{"id":9617,"date":"2021-12-14T13:56:56","date_gmt":"2021-12-14T12:56:56","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=9617"},"modified":"2024-04-09T08:21:48","modified_gmt":"2024-04-09T07:21:48","slug":"valle-e-di-kush-ceshte-e-verteta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=9617","title":{"rendered":"Vall\u00eb e di kush \u00e7&#8217;\u00ebsht\u00eb e &#8220;v\u00ebrteta&#8221;?"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; AP, D 2021<\/em><\/p>\n<div id=\"attachment_9619\" style=\"width: 910px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/valle_e_di_kush_ceshte_e_verteta_opt.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-9619\" class=\"wp-image-9619 zoooom\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/valle_e_di_kush_ceshte_e_verteta_opt.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"626\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/valle_e_di_kush_ceshte_e_verteta_opt.jpg 1600w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/valle_e_di_kush_ceshte_e_verteta_opt-300x209.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/valle_e_di_kush_ceshte_e_verteta_opt-1024x712.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/valle_e_di_kush_ceshte_e_verteta_opt-768x534.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/valle_e_di_kush_ceshte_e_verteta_opt-1536x1068.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-9619\" class=\"wp-caption-text\">1 &#8211; Fran\u00e7oise Gilot* &#8211; &#8220;Pylli i Gjall\u00eb, 1977<br \/>2 &#8211; Fran\u00e7ois Lemoyne (1688-1737) &#8211; &#8220;Koha mbron t\u00eb V\u00ebrtet\u00ebn nga G\u00ebnjeshtra dhe Zilia&#8221;<\/p><\/div>\n<p>Picasso g\u00ebnjente artistikisht-bukur, padyshim do na dilte &#8220;g\u00ebnjeshtari&#8221; m\u00eb i madh i t\u00eb gjitha koh\u00ebrave, meq\u00eb ishte i shquar sidomos p\u00ebr kuantitetin. Kjo fjali q\u00eb sapo e shkrova, ndoshta ting\u00ebllon si g\u00ebnjesht\u00ebr, por jo, \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb!<\/p>\n<p>Por vall\u00eb e di kush \u00e7&#8217;\u00ebsht\u00eb e &#8220;v\u00ebrteta&#8221;? Madje dhe vet\u00eb Ni\u00e7eja, ai filozof-mustakologu i famsh\u00ebm, e pati shtruar t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn pyetje. Dallimi \u00ebsht\u00eb se (ai vet\u00eb pyeste dhe vet\u00eb p\u00ebrgjigjej), pyeste kur s&#8217;e dinte, e ndonj\u00ebher\u00eb dhe kur e dinte.<br \/>\nPsh. &#8220;<em>\u00c7&#8217;\u00ebsht\u00eb e v\u00ebrteta?<\/em> (pati pyetur &#8211; pastaj qe p\u00ebrgjigjur) <em>Nj\u00eb ushtri e l\u00ebvizshme metaforash, metonimish, antropomorfizmash, me nj\u00eb fjal\u00eb, nj\u00eb p\u00ebrmbledhje e marr\u00ebdh\u00ebnieve njer\u00ebzore q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar, ekstrapoluar, zbukuruar poetikisht, retorikisht dhe q\u00eb, pas p\u00ebrdorimit t\u00eb zgjatur, duken t\u00eb fiksuara, &#8216;kanonike&#8217; (t\u00eb pranuara), obligative p\u00ebr njer\u00ebzit<\/em>&#8221; &#8211; e qart\u00eb se k\u00ebsaj radhe Ni\u00e7eja e dinte : )<\/p>\n<p>Historia e shkrimeve t\u00eb njeriut aq e gjat\u00eb, panum\u00ebr njer\u00ebz t\u00eb shquar flisnin (dhe ende flasin) me superlativa p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. Sidomos filozof\u00ebt e \u00e7mojn\u00eb aq shum\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, e v\u00ebrteta &#8220;absolute&#8221; ndoshta as nuk ekziston, prap\u00ebseprap\u00eb asgj\u00eb m\u00eb e lart\u00eb, m\u00eb e \u00e7muar sesa e v\u00ebrteta &#8211; thon\u00eb ata.