{"id":847,"date":"2019-09-23T21:21:15","date_gmt":"2019-09-23T21:21:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.letrat.eu\/?p=847"},"modified":"2024-08-28T19:11:32","modified_gmt":"2024-08-28T18:11:32","slug":"drita-si-medium-ekspresiv-artistik-dhe-si-art","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=847","title":{"rendered":"Drita si medium ekspresiv artistik, dhe si Art!"},"content":{"rendered":"<p>S. Guraziu \u2013 Ars Poetica, P 2018 (<em>hm, drita n\u00ebp\u00ebrmjet vetvetes si drit\u00eb na e &#8220;lejon&#8221; t\u00eb flasim me gjuh\u00ebn artistike t\u00eb drit\u00ebs<\/em> )<\/p>\n<p>(\u2026<strong>venerat e mermerta mund t&#8217;na duken si objekte t\u00eb &#8220;p\u00ebrjetshme&#8221; \u2013 e marrim fare t\u00eb natyrshme q\u00eb ato t&#8217;jen\u00eb jet\u00ebgjata \u2013 t\u00eb gjitha skulpturat e gurta thuase i rezistojn\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsis\u00eb, u rezistojn\u00eb shekujve e mij\u00ebvje\u00e7ar\u00ebve<\/strong>\u2026)<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Drita-si-medium-ekspresiv-artistik-dhe-si-Art.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-848 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Drita-si-medium-ekspresiv-artistik-dhe-si-Art.jpg\" alt=\"\" width=\"1600\" height=\"992\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Drita-si-medium-ekspresiv-artistik-dhe-si-Art.jpg 1600w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Drita-si-medium-ekspresiv-artistik-dhe-si-Art-300x186.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Drita-si-medium-ekspresiv-artistik-dhe-si-Art-768x476.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Drita-si-medium-ekspresiv-artistik-dhe-si-Art-1024x635.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/a><br \/>\n***<br \/>\nObjektet &#8220;skulpturale&#8221; prej drite &#8211; Makoto Tojiki (lindur 1975), artist dhe dizajner japonez, e p\u00ebrdor drit\u00ebn si mediumin kryesor ekspresiv (ose t\u00eb shprehjes artistike). Tojiki \u00ebsht\u00eb i frym\u00ebzuar nga nd\u00ebrlidhja e drit\u00ebs dhe hijeve, duke eksploruar mund\u00ebsit\u00eb e manipulimit dhe t\u00eb kontrollit t\u00eb tyre. Procesin krijues e fillon duke zb\u00ebrthyer loj\u00ebn e drit\u00ebs dhe t\u00eb hijeve p\u00ebr t\u00eb kapur thelbin e simbioz\u00ebs s\u00eb tyre. Eksplorimi i tij rezulton n\u00eb imazhe jet\u00ebshkurta (teknikisht mbase jo, por &#8220;figurativisht&#8221; pothuaj si holograme) q\u00eb jan\u00eb aq efemere (kalimtare) dhe enigmatike sa dhe vet\u00eb hijet.<\/p>\n<p>***<br \/>\nTa gdhend\u00ebsh nj\u00eb &#8220;Venera&#8221; hyjnore-mitologjike nga mermeri &#8220;fisnik&#8221;, ngjeshur a ngopur me hirin artistik, si nj\u00eb \u00e7ubardhoshe skulpturale (psh. si skulpturat e &#8220;p\u00ebrkryera&#8221; t\u00eb Antonio Canova, apo t\u00eb Auguste Rodin, apo t\u00eb Berninit, t\u00eb Donatellos\u00eb, t\u00eb Mikelanxhelos\u00eb, apo madje dhe si t\u00eb Constantin Brancusi-t etj etj.) \u00ebsht\u00eb fare di\u00e7 tjet\u00ebr\u2026 sesa t\u00eb krijosh &#8220;imazhe luminale&#8221;, ose objekte skulpturale prej drite.<br \/>\nAf\u00ebrmendsh q\u00eb \u00ebsht\u00eb &#8220;ndryshe&#8221;, si proces artistik por dhe si produkt final, si ekspresion artistik.<\/p>\n<p>Venerat e mermerta mund t&#8217;na duken si objekte t\u00eb &#8220;p\u00ebrjetshme&#8221; \u2013 e marrim fare t\u00eb natyrshme q\u00eb ato t\u00eb jen\u00eb jet\u00ebgjata \u2013 t\u00eb gjitha skulpturat e gurta thuase i rezistojn\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsis\u00eb, u rezistojn\u00eb shekujve e mij\u00ebvje\u00e7ar\u00ebve.<br \/>\nMir\u00ebpo ja q\u00eb artist\u00ebt kontemporan\u00eb mund ta zgjedhin pik\u00ebrisht drit\u00ebn si medium artistik. As mermerin, as gurin, as drurin\u2026 por pra drit\u00ebn!