{"id":7366,"date":"2021-05-12T16:40:35","date_gmt":"2021-05-12T15:40:35","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=7366"},"modified":"2024-04-09T08:59:13","modified_gmt":"2024-04-09T07:59:13","slug":"pasurimi-ad-hoc-i-shqipes-shqipezimi-akademik-i-anglishtes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=7366","title":{"rendered":"Pasurimi &#8220;Ad hoc&#8221; i Shqipes (&#8220;Shqip\u00ebzimi&#8221; Akademik i Anglishtes)!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica Q 2017 (Koment&#8230; rreth fenomenit t\u00eb &#8220;shqip\u00ebzimit&#8221;)<\/em><\/p>\n<p>&#8230;<strong>e dim\u00eb, &#8220;konektor\u00ebt&#8221; NUK jan\u00eb lidh\u00ebza, ndoshta as lidh\u00ebzor\u00eb, por ama s&#8217;na qenkan as &#8220;lidhor\u00eb&#8221;, as &#8220;nd\u00ebrlidhor\u00eb&#8221;, as&#8230; as &#8220;whatever&#8221;, thjesht shpike-ujdise 1 fjal\u00eb adekuate n\u00eb shqip, fjal\u00ebformimi s&#8217;\u00ebsht\u00eb di\u00e7 e re as e vjet\u00ebr, aq shum\u00eb terma t\u00eb gjuh\u00ebve t\u00eb bot\u00ebs jan\u00eb &#8220;kalitur&#8221; fillimisht n\u00eb mendjen e dikujt<\/strong>&#8230;<\/p>\n<p>***<br \/>\nS&#8217;\u00ebsht\u00eb vet\u00ebm p\u00ebrshtypje, mund t\u00eb jet\u00eb fakt i &#8220;madh&#8221; (uroj t\u00eb jet\u00eb fakt i vock\u00ebl) shqipja ka mjaft probleme me ndjekjen e avancimeve &#8220;shkencore&#8221; t\u00eb bot\u00ebs, me ndjekjen e termave t\u00eb panum\u00ebrt q\u00eb lindin n\u00eb gjuh\u00eb-kulturat e huaja. E natyrshme q\u00eb Shqipja s&#8217;mund ta ndjek zhargonin e miliona shkenc\u00ebtar\u00ebve, fjalorin e gjith\u00eb aspirant\u00ebve t\u00eb k\u00ebsaj bote tek i publikojn\u00eb teorit\u00eb, opinionet, teoremat, tezat e tyre shkencore n\u00eb &#8220;Science&#8221;, &#8220;New Scientist&#8221;, &#8220;Nauka i Zhizn&#8221;, &#8220;Spektrum der Wissenschaft&#8221;, &#8220;Nature&#8221;, &#8220;Wired&#8221;, &#8220;Scientific American&#8221;, &#8220;Discovery&#8221;, &#8220;Quanta&#8221;, etj. etj. panum\u00ebr sosh.<\/p>\n<p>Me dhjetra mij\u00ebra libra e v\u00ebllime shkencore publikohen anemban\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebt e m\u00ebdha, si anglishtja, kinezishtja, fr\u00ebngjishtja, rusishtja, gjermanishtja etj. Fare e natyrshme, e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t&#8217;i ndjekur me miliona fjal\u00eb t\u00eb reja e terma, dhe p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb i sinkronizuar sa m\u00eb p\u00ebrputhsh\u00ebm me terminologjin\u00eb.<br \/>\nPor \u00ebsht\u00eb dhe tjetra, shkrimet akademike ashtu-k\u00ebshtu jan\u00eb komplekse, t\u00eb &#8220;r\u00ebnda&#8221; e t\u00eb v\u00ebshtira. Padyshim komplekse jan\u00eb dhe shkrimet e sfer\u00ebs akademike shqiptare. S&#8217;\u00ebsht\u00eb nevoja t&#8217;u ipet &#8220;shija&#8221; e koklavitjes akoma m\u00eb tep\u00ebr me lloj-lloj &#8220;shqip\u00ebzimesh&#8221; ad hoc nga literatura e huaj.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, termat e till\u00eb t\u00eb shqip\u00ebzuar thjesht nuk ting\u00ebllojn\u00eb &#8220;shqip&#8221;, sikur gjuh\u00ebs ia japin nj\u00eb tingullim\u00eb totalisht ndryshe e t\u00eb larg\u00ebt, vende-vende shqip\u00ebzimet e tilla duken madje dhe qesharake. Aty p\u00ebr aty sikur dhe vet\u00eb gjuha ordinere &#8220;v\u00ebshtir\u00ebsohet&#8221;, sikur ajo v\u00ebshtir\u00ebsia e &#8220;m\u00ebtimit shkencor&#8221; vetvetiu b\u00ebhet akoma m\u00eb e r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr ta kuptuar e p\u00ebrthithur. Sepse tekefundit &#8220;shkenca&#8221; s&#8217;\u00ebsht\u00eb di\u00e7 m\u00eb tep\u00ebr sesa p\u00ebrceptim, k\u00ebt\u00eb na e pati th\u00ebn\u00eb vet\u00eb ai Platoni i lasht\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n<p>Dikur, n\u00eb v. 2014 n\u00ebse s&#8217;gabohem, Steven Pinker pati provuar t\u00eb shpjegonte se p\u00ebrse &#8220;t\u00eb shkruarit akademik&#8221; sot \u00ebsht\u00eb aq i keq! Shkrimet akademike v\u00ebrtet jan\u00eb katandisur si mos m\u00eb keq &#8211; pati konkluduar ai. Si koment shakalogjik, pata &#8220;propozuar&#8221; q\u00eb problematika e &#8220;koklavitjes s\u00eb q\u00ebllimshme&#8221; shkencore (ose ky ves i botes akademike) tutje t\u00eb njihej si &#8220;Sindromi i Njutnit&#8221;!<br \/>\nIshte si shaka &#8220;komenti&#8221;, ama propozimi im ishte mjaft serioz. Sipas meje &#8220;sindromi i Njutnit&#8221; \u00ebsht\u00eb m\u00ebse evident, gjithandej. Dihet p\u00ebr Njutnin q\u00eb, kur e pati shkruar &#8220;Principia&#8221; pati b\u00ebr\u00eb \u00e7mos q\u00eb ta komplikonte deri n\u00eb marr\u00ebzi. \u00c7do gj\u00eb q\u00eb shkruante aty kishte d\u00ebshir\u00eb t\u00eb dilte sa m\u00eb komplekse q\u00eb t&#8217;jet\u00eb e mundur, thjesht q\u00eb t\u00eb dukej sa m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb si &#8220;shkenc\u00eb&#8221;&#8230; Mendoj se Njutni tin\u00ebz e aspironte nofk\u00ebn &#8220;Shekspiri i Shkenc\u00ebs&#8221;&#8230; or something &#8211; pata shkruar at\u00ebbot\u00eb : )<\/p>\n<p>***<br \/>\nPara ca kohe &#8220;mbarova&#8221; me leximin (t\u00eb thuhet &#8220;lexim&#8221; \u00ebsht\u00eb fjal\u00eb e varf\u00ebr sepse ishte m\u00eb shum\u00eb sesa vet\u00ebm lexim) t\u00eb punimit shkencor me titull &#8220;Strukturat Eliptike dhe Roli i Komponent\u00ebve Gramatikor\u00eb n\u00eb P\u00ebrcaktimin e Elips\u00ebs Kontekstuale n\u00eb Gjuh\u00ebt Angleze dhe Shqipe&#8221;, e q\u00eb \u00ebsht\u00eb punim p\u00ebr Grad\u00ebn Shkencore \u201cDoktor\u201d n\u00eb Gjuh\u00ebsi, nga Lutfije \u00c7ota M. A., Prill 2013 &#8211; Specialiteti: Sintaks\u00eb (Udh\u00ebheq\u00ebs shkencor: Prof. Dr. Mehmet \u00c7eliku), Universiteti i Tiran\u00ebs (Fakulteti i Gjuh\u00ebve t\u00eb Huaja &#8211; Departamenti i Gjuh\u00ebs Angleze),<\/p>\n<p>Punimi i sip\u00ebrp\u00ebrmendur synon &#8220;t\u00eb nxjerr\u00eb n\u00eb pah njohjen, p\u00ebrcaktimin dhe kategorizimin e strukturave eliptike q\u00eb realizojn\u00eb kohezionin e tekstit n\u00eb gjuh\u00ebn angleze dhe shqipe&#8221; (fjal\u00eb k\u00ebto t\u00eb autores).<br \/>\nDuke i pran\u00ebv\u00ebn\u00eb dhe krahasuar disa elemente t\u00eb kohezionit gramatikor n\u00eb t\u00eb dyja gjuh\u00ebt, m\u00ebtohet t\u00eb hidhet drit\u00eb mbi ngjashm\u00ebrit\u00eb dhe dallimet midis tyre. Bukur shum\u00eb. Nj\u00eb nga k\u00ebto &#8220;elemente&#8221; q\u00eb mua ma ka ngjallur buz\u00ebqeshjen t\u00ebr\u00eb koh\u00ebn ishte i ashtuquajturi &#8220;konektori tekstual&#8221; !<\/p>\n<p>Vall\u00eb &#8211; thosha m\u00ebvete &#8211; a nuk ishte e mundur q\u00eb n\u00eb nivel akademik t\u00eb &#8220;krijohet&#8221; 1 fjal\u00eb shqipe fringo e re, n\u00eb vend q\u00eb &#8220;shqipzohet&#8221; anglishtja, duke e th\u00ebn\u00eb \/ shkruar shqip fjal\u00ebn &#8220;connector&#8221;!!! Thjesht pra si detaj i vock\u00ebl&#8230;<br \/>\nAutorja \u00c7ota na e sjell n\u00eb pah fare qart\u00eb q\u00eb &#8220;midis lidh\u00ebzave dhe konektor\u00ebve tekstual\u00eb ka dallime t\u00eb qarta&#8221;.