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, q\u00ebmoti n\u00eb lasht\u00ebsi e dinin dhe at\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e vock\u00ebl &#8211; n\u00ebse ndokush e shpalos t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn (n\u00ebse e demaskon&#8230; ia heq mask\u00ebn g\u00ebnjeshtr\u00ebs) padyshim do jet\u00eb nga m\u00eb t\u00eb &#8220;urryerit&#8221; e shoq\u00ebris\u00eb (Platoni).<br \/>\nDiogjeni psh. e kishte pik\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb ves, ai madje sikur tallej, kahdo q\u00eb v\u00ebrtitej a rrotullohej tallej me maskat e realitetit. Ves i rreziksh\u00ebm sa mos pyet.<\/p>\n<p>Jo vet\u00ebm se i shp\u00ebrfillte rregullat, standardet e fa\u00e7adat e etikave, jo vet\u00ebm se dhe vet\u00eb jet\u00ebn e vet e trajtonte me &#8220;nihilizma&#8221;, m\u00eb shum\u00eb i respektonte canis-bisedat, dmth. me qent\u00eb-miqt\u00eb e vet, sesa me Aleksandrin e Madh, jo vet\u00ebm se nuk \u00e7ante kok\u00ebn p\u00ebr &#8220;rregullat bazike shoq\u00ebrore&#8221;, jo vet\u00ebm p\u00ebr cinizmat e nihilizmat, gjithsesi&#8230; sa p\u00ebr p\u00ebrbuzjen e rregullave s&#8217;ishte aq i vetmuar, kishte dhe plot t\u00eb tjer\u00eb varfanjak\u00eb, s&#8217;do ta urrente kush vet\u00ebm p\u00ebr k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n<p>Problemi \u00ebsht\u00eb m\u00eb i thell\u00eb &#8211; vesi q\u00eb askujt s&#8217;i &#8220;p\u00eblqente&#8221; \u00ebsht\u00eb se ai e shkapuriste t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn bazike t\u00eb jet\u00ebs deri n\u00eb ekstrem.<br \/>\nDhe Platoni kishte t\u00eb drejt\u00eb (jo se dhe ky e urrente&#8230; ok, ndoshta pak\u00ebzzzz, meq\u00eb Diogjeni ia pati &#8220;shpuplosur pul\u00ebn&#8221; dhe atij, por) sepse gjithkush q\u00eb e shqyen &#8220;mask\u00ebn g\u00ebnjeshtare&#8221; t\u00eb realitetit, cilidokush q\u00eb e prish &#8220;artistik\u00ebn e g\u00ebnjesht\u00ebrt&#8221; t\u00eb jet\u00ebs, do jet\u00eb i urryer.<\/p>\n<p>&#8220;<em>Filozof\u00ebt duhet ta krijojn\u00eb nj\u00eb kult t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, jo ndonj\u00eb &#8216;roman&#8217;&#8230; (p\u00ebr jet\u00ebn dhe aksh filozof\u00ebt a mendimtar\u00ebt)<\/em> &#8211; pati shkruar poeti dhe shkrimtari argjentinas Jorge Livraga. &#8220;<em>N\u00eb antikitetin klasik (kur mendohej p\u00ebr nj\u00eb akt heroik ose p\u00ebr t&#8217;i dh\u00ebn\u00eb pak shk\u00eblqim pun\u00ebs s\u00eb p\u00ebrditshme&#8230;) g\u00ebnjeshtra konsiderohej di\u00e7 si nj\u00eb lloj krijimi artistik dhe, ende sot shum\u00eb shkrimtar\u00eb me fantazit\u00eb e tyre rikrijojn\u00eb situata dhe ngjarje t\u00eb imagjinuara, t\u00eb paqena. Poezia, muzika dhe teatri i &#8216;forcojn\u00eb&#8217; n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb pothuaj hyjnore nuancat gri t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb p\u00ebrditshme<\/em>.&#8221; &#8211; pati th\u00ebn\u00eb ai.<\/p>\n<p>N\u00eb rregull (n\u00eb lasht\u00ebsi, kur p\u00ebrdorej p\u00ebr q\u00ebllime t\u00eb larta), g\u00ebnjeshtra konsiderohej di\u00e7 si art, si nj\u00eb lloj niveli i lart\u00eb i g\u00ebnjeshtrimit. Nga kjo vetiu na imponohet q\u00eb ta nxjerrim thelbin se arti n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi na qenka di\u00e7 e g\u00ebnjesht\u00ebrt, falsitet i bukur, &#8220;falsitet fisnik&#8221;, g\u00ebnjesht\u00ebr e nevojshme. N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb e v\u00ebrteta aq af\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs. Madje dhe vet\u00eb Picasso (nj\u00ebri nga ububu-artist\u00ebt, nga m\u00eb t\u00eb njohurit dhe t\u00eb bujshmit e shek. XX) pati th\u00ebn\u00eb: &#8220;<em>t\u00eb gjith\u00eb e dim\u00eb se arti \u00ebsht\u00eb g\u00ebnjesht\u00ebr&#8230; ama g\u00ebnjesht\u00ebr e nevojshme<\/em>&#8220;.