{"id":7249,"date":"2021-04-18T09:35:54","date_gmt":"2021-04-18T08:35:54","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=7249"},"modified":"2025-07-13T15:06:14","modified_gmt":"2025-07-13T14:06:14","slug":"muzikat-liria-artistike-universalizmat-nderlidhja-e-embel-e-koincidencave","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=7249","title":{"rendered":"Liria artistike, universalizmat, nd\u00ebrlidhja e \u00ebmb\u00ebl e koin\u00e7idencave !"},"content":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; AP, Prill 2021<\/p>\n<p>(&#8230;<strong>i bie sikur at\u00ebbot\u00eb NASA pandehte se kozmosi patjet\u00ebr do ket\u00eb alien\u00eb q\u00eb din\u00eb turqisht. P\u00ebrsh\u00ebndetja turke p\u00ebr alien\u00ebt qe in\u00e7izuar si vijon: &#8220;T\u00eb dashur miq turqishtfol\u00ebs, nderimet m\u00ebngjesore qofshin mbi kokat tuaja&#8221;. Ec e mos buz\u00ebqesh me largpam\u00ebsin\u00eb e NASA<\/strong> : )<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/diva_plavalaguna_diagram_web1.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-7250 zoooom\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/diva_plavalaguna_diagram_web1.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"692\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/diva_plavalaguna_diagram_web1.jpg 1600w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/diva_plavalaguna_diagram_web1-300x231.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/diva_plavalaguna_diagram_web1-1024x788.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/diva_plavalaguna_diagram_web1-768x591.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/diva_plavalaguna_diagram_web1-1536x1182.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/a><\/p>\n<p>***<br \/>\n(<em>Inva Mula, filmat, Carl Sagan, NASA, Le Besco, Luc Besson, Milla Jovovich&#8230; Shqip\u00ebria, Kroacia, Franca, Rusia, Ukraina, Amerika, e madje-madje n\u00ebse ekzistojn\u00eb dhe vet\u00eb &#8220;alien\u00ebt&#8221;<\/em>&#8230;)<\/p>\n<p>1. <strong>Fillimisht na duhet &#8220;Liria&#8221;<\/strong>&#8230;<\/p>\n<p>Si\u00e7 e dim\u00eb muzika \u00ebsht\u00eb art, let\u00ebrsia po ashtu, arkitektura, kinematografia etj etj. Meq\u00eb muzika \u00ebsht\u00eb art, prore flasim p\u00ebr kumtin universal t\u00eb muzikave, apo jo. N\u00ebse ve\u00e7 duke lexuar, paralelizo tani p\u00ebr ca \u00e7aste, silli nd\u00ebrmend pyjet amazonike t\u00eb paskajshme (p\u00ebr hir t\u00eb shembullit), imagjino biosfer\u00ebn amazonike, imagjinoji diktator\u00ebt e xhungl\u00ebs braziliane, boliviane, kolumbiane\u2026 merre me mend t\u2019ua diktonin zogj\u00ebve t\u00eb Amazonis\u00eb si t\u00eb k\u00ebndojn\u00eb, si t\u00eb cic\u00ebrojn\u00eb!