 815w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes1-768x965.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes1-1223x1536.jpg 1223w\" sizes=\"auto, (max-width: 1280px) 100vw, 1280px\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes2.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-6721 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes2.jpg\" alt=\"Jean-L\u00e9on G\u00e9r\u00f4me (1824-1904) - Sokrati duke k\u00ebrkuar Alkibiadin n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e Aspasia, 1861\" width=\"1600\" height=\"1008\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes2.jpg 1600w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes2-300x189.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes2-1024x645.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes2-768x484.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes2-1536x968.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/a> <\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes3.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-6722 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes3.jpg\" alt=\"Evelyn De Morgan (1855-1919) - Deianira, ~1878\" width=\"644\" height=\"1024\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes3.jpg 644w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Aspasia-njesoj-si-Helena-e-Spartes3-189x300.jpg 189w\" sizes=\"auto, (max-width: 644px) 100vw, 644px\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(sguraziu &#8211; ars poetica, shtator 2020 &#8211; pak fjal\u00eb&#8230;) Aspasia (470~400 p.e.s. &#8211; e dashura e Perikliut, burr\u00ebshtetasit t\u00eb Greqis\u00eb antike) &#8211; t&#8217;jesh &#8220;nxit\u00ebse&#8221; luftrash e konfliktesh ja q\u00eb pastaj penat e kronist\u00ebve s&#8217;ta falin. T\u00eb ekzekutojn\u00eb me drejt\u00ebsin\u00eb e&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=6719\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-6719","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-classic"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6719","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6719"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6719\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6719"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6719"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6719"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}