<\/p>\n<p>Meq\u00eb arti pra di\u00e7 si g\u00ebnjesht\u00ebr e nevojshme, pakashum\u00eb &#8220;nj\u00ebsoj&#8221; si\u00e7 dhe puna \u00ebsht\u00eb di\u00e7 e nevojshme (jo tashm\u00eb duke menduar n\u00eb marksistet&#8230; se gjoja &#8220;puna e pati krijuar njeriun&#8221;, por rishtas duke aluduar n\u00eb Picasso-n) &#8211; sipas tij puna \u00ebsht\u00eb di\u00e7 si alarm, andaj &#8220;njeriu e pati shpikur or\u00ebn me zile, or\u00ebn alarmuese&#8221;.<\/p>\n<p>Nga filozofia pikasiane tutje aq e leht\u00eb ta nxjerrim \u00ebmb\u00eblsin\u00eb e s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs&#8230;<br \/>\nZhurma e ziles m\u00ebngjesore \u00ebsht\u00eb &#8220;alarmi&#8221; (p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn), nd\u00ebrsa zbukurimi i dit\u00ebs me ca detaje imagjinare (p\u00ebrzier me realitetin) \u00ebsht\u00eb Art. Psh. dita zbukurohet me ndonj\u00eb vizit\u00eb pikasolinash n\u00eb studio, me ndonj\u00eb mpuuu\u00e7 mpuuu\u00e7, me ndonj\u00eb portret &#8220;surrealist&#8221;, me ndonj\u00eb hund\u00eb t\u00eb shtremb\u00ebruar t\u00eb Olga Koklova, t\u00eb Dora Maar, me ndonj\u00eb nudo-realiz\u00ebm t\u00eb Marie-Therese Walter, t\u00eb Fran\u00e7oise Gilot, t\u00eb Jacqueline Roque, me ndonj\u00eb puf-puf, me ndonj\u00eb foto-pozim, me ndonj\u00eb reklamim, me ndonj\u00eb vizatim&#8230; etj etj., dmth. ngjyrosja e gris\u00eb s\u00eb p\u00ebrditshm\u00ebris\u00eb me g\u00ebnjeshtrat e \u00ebmbla, \u00ebsht\u00eb Art.<\/p>\n<p>E dinin ata t\u00eb lasht\u00ebsis\u00eb, e dinte dhe vet\u00eb Diogjeni, e dinte fare mir\u00eb, tjet\u00ebr se i p\u00eblqente t\u00eb merrej me cinizma p\u00ebr &#8220;maskeradat e jet\u00ebs&#8221; &#8211; gjithsesi, e dinte dhe Platoni, sikur q\u00eb e dinte dhe Picasso-ja i modernizmit artistik. Fatlumnisht, edhe koh\u00ebt tona kontemporane (post-pikasiane) e kan\u00eb trash\u00ebguar gjith\u00eb &#8220;trash\u00ebgimin\u00eb&#8221; p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn&#8230;<\/p>\n<p>Dhe kur dihet se (nga 91 vjet gjithsej) plot 80 vjet Picasso nuk qe ndalur, prore duke &#8220;punuar&#8221;, duke na &#8220;g\u00ebnjyer artistikisht&#8221;, i pati l\u00ebn\u00eb jo m\u00eb pak por 50.000 &#8220;shenja e d\u00ebshmi t\u00eb v\u00ebrteta&#8221;, 50.000 g\u00ebnjeshtra t\u00eb bukura dhe t\u00eb nevojshme. Padyshim do jet\u00eb di\u00e7 si rekord sa i p\u00ebrket &#8220;g\u00ebnjeshtrave artistike&#8221;, nga k\u00ebto 50.000 dhe vet\u00ebm 3 sosh qen\u00eb shitur p\u00ebr afro gjysm\u00eb miliardi, nj\u00ebra 175 milion\u00eb, tjetra 140 milion\u00eb e treta kam harruar sa ishte sakt\u00eb, por mbi 100 milion\u00eb. Imagjino, ngelin dmth. dhe 49.997 &#8220;g\u00ebnjeshtra pikasiane&#8221; q\u00eb t&#8217;i kullufisin qindra-milionat&#8230;<\/p>\n<p>Sidoqoft\u00eb, s&#8217;ishin k\u00ebso lloj &#8220;g\u00ebnjeshtrash&#8221; p\u00ebr \u00e7far\u00eb poeti argjentinas pati folur at\u00ebbot\u00eb. U muar vesh, g\u00ebnjeshtrat artistike megjithat\u00eb jan\u00eb di\u00e7 si&#8230; ku di, harrova si duhet th\u00ebn\u00eb tani, nj\u00ebfar\u00eblloj &#8220;g\u00ebnjeshtrash fisnike&#8221; : ) Poeti Livraga m\u00eb shum\u00eb e kishte fjal\u00ebn p\u00ebr g\u00ebnjeshtrat ordinere, p\u00ebrgjith\u00ebsisht dashakeqe, g\u00ebnjeshtra q\u00eb e shtremb\u00ebrojn\u00eb, e shp\u00ebrfytyrojn\u00eb realitetin dhe njer\u00ebzit.