<\/p>\n<p>Ruana zot, le q\u00eb s\u2019duhet, s\u2019b\u00ebn t\u00eb b\u00ebhet\u2026 Por dhe do ishte m\u00ebkati m\u00eb i madh universal. Zogjt\u00eb e Amazonis\u00eb jan\u00eb univers n\u00eb vete, univers i paskajsh\u00ebm. Ting\u00ebllon si \u201ckrahasim\u201d i keq mir\u00ebpo t\u00eb cenohej liria ekosistemike e pyjeve do ishte mozomokeq, e zeza e m\u00eb t\u00eb zez\u00ebs. Do ngelej si njoll\u00eb e katranosur e nd\u00ebrgjegjes, nj\u00eb zezon\u00eb t\u00eb till\u00eb, nj\u00eb m\u00ebkat aq t\u00eb madh mbase s\u2019do e lante as lumi Amazon, as i gjith\u00eb uji i Detit t\u00eb Zi\u2026 komplet : )<\/p>\n<p>Ok, ekzagjerimi s\u2019prish gj\u00eb pun\u00eb, kryesorja e dim\u00eb q\u00eb Liria \u00ebsht\u00eb fort e r\u00ebnd\u00ebsishme \u2013 prore ia themi \u201crroft\u00eb liria\u2026\u201d, rroft\u00eb liria e fjal\u00ebs, liria e shtypit, liria e artit, rroft\u00eb liria artistike. Jo vet\u00ebm sepse arti \u00ebsht\u00eb di\u00e7 si \u201cgjuh\u00eb\u201d universale e humanizmit. Ndoshta dhe \u00ebsht\u00eb, sidoqoft\u00eb njer\u00ebzimi i nd\u00ebrgjegj\u00ebsuar sikur s\u2019i ka m\u00eb kompetencat p\u00ebr gjykime, as p\u00ebr paragjykime. Cilido universitet, cilido artist a poet, cilido profesor, akademik i denj\u00eb do na e thot\u00eb aty p\u00ebr aty, sa m\u00eb shkurt e tro\u00e7: asnj\u00eb gjuh\u00eb s\u2019duhet lidhur \u201cnyje\u201d, kushti i cil\u00ebsdo gjuhe artistike \u00ebsht\u00eb Liria!<\/p>\n<p>\u201cSecesionist\u00ebt\u201d e Vjen\u00ebs dikur e kishin nj\u00eb moto mjaft simplistike dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht fort dometh\u00ebn\u00ebse \u2013 \u201cepok\u00ebs artin e vet, artit lirin\u00eb e vet\u201d! Moto aq kuptimplote, fort e q\u00eblluar. T\u00eb m\u00ebrzitur e t\u00eb \u201clodhur\u201d nga diktatet e akademizmit artistik t\u00eb koh\u00ebs, at\u00ebbot\u00eb \u201csecesionist\u00ebt\u201d e pat\u00ebn ndjer\u00eb veten t\u00eb lir\u00eb q\u00eb t\u00eb \u201cliroheshin\u201d, \u00e7lirim nj\u00ebher\u00eb e p\u00ebrgjithmon\u00eb. Mjaft ishte mjaft, u kishte ardhur n\u00eb maj\u00eb t\u00eb hund\u00ebs! Ndarja, secesioni s\u2019ishte di\u00e7 tjet\u00ebr por di\u00e7 si \u201ckryengritje\u201d e krenaris\u00eb, nj\u00ebfar\u00eblloj rebelizmi. Sipas tyre t\u00eb gjitha artet duhej t\u2019ishin \u201ct\u00eb lira\u201d, s\u2019duhej t\u00eb ngulfateshin nga diktatet, duhej t\u00eb jep-e-merrnin mes vete, n\u00ebse nevoja dhe t\u00eb nj\u00ebsoheshin.<\/p>\n<p>Sot, nj\u00eb shekull m\u00eb pas, e dim\u00eb q\u00eb \u201csecesionist\u00ebt\u201d n\u00eb shum\u00eb drejtime kishin t\u00eb drejt\u00eb. T\u00eb gjitha artet dhe zhanret jan\u00eb t\u00eb \u201clidhura\u201d mes vete, sepse duhet\u2026 n\u00eb em\u00ebr t\u00eb avancimit. Liria jokushtimisht \u00ebsht\u00eb par\u00ebsore, s\u2019duhet t\u00eb cenohet. E dim\u00eb se me muzikat (me frym\u00ebn muzikale) promovohet psh. humanizmi, paqja, solidariteti, promovohet m\u00eb e bukura e bukuris\u00eb\u2026 gjith\u00e7ka e bukur nd\u00ebrnjer\u00ebzore, promovohet vet\u00eb mir\u00ebkuptimi humanist. Saher\u00eb s\u2019ia dalim me politikat, pothuaj gjithmon\u00eb ia dalim me artin e me muzikat. P\u00ebrndryshe s\u2019do kishin \u201ckuptim\u201d as Eurovision-et, as ato koncertet e lloj-llojshme satelitore (nd\u00ebrkomb\u00ebtare), apo jo.