<\/p>\n<p>Derisa po shihja disa foto t\u00eb veprave t\u00eb Makoto Tojiki (fotot servirur nga vet\u00eb artisti me rezolucion shum\u00eb t\u00eb lart\u00eb, p\u00ebr arsye t\u00eb detajeve dhe specifikave), sikur po thosha m\u00ebvete:<br \/>\n&#8220;vall\u00eb\u2026 holograme, \u00e7&#8217;t\u00eb jen\u00eb, mbase s&#8217;mund t\u00eb quhen skulptura holografike, pa\u00e7ka se 3-dimensionale, \u00e7&#8217;jan\u00eb at\u00ebher\u00eb k\u00ebto vepra artistike kur mediumi \u00ebsht\u00eb vet\u00eb drita, jan\u00eb 3d-imazhe, apo meq\u00eb kan\u00eb 3-dimensionalitetin mos vall\u00eb megjithat\u00eb jan\u00eb objekte skulpturale\u2026 hm&#8221;?!<\/p>\n<p>Edhe pse nuk \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr di\u00e7 &#8220;jokauzale me artin&#8221; (n\u00eb fakt p\u00ebrkundrazi \u2013 n\u00eb rastin e &#8220;drit\u00ebs&#8221; s\u00eb Tojiki sikur kauzaliteti medium-art \u00ebsht\u00eb vet\u00eb thelbi), dhe as nuk \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr asimilimin e ndonj\u00eb &#8220;preriferie kuazi-artistike&#8221;, m&#8217;u kujtua teoricienja e mir\u00ebnjohur kanadeze Linda Hutcheon, tek e citonte Viktor Shklovskin.<br \/>\n&#8220;Ne, teoricien\u00ebt, duhet t&#8217;i njohim ligjet e periferikes n\u00eb art. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, periferikja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dyzin\u00eb elementesh joestetike. Ajo \u00ebsht\u00eb e lidhur me artin, mir\u00ebpo kjo lidhje nuk \u00ebsht\u00eb kauzale. P\u00ebr t\u00eb mbijetuar, arti duhet t\u00eb disponoj\u00eb materiale t\u00eb reja t\u00eb pap\u00ebrpunuara. Infuzionin e periferikes&#8221; !<\/p>\n<p>Drita s&#8217;\u00ebsht\u00eb &#8220;medium&#8221; artistik i ri, as i panjohur, ishte dhe ende \u00ebsht\u00eb nj\u00eb medium i &#8220;pap\u00ebrshtatsh\u00ebm&#8221;. Andaj po mendoja, ndoshta s&#8217;do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb t\u00eb ngelet p\u00ebrgjithmon\u00eb i &#8220;pap\u00ebrshtatsh\u00ebm&#8221;.<br \/>\nNga fizika kuantike e njohim &#8220;dyfytyr\u00ebsin\u00eb&#8221; e fotonit (sa i p\u00ebrket dyfytyr\u00ebsis\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt s&#8217;kan\u00eb qen\u00eb kurr\u00eb aq t\u00eb sigurt\u00eb, nuk jan\u00eb as sot e k\u00ebsaj dite \u2013 e ndoshta as p\u00ebr pafytyr\u00ebsin\u00eb fotonike, gjithsesi) fenomenin e \u00e7uditsh\u00ebm shkenc\u00ebtar\u00ebt e shpjegojn\u00eb pakashum\u00eb si vijon: fotoni t\u00ebr\u00eb koh\u00ebn na &#8220;shtiret&#8221; edhe si grimc\u00eb por dhe si val\u00eb; edhe-edhe, as-as, sipas tekave e hujeve t\u00eb veta!<br \/>\nDhe pastaj shkenc\u00ebtar\u00ebt tutje thjesht i rrudhin supet. Fare n\u00eb rregull, s&#8217;kan\u00eb pse ndjehen &#8220;ngusht&#8221;, sikur q\u00eb s&#8217;kam faj as un\u00eb tani q\u00eb s&#8217;e ditkam se \u00e7&#8217;na qenka drita : )<\/p>\n<p>Dmth. n\u00ebse e marrim parasysh atributin fotonik si &#8220;grimc\u00eb&#8221; (si\u00e7 pohojn\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt), at\u00ebher\u00eb e leht\u00eb t\u00eb konludohet q\u00eb drita \u00ebsht\u00eb dhe medium fizik. N\u00ebse drita i takuaka &#8220;fizik\u00ebs&#8221; pra do duhej t&#8217;ishte e leht\u00eb q\u00eb veprat e artistit japonez Tojiki t&#8217;i quajm\u00eb &#8220;skulptura t\u00eb drit\u00ebs&#8221; (ose di\u00e7 ngjash\u00ebm).<br \/>\nMir\u00ebpo, hm\u2026 dhe aq e &#8220;leht\u00eb&#8221; nuk \u00ebsht\u00eb. Sepse duhet t\u00eb p\u00ebrballemi me problemin e &#8220;mas\u00ebs&#8221; fotonike. Respektivisht\u2026 fotoni mund t\u00eb &#8220;shtiret&#8221; si grimcak e si \u00e7apkaman, tamam si t&#8217;i p\u00eblqej\u00eb, sipas &#8220;tekave&#8221;, por ama nuk posedon mas\u00eb. N\u00ebse di\u00e7 nuk posedon mas\u00eb at\u00ebher\u00eb si mund di\u00e7 &#8220;valore&#8221; t\u00eb quhet &#8220;th\u00ebrmijore&#8221; dhe t&#8217;i takoj\u00eb domenit fizik? Hm!