<\/p>\n<p>T\u00eb tilla g\u00ebnjeshtra dhe lig\u00ebsi, kuptohet na vijn\u00eb nga &#8220;<em>ata q\u00eb, t\u00eb ushqyer nga egoizmi dhe kot\u00ebsia, i fundosin n\u00eb balt\u00ebn e kritik\u00ebs s\u00eb lig\u00eb p\u00ebrpjekjet m\u00eb fisnike, arritjet m\u00eb t\u00eb bukura. Ose i maskojn\u00eb ujq\u00ebrit si dele q\u00eb ta han\u00eb kopen\u00eb me leht\u00ebsi&#8230; G\u00ebnjeshtra nuk shkon kurr\u00eb p\u00ebrtej t\u00eb q\u00ebnit nj\u00eb fllusk\u00eb e gazt\u00eb brenda qarkullimit t\u00eb gjakut t\u00eb ngroht\u00eb&#8230; t\u00eb Jet\u00ebs<\/em>&#8221; &#8211; qe shprehur.<\/p>\n<p>[ ngjitur:<br \/>\n1 &#8211; Fran\u00e7oise Gilot* &#8211; &#8220;<strong>Pylli i Gjall\u00eb<\/strong>&#8220;, 1977<br \/>\n2 (djathtas) &#8211; Fran\u00e7ois Lemoyne (1688-1737) &#8211; &#8220;<strong>Koha mbron t\u00eb V\u00ebrtet\u00ebn nga G\u00ebnjeshtra dhe Zilia<\/strong>&#8221; ]<\/p>\n<p>* Fran\u00e7oise Gilot, artiste franceze, tashm\u00eb 100-vje\u00e7are, nuk qen\u00eb martuar por pati jetuar me Picasso-n p\u00ebr 10 vjet, n\u00ebna e dy f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb tyre, Claude dhe Paloma Picasso, Gilot do ishte e vetmja fem\u00ebr q\u00eb pati &#8220;guxuar&#8221; ta donte dhe ta linte Picasso-n, e vetmja q\u00eb i pati th\u00ebn\u00eb &#8220;bye&#8221; xhufurrakut : )<\/p>\n<p>&#8211; &#8211; &#8211;<\/p>\n<p>Pablo Diego Jos\u00e9 Francisco de Paula Juan Nepomuceno Crisp\u00edn Crispiniano Mar\u00eda Remedios de la Sant\u00edsima Trinidad Ruiz Picasso<br \/>\n(emri i plot\u00eb&#8230; ama b\u00ebn dhe shkurt, psh. Pika\u00e7o : )<br \/>\n[ Fotot: Arnold Newman &#8211; Picasso n\u00eb Kan\u00eb, Franc\u00eb, 11 Shtator 1956 ]<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/shkurt_pablo_picasso_opt.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-9618 zoooom\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/shkurt_pablo_picasso_opt.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"807\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/shkurt_pablo_picasso_opt.jpg 1400w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/shkurt_pablo_picasso_opt-300x269.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/shkurt_pablo_picasso_opt-1024x918.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/shkurt_pablo_picasso_opt-768x688.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; AP, D 2021 Picasso g\u00ebnjente artistikisht-bukur, padyshim do na dilte &#8220;g\u00ebnjeshtari&#8221; m\u00eb i madh i t\u00eb gjitha koh\u00ebrave, meq\u00eb ishte i shquar sidomos p\u00ebr kuantitetin. Kjo fjali q\u00eb sapo e shkrova, ndoshta ting\u00ebllon si g\u00ebnjesht\u00ebr, por jo,&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=9617\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-9617","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komente"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9617","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9617"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9617\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9617"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9617"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9617"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}