<\/p>\n<p>N\u00ebse t\u2019mos e kishim \u201cuniversalizmin\u201d bie fjala s\u2019do na shiteshin hitet gjithandej n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb. Nga Amerika vijn\u00eb lloj-lloj Madonnash, Lady-Gagash, Baby-Rexhash varg e varg, na mahnitin me skenat e me performancat. Jo vet\u00ebm q\u00eb Youtube thuase \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb ai \u201cvideo-gramofoni\u201d i gjysheve universaliste, nuk vijn\u00eb vet\u00ebm nga Amerika mrekullirat n\u00eb Evrop\u00eb, edhe nga k\u00ebndej Rita-Orat, Dua-Lipat e Bleonat sakaq ia mbathin n\u2019Australi, n\u2019Japoni, n\u2019Tasmani, gjithandej rruzullit i shesin \u201csinglet\u201d e suksesit, i aranzhojn\u00eb koncertiadat\u2026 Dua Lipat dhe Madonnat e s\u00eb ardhmes do t\u2019shkojn\u00eb dhe n\u00eb Mars, sepse ashtu e k\u00ebrkojn\u00eb rutinat e biz-koncerteve, ashtu e imponon universalizmi artistik.<\/p>\n<p>V\u00ebrtet\u00ebsia mund t\u2019p\u00ebrforcohet dhe me ndonj\u00eb detaj tjet\u00ebr. Le t\u2019kujtohet lexuesi, p\u00ebrpara as d\u00ebgjuar p\u00ebr Kosov\u00ebn, thuase p\u00ebr inat, q\u00eb nga para-historia e deri n\u00eb prag-shekullin XXI Kosova thuase na ishte strukur e fshehur diku prapa \u201cprapa***\u201d serbe, prore n\u00eb err\u00ebsir\u00eb, s\u2019diti kush p\u00ebr t\u00eb, kurr\u00eb as vizit\u00eb as turist!<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo tashm\u00eb shoqet e Dua Lipa (qofshin Baby-Rexhash a Taylor Swift) vijn\u00eb e na k\u00ebnaqin me muzikat edhe n\u00eb Prishtin\u00eb. Sepse shkurt e pik\u00eb, muzika \u00ebsht\u00eb \u201cgjuh\u00eb universale\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb koment tjet\u00ebr, para ca viteve, qesh shprehur pakashum\u00eb se arti i mir\u00ebfillt\u00eb madje s\u2019njeh as kufij, as barriera, as ndarjesh regjionale, racore, politike, kontinentale\u2026 Arti i mir\u00ebfillt\u00eb me lirin\u00eb e tij, pastaj vet\u00eb liria si koncept, na flasin se universalizmi i muzik\u00ebs i thyen t\u00eb gjitha \u201cpengesat\u201d, i tejkalon t\u00eb gjitha barrierat. E pata marr\u00eb si shembull Betovenin, babaxhani ishte dhe ngeli i t\u00eb \u201cgjith\u00ebve\u201d. Muzika betoveniane \u00ebsht\u00eb universale, kinez\u00ebt e ndiejn\u00eb Betovenin t\u00eb \u201ctyre\u201d po aq sa dhe gjerman\u00ebt, po aq sa dhe evropian\u00ebt \u2013 pata shkruar. Uroj t\u2019kem patur sadopak t\u00eb drejt\u00eb.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa fare di\u00e7 tjet\u00ebr instrumentalizimi i artit, v\u00ebnia e artit n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb ideologjive, t\u00eb politikave. Arti i instrumentalizuar s\u2019do na ishte mir\u00ebfilli \u201cart\u201d. Sikur s\u2019do ta kishte at\u00eb kuptimin e plot\u00eb t\u00eb dometh\u00ebnies \u201cart\u201d. Pasi artist\u00ebt mund dhe t\u00eb \u201cindoktrinohen\u201d, e dim\u00eb tani, e ka d\u00ebshmuar historia gjithandej n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb. Si shembull, ne shqiptar\u00ebt e kishim dikur soc-realizmin, dor\u00ebn e hekurt t\u00eb diktatur\u00ebs mbi artin.