<br \/>\nMir\u00ebpo n\u00eb rregull, ende nuk e kemi iden\u00eb e &#8220;tekave&#8221; fotonike. Po ta dinin shkenc\u00ebtar\u00ebt, padyshim do ta dija dhe un\u00eb tani : )<\/p>\n<p>Sidoqoft\u00eb, e th\u00ebn\u00eb shkurt, kjo \u00e7udi paradoksale fotonike \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb enigm\u00eb e sub-universit kuantik.<br \/>\nJa pse s&#8217;di as un\u00eb si t&#8217;i quaj veprat e mrekullueshme prej drit\u00eb-hijeve t\u00eb japonezit Tojiki. Mbase mjafton q\u00eb ato jan\u00eb &#8220;art&#8221;. Mjafton q\u00eb drita p\u00ebrve\u00e7 si &#8220;grimc\u00eb&#8221; mund t\u00eb shtiret dhe si &#8220;val\u00eb&#8221;, p\u00ebrve\u00e7 si medium \u00ebsht\u00eb po ashtu dhe art. Hm, dmth. drita n\u00ebp\u00ebrmjet vetvetes si drit\u00eb na e &#8220;lejon&#8221; t\u00eb flasim me gjuh\u00ebn artistike t\u00eb drit\u00ebs. Mrekullia vet\u00eb.<\/p>\n<p>K\u00ebso atribute t\u00eb drit\u00ebs duken t\u00eb koklavitura nj\u00ebsoj si dhe universi kuantik-fotonik q\u00eb e cek\u00ebm m\u00eb lart. Por sigurisht q\u00eb s&#8217;\u00ebsht\u00eb e nj\u00ebjta si\u00e7 me problematik\u00ebn &#8220;kuantike&#8221;. Pasi bie fjala dhe ujin mund ta p\u00ebrdorim si &#8220;medium&#8221;, sikur dhe secilin element tjet\u00ebr (ne madje sot, n\u00eb rastin e artit digjital i p\u00ebrdorim dhe &#8220;xixat pikselative&#8221; si medium \u2013 e q\u00eb jan\u00eb di\u00e7 si &#8220;blloqe&#8221; miniaturale t\u00eb drit\u00ebs).<\/p>\n<p>E dim\u00eb, me ujin e &#8220;akullzuar&#8221;, me akullin mund t\u00eb ujdisim lloj-lloj skulpturash e objektesh artistike (pa\u00e7ka se nuk do ta ken\u00eb &#8220;p\u00ebrjet\u00ebsin\u00eb&#8221; e mermerit). Ose n\u00ebse ta shihnim nj\u00eb figur\u00eb q\u00eb merr form\u00ebn e rritet nga &#8220;shkuma e detit&#8221; (ngjash\u00ebm si Venera mitologjike psh.), apo m\u00eb mir\u00eb thjesht si nj\u00eb Poseidon tek merr form\u00ebn nga val\u00ebt e oqeanit (madje ting\u00ebllon pothuaj epikale : ) dhe pastaj ashtu si nj\u00eb Poseidon i l\u00ebng\u00ebt k\u00ebrruset p\u00ebr t&#8217;i mbushur p\u00ebll\u00ebmb\u00ebt, e p\u00ebr ta shuar etjen\u2026 Bah, pothuaj nonsens \u2013 por ja q\u00eb uji \u00ebsht\u00eb ai &#8220;mediumi&#8221; p\u00ebr t\u00eb cilin po flisnim, dhe i cili tashm\u00eb si form\u00eb artistike natyrisht duhet ta shuaj\u00eb etjen e vet.<br \/>\nNj\u00ebsoj ndoshta si dhe &#8220;drita&#8221; e japonezit Tojiki.<\/p>\n<p>Edhe = Edhe, edhe Drit\u00eb edhe Art \u2013 edhe Grimc\u00eb edhe Val\u00eb, do buz\u00ebqeshte Ajnshtajni\u2026 pas kok\u00ebdhimbjes me ato &#8220;kuantikat&#8221; e veta : )<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu \u2013 Ars Poetica, P 2018 (hm, drita n\u00ebp\u00ebrmjet vetvetes si drit\u00eb na e &#8220;lejon&#8221; t\u00eb flasim me gjuh\u00ebn artistike t\u00eb drit\u00ebs ) (\u2026venerat e mermerta mund t&#8217;na duken si objekte t\u00eb &#8220;p\u00ebrjetshme&#8221; \u2013 e marrim fare t\u00eb natyrshme&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=847\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,10],"tags":[],"class_list":["post-847","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-modern","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/847","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=847"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/847\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=847"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}