<\/p>\n<p>Qart\u00ebsia autoriale vjen e sigurohet duke u bazuar n\u00eb gjenerativist\u00ebt Halliday dhe Hasan, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb publikimin e tyre t\u00eb 1976 propozojn\u00eb nj\u00eb klasifikim n\u00eb kat\u00ebr grupe t\u00eb &#8220;konektor\u00ebve&#8221; tekstual\u00eb sipas llojit t\u00eb bashk\u00eblidhjes kuptimore: k\u00ebpujor\u00eb (shtues), kund\u00ebrshtues, shkakor dhe kohor. (Halliday, M. A. K., Hasan, R., Cohesion in English, Longman, 1976)<\/p>\n<p>Desha pra, me k\u00ebt\u00eb koment t\u00eb shkurt\u00ebr, ta &#8220;shkapuris&#8221; pak\u00ebz fenomenin e &#8220;shqip\u00ebzimit&#8221; t\u00eb anglishtes, e q\u00eb me fjal\u00eb t\u00eb tjera \u00ebsht\u00eb &#8220;mospajtimi&#8221; im personal me qarqet akademike shqiptare sa i p\u00ebrket pasurimit gabimthi t\u00eb shqipes. Sorry&#8230; m\u00eb vjen keq, s&#8217;ka asgj\u00eb t\u00eb keqe k\u00ebtu, thjesht nuk pajtohem.<\/p>\n<p>E dim\u00eb, &#8220;konektor\u00ebt&#8221; NUK jan\u00eb lidh\u00ebza, ndoshta as lidh\u00ebzor\u00eb, por ama s&#8217;na qenkan as &#8220;lidhor\u00eb&#8221;, as &#8220;nd\u00ebrlidhor\u00eb&#8221;, as&#8230; as &#8220;whatever&#8221;, thjesht shpike-ujdise 1 fjal\u00eb adekuate n\u00eb shqip, fjal\u00ebformimi s&#8217;\u00ebsht\u00eb di\u00e7 e re as e vjet\u00ebr, aq shum\u00eb terma t\u00eb gjuh\u00ebve t\u00eb bot\u00ebs jan\u00eb &#8220;kalitur&#8221; fillimisht n\u00eb mendjen e dikujt. Duke i takuar &#8220;nivelit akademik&#8221; at\u00ebher\u00eb krijoje 1 fjal\u00eb t\u00eb re me \u00e7do kusht, mos e &#8220;shqip\u00ebzo&#8221; asnj\u00eb fjal\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb s\u00eb huaj.<\/p>\n<p>Shqipja jon\u00eb, aq e para nga vjet\u00ebrsia n\u00eb trungun e gjuh\u00ebve&#8230; duke marr\u00eb parasysh ndikimin e bagazhit marramend\u00ebs t\u00eb termave t\u00eb huaj (ta z\u00ebm\u00eb qoft\u00eb dhe vet\u00ebm nga fusha e paskajshme e fjalorit t\u00eb Informatik\u00ebs), edhe pak\u00ebz e do na kthehet t\u00eb jet\u00eb ndoshta 70% gjuh\u00eb e pasuruar me &#8220;shqip\u00ebzime&#8221; akademike &#8220;ad hoc&#8221;&#8230;!<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-7367 zoooom\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pasurimi_ad_hoc_i_shqipes.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"599\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pasurimi_ad_hoc_i_shqipes.jpg 1030w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pasurimi_ad_hoc_i_shqipes-300x200.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pasurimi_ad_hoc_i_shqipes-1024x682.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pasurimi_ad_hoc_i_shqipes-768x512.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica Q 2017 (Koment&#8230; rreth fenomenit t\u00eb &#8220;shqip\u00ebzimit&#8221;) &#8230;e dim\u00eb, &#8220;konektor\u00ebt&#8221; NUK jan\u00eb lidh\u00ebza, ndoshta as lidh\u00ebzor\u00eb, por ama s&#8217;na qenkan as &#8220;lidhor\u00eb&#8221;, as &#8220;nd\u00ebrlidhor\u00eb&#8221;, as&#8230; as &#8220;whatever&#8221;, thjesht shpike-ujdise 1 fjal\u00eb adekuate n\u00eb shqip, fjal\u00ebformimi&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=7366\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-7366","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7366","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7366"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7366\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7366"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7366"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7366"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}