<\/p>\n<p>Edhe tani, n\u00eb koh\u00ebt tona moderne (n\u00eb ak\u00ebcil\u00ebn pjes\u00eb t\u00eb bot\u00ebs) arti si \u201csh\u00ebrbyes\u201d i pagand\u00ebs ideologjike do ishte di\u00e7 si \u201cngulfatje\u201d artistike. Dhe vet\u00eb indoktrinimi i artit modern per\u00ebndimor (si veg\u00ebl \u201csupremacie\u201d) s\u2019\u00ebsht\u00eb di\u00e7 tjet\u00ebr por e nj\u00ebjta gj\u00eb. Shum\u00eb artist\u00eb (n\u00ebn ndikime t\u00eb ndryshme) mund t\u2019p\u00ebrmbyllen brenda nj\u00eb \u201cspektri\u201d t\u00eb favorizuar, ose ta \u201cngushtojn\u00eb\u201d p\u00ebrspektiv\u00ebn e tyre. Kuptohet, prurjet artistike do ishin pakashum\u00eb t\u00eb \u201cgjymtuara\u201d, n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb m\u00ebnyre do ishte di\u00e7 si art i \u201crob\u00ebruar\u201d, meq\u00eb i \u00ebsht\u00eb vjedhur m\u00eb e shtrenjta e frym\u00ebs \u2013 liria. N\u00ebse arti n\u00eb vetvete t\u2019mos e ket\u00eb at\u00eb lirin\u00eb absolute, ne dhe sikur mund t\u00eb ndiejm\u00eb se di\u00e7 i \u201cmungon\u201d.<\/p>\n<p>Jo pra\u2026 s\u2019duhet cenuar liria, asnj\u00eb liri, asnj\u00eb lloj lirie; rroft\u00eb liria e artit, rroft\u00eb liria artistike, rroft\u00eb liria e muzik\u00ebs, rroft\u00eb liria e fjal\u00ebs. Muzika s\u2019\u00ebsht\u00eb vet\u00ebm si \u201cgjuh\u00eb\u201d universale e njer\u00ebzimit, muzika (herdokur) madje mund t\u2019na e mund\u00ebsoj\u00eb q\u00eb t\u2019merremi vesh dhe me alien\u00ebt. Me kusht q\u00eb t\u2019jet\u00eb ART i lir\u00eb, pa paragjykime, pa frym\u00ebz\u00ebnie. Arti duhet ta ket\u00eb lirin\u00eb si zogjt\u00eb e Amazon\u00ebs q\u00eb fluturojn\u00eb lart\u00ebsive. Se do na mund\u00ebsonte q\u00eb t\u2019merremi vesh me alien\u00ebt\u2026 s\u2019them vet\u00ebm un\u00eb k\u00ebshtu, t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn para disa dekadave e mendonin dhe ekspert\u00eb t\u00eb NASA, edhe regjisor\u00eb filmash, edhe shumkush tjet\u00ebr.<\/p>\n<p>2. <strong>\u201cDiva Alienike\u201d \u2013 Krenaria shqiptare e muzik\u00ebs \u201cuniversale\u201d<\/strong><\/p>\n<p>[ Aktualizuar &#8211; shih po ashtu: <strong><a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=18187\">Inva Mula \u2013 Il Dolce Suono &#038; The Diva Dance, 1997<\/a><\/strong> ]<\/p>\n<p>N\u00eb v. 1997, \u201cElementi i Pest\u00eb\u201d (Le Cinquieme Element \u2013 <s>film franko-amerikan<\/s> \u2013 sqarim shtes\u00eb: nuk qenka franko-amerikan\u2026 por vet\u00ebm film francez, n\u00eb anglisht) nj\u00eb Diva e muzik\u00ebs universale (gjoja si \u201czonj\u00eb alienike\u201d) duhej ta k\u00ebndonte nj\u00eb tekno-k\u00ebng\u00eb operistike. Z\u00ebri i \u201cZonj\u00ebs blu\u201d do ishte z\u00ebri i sopranos shqiptare Inva Mula. Sa p\u00ebr alien\u00ebt e v\u00ebrtet\u00eb s\u2019dim\u00eb gj\u00eb, por pak k\u00ebng\u00ebtare t\u00eb Tok\u00ebs munden me z\u00ebrin e tyre si Inva Mula (k\u00ebt\u00eb \u201cpohim\u201d t\u00eb guximsh\u00ebm s\u2019e b\u00ebra kot, do e sqaroj pak\u00ebz m\u00eb posht\u00eb : )<\/p>\n<p>Derisa Inva Mula do ishte \u201chuazimi\u2026 artistikja muzikale\u201d, roli i k\u00ebng\u00ebtares alienike (me emrin \u201cDiva Plavalaguna\u201d) qe luajtur nga aktorja franceze Ma\u00efwenn Le Besco. Si qe p\u00ebrzgjedhur pik\u00ebrisht Inva Mula q\u00eb t\u2019k\u00ebndonte p\u00ebr filmin s\u2019e kemi iden\u00eb. Karakteri ose personazhi i \u201cZonj\u00ebs Alienike\u201d qe em\u00ebruar n\u00eb baz\u00eb t\u00eb lagun\u00ebs kroate \u201cPlava Laguna\u201d, ku dmth. regjisorit i p\u00eblqente p\u00ebr kalimin e pushimeve. \u201cPlava Laguna\u201d (Laguna e Kalt\u00ebr) n\u00eb Pore\u00e7 t\u00eb Kroacis\u00eb na pask\u00ebsh qen\u00eb vendpushimi favorit i regjisorit francez Luc Besson (si koin\u00e7idenc\u00eb, kam qen\u00eb dhe vet\u00eb aty\u2026 dikur).<\/p>\n<p>Kritik\u00ebt qenkan shprehur se z\u00ebri i \u201cDivas\u201d (pra k\u00ebnduar nga Inva Mula) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb soprano mjaft elastik, fleksib\u00ebl, endet pothuaj nga nj\u00eb regjist\u00ebr i lart\u00eb Alto e deri n\u00eb koloratur\u00eb. B\u00ebmat operistike gjat\u00eb performanc\u00ebs vokale n\u00eb sken\u00eb (dmth. t\u00eb \u201cZonj\u00ebs Alienike\u201d) fizikisht jan\u00eb gati t\u00eb pamundura p\u00ebr njer\u00ebzit, duke e mb\u00ebshtetur k\u00ebshtu fam\u00ebn dhe madh\u00ebshtin\u00eb e k\u00ebng\u00ebtares operistike (alienike, sipas skenarit t\u00eb filmit). Shkurt, e leht\u00eb t\u00eb kuptohet q\u00eb regjisorit Besson i qe nevojitur dikush me aft\u00ebsi vokalistike pothuaj t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, e q\u00eb do ishte soprano-krenaria shqiptare Inva Mula.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, emri i k\u00ebng\u00ebtares alienike \u201cPlavalaguna\u201d u lidhka (si frym\u00ebzim i Besson) edhe me aktoren (tashm\u00eb amerikane, me origjin\u00eb ukrainase) Milla Jovovich. Ajo do luante n\u00eb \u201cElementi i Pest\u00eb\u201d, shkruar dhe drejtuar nga Besson. Po at\u00eb vit (1997) Jovovich do b\u00ebhej gruaja e tij, do martoheshin p\u00ebr t\u2019u ndar\u00eb 2 vite m\u00eb von\u00eb.<br \/>\nPara filmit t\u00eb Besson, Jovovich na pask\u00ebsh luajtur n\u00eb filmin \u201cKthimi n\u00eb Lagun\u00ebn e Kalt\u00ebr\u201d (1991), at\u00ebher\u00eb ajo ishte vet\u00ebm 15 vje\u00e7. Kjo \u201cLagun\u00eb e Kalt\u00ebr\u201d paska t\u2019b\u00ebj\u00eb me di\u00e7 fare tjet\u00ebr, fjala na qenka p\u00ebr di\u00e7 si n\u00ebnzhan\u00ebr i ve\u00e7ant\u00eb i kinematografis\u00eb hollivudiane, neve k\u00ebtu n\u00eb kontekst s\u2019na nevojitet.<\/p>\n<p>Si\u00e7 e tham\u00eb, roli i k\u00ebng\u00ebtares \u201calienike\u201d qe luajtur nga aktorja franceze Le Besco. Edhe kjo dikur \u201cish-gruaja\u201d e regjisorit Besson. Derisa Jovovich (kur i pati th\u00ebn\u00eb \u201cpo\u201d) do ishte 21 vje\u00e7e, Le Besco ishte vet\u00ebm 15 vje\u00e7 (kur pati filluar amoriada e tyre). Pastaj p\u00ebr martes\u00ebn, imagjino\u2026 do ishte 16 vje\u00e7, shtatz\u00ebn\u00eb, di\u00e7 si nj\u00eb \u201c\u00e7up\u00ebrlin\u00eb shtatz\u00ebn\u00eb\u201d. Mir\u00ebpo Besson s\u2019pati \u201cikur\u201d, po at\u00eb vit (1992) qe martuar si burrat, dhe pati ndenjur i martuar deri n\u00eb v. 1997. Pastaj do ndahej, sepse do ta takonte \u201cdashurin\u00eb e re\u201d, 21-vje\u00e7aren Jovovich. Do merreshin bashk\u00eb me filmb\u00ebrjen e me \u00ebmb\u00eblsirat prej milionash. Pas 2 vitesh do ndaheshin dhe me t\u00eb, n\u00eb v. 1999. Natyrisht q\u00eb Besson do takonte dhe dashuri t\u00eb tjera, e madje dhe do martohej rishtas, do kishte dhe f\u00ebmij\u00eb t\u00eb tjer\u00eb etj etj.<\/p>\n<p>Ja q\u00eb as k\u00ebto s\u2019na nevojiteshin, thjesht pat\u00ebm d\u00ebshir\u00eb t\u2019i \u201cshkapurisim\u201d sadopak koin\u00e7idencat e \u00e7uditshme t\u00eb artb\u00ebrjes, uiversalizmin dhe nd\u00ebrlidhjen e koin\u00e7idencave, qofshin rast\u00ebsi amorike, muzikologjike, filmografike etj : )<\/p>\n<p>3. <strong>\u201cDisku i Art\u00eb\u201d p\u00ebr alien\u00ebt e Universit \u2013 90 minuta Muzik\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb v. 1977 NASA do t\u2019i lan\u00e7onte 2 fluturake \u201cVoyager\u201d, t\u00eb dyja q\u00eb t\u2019niseshin n\u00eb pakthim, qe supozuar t\u00eb \u201chumbisnin\u201d n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e thell\u00eb p\u00ebrjashta Sistemit Diellor. Anise dhe m\u00eb p\u00ebrpara fluturaket \u201cPioneer\u201d po ashtu kishin pllaka t\u00eb vogla metalike (p\u00ebr identifikim t\u00eb vend-origjin\u00ebs), tashm\u00eb NASA do ta instalonte nj\u00eb mesazh shum\u00eb m\u00eb ambicioz, nj\u00eb lloj \u201ckapsule kohore\u201d q\u00eb synonte komunikimin me jasht\u00ebtok\u00ebsor\u00ebt (eventual).<br \/>\nMesazhi n\u00ebnkuptonte nj\u00eb regjist\u00ebr fonografik, nj\u00eb disk bakri veshur me flori, mbushur me audio dhe imazhe t\u00eb zgjedhura, p\u00ebr ta portretizuar sadopak laryshin\u00eb e jet\u00ebs dhe t\u00eb kultur\u00ebs tok\u00ebsore.<\/p>\n<p>P\u00ebrmbajtja e \u201cDiskut t\u00eb Art\u00eb\u201d at\u00ebbot\u00eb qe p\u00ebrzgjedhur nga nj\u00eb grup i kryesuar nga Carl Sagan, shprehja e t\u00eb cilit (n\u00eb kuptimin \u201cpoetik\u201d) tani m\u00eb ting\u00ebllon fort simpatike e madje dhe pak\u00ebz ironike \u201c\u2026l\u00ebshuarja e k\u00ebsaj shisheje n\u00eb oqeanin kozmik sugjeron di\u00e7 shum\u00eb shpres\u00ebdh\u00ebn\u00ebse p\u00ebr jet\u00ebn n\u00eb k\u00ebt\u00eb planet\u201d.<\/p>\n<p>Sipas fjal\u00ebve t\u00eb NASA, Sagan dhe bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt e tij do t\u2019i mblidhnin 115 imazhe dhe nj\u00eb llojshm\u00ebri tingujsh t\u00eb natyrsh\u00ebm (tinguj t\u00eb er\u00ebs, t\u00eb vullkaneve, t\u00eb bubullimave, t\u00eb zogjve, t\u00eb balenave dhe t\u00eb kafsh\u00ebve tjera). Do t\u2019shtonin dhe zgjedhje muzikore nga kultura dhe epoka t\u00eb ndryshme, pastaj p\u00ebrsh\u00ebndetje n\u00eb 55 gjuh\u00eb, duke filluar me gjuh\u00ebn Akadiane (sumeriane, t\u00eb vjet\u00ebr rreth 6000 vjet) e duke p\u00ebrfunduar me dialektin modern kinez, Wu. Nd\u00ebrsa p\u00ebrzgjedhja eklektike 90-minut\u00ebshe muzikore p\u00ebrfshinte klasiken Per\u00ebndimore e Lindore si dhe dhe nj\u00eb larmi etno-muzikore t\u00eb popujve t\u00eb ndrysh\u00ebm.<\/p>\n<p>Pra, \u201cDisku i Art\u00eb\u201d i NASA dedikuar p\u00ebr alien\u00ebt e universit i kishte ose i ka 90 minuta muzik\u00eb. Nga ky minutazh afro 30 minuta u takojn\u00eb \u201cklasik\u00ebve\u201d; qen\u00eb zgjedhur 2 muzika t\u00eb Betovenit, 2 muzika t\u00eb Bahut, 1 muzik\u00eb e Stravinskit dhe 1 muzik\u00eb e Mozartit. Pjesa tjet\u00ebr \u201cmuzikore\u201d do t\u2019p\u00ebrfshinte lloj-lloj muzikash nga e gjith\u00eb bota. Psh. Ballkani yn\u00eb \u201calien\u00ebve\u201d eventual t\u00eb kozmosit u qe prezantuar me nj\u00eb k\u00ebng\u00eb nga Bullgaria. Nd\u00ebr t\u00eb tjera \u201cDisku\u2026\u201d i NASA do t\u2019kishte dhe k\u00ebng\u00eb t\u00eb indian\u00ebve Navajo, pastaj k\u00ebng\u00eb t\u00eb aborigjin\u00ebve t\u00eb Australis\u00eb etj.<br \/>\nP\u00ebrve\u00e7 fotografive, p\u00ebrve\u00e7 muzik\u00ebs, p\u00ebrve\u00e7 tingujve karakteristik t\u00eb planetit, pjesa tjet\u00ebr e diskut do t\u2019p\u00ebrb\u00ebhej nga \u201cP\u00ebrsh\u00ebndetjet p\u00ebr Universin\u201d, in\u00e7izuar enkas p\u00ebr \u201calien\u00ebt\u201d, n\u00eb 55 gjuh\u00eb t\u00eb ndryshme t\u00eb bot\u00ebs. Madje dhe n\u00eb Serbisht, e n\u00eb Turqisht, p\u00ebr fat t\u00eb keq jo dhe n\u00eb Shqip (kuptohet bota i ka me mij\u00ebra gjuh\u00eb e dialekte, NASA s\u2019mund t\u2019i p\u00ebrfshinte t\u00eb gjitha).<\/p>\n<p>Gjithsesi, p\u00ebrsh\u00ebndetja e in\u00e7izuar n\u00eb Turqisht, sipas meje na del mjaft \u201calogjike\u201d. Meq\u00eb i bie sikur at\u00ebbot\u00eb NASA pandehte se kozmosi patjet\u00ebr do ket\u00eb alien\u00eb q\u00eb din\u00eb turqisht. P\u00ebrsh\u00ebndetja turke p\u00ebr alien\u00ebt qe in\u00e7izuar si vijon: \u201cT\u00eb dashur miq turqishtfol\u00ebs, nderimet m\u00ebngjesore qofshin mbi kokat tuaja\u201d.<br \/>\nEc e mos buz\u00ebqesh me largpam\u00ebsin\u00eb e NASA : )<\/p>\n<p>Sidoqoft\u00eb, thelbi i gjith\u00eb k\u00ebsaj (rreth mesazhit t\u00eb Sagan) \u00ebsht\u00eb fakti q\u00eb NASA dhe njer\u00ebzimi shpresojn\u00eb q\u00eb muzika t\u2019na ndihmoj\u00eb t\u00eb merremi \u201cvesh\u201d me alien\u00ebt. N\u00ebse jasht\u00ebtok\u00ebsor\u00ebt t\u00eb din\u00eb Turqisht s\u2019do jet\u00eb problematike, mir\u00ebpo n\u00ebse jo\u2026 pra shpresat ngelin kryesisht tek Betoveni, tek Bahu, Mozarti, Stravinski etj. E madje varet dhe n\u00eb \u00ebmb\u00eblsin\u00eb \u201cyaaaahoooo\u201d t\u00eb Navajo-indian\u00ebve\u2026 Sepse muzikat jan\u00eb universale, fund dhe pik\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; AP, Prill 2021 (&#8230;i bie sikur at\u00ebbot\u00eb NASA pandehte se kozmosi patjet\u00ebr do ket\u00eb alien\u00eb q\u00eb din\u00eb turqisht. P\u00ebrsh\u00ebndetja turke p\u00ebr alien\u00ebt qe in\u00e7izuar si vijon: &#8220;T\u00eb dashur miq turqishtfol\u00ebs, nderimet m\u00ebngjesore qofshin mbi kokat tuaja&#8221;. Ec&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=7249\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,10],"tags":[],"class_list":["post-7249","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ese","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7249","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7249"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7249\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}