{"id":9836,"date":"2018-09-03T18:20:43","date_gmt":"2018-09-03T17:20:43","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=9836"},"modified":"2024-05-17T12:58:23","modified_gmt":"2024-05-17T11:58:23","slug":"elisabeta-ekstravagante-perandoresha-e-bukurise-se-perjetshme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=9836","title":{"rendered":"Elisabeta Ekstravagante &#8211; &#8220;Perandoresha e Bukuris\u00eb s\u00eb P\u00ebrjetshme&#8221;!"},"content":{"rendered":"<p><em>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, S 2018<\/em><\/p>\n<p>(&#8230;<strong>di\u00e7 si kuriozitet: titulli i plot\u00eb monarkist i koh\u00ebs austro-hungareze ishte aq i gjaaaaat\u00eb, sa duhej t\u00eb p\u00ebrdorej &#8220;etj. etj.&#8221;, p\u00ebrndryshe do zgjatej n\u00eb pafund\u00ebsi<\/strong>&#8230;)<\/p>\n<p>Elisabeta e Bavaris\u00eb (1837-1898), bukuroshja &#8220;Sisi&#8221; njihej gjithandej, e gjith\u00eb Evropa fliste e shushuriste p\u00ebr bukurin\u00eb e saj. N\u00eb histori pothuaj &#8220;konsiderohet&#8221; si perandoresh\u00eb e rinis\u00eb dhe e bukuris\u00eb s\u00eb p\u00ebrjetshme. Ose tekefundit, p\u00ebr m\u00eb gjat\u00eb se tri dekada qe konsideruar si mbret\u00ebresha m\u00eb e bukur e Evrop\u00ebs. Kur perandori Franz Josef (1854-1898) pati zgjedhur q\u00eb pik\u00ebrisht ajo t\u00eb b\u00ebhej &#8220;nusja&#8221; e tij, sa e sa zemrat bavareze i pati kapluar t\u00ebrmeti.<\/p>\n<p>Dihej se d\u00ebshira e vullneti perandorak ishin nj\u00ebsoj si vullneti i per\u00ebndis\u00eb, mir\u00ebpo sa e sa vezuv\u00ebt pat\u00ebn shp\u00ebrthyer p\u00ebr t&#8217;i p\u00ebrv\u00ebluar zemrat djaloshare, pastaj p\u00ebr t&#8217;i mbuluar me llav\u00ebn e harres\u00ebs. Djelmoshat m\u00eb fatlum\u00eb, aso bukurosh\u00ebr q\u00eb pat\u00ebn q\u00eblluar sadopak m\u00eb larg, ata pat\u00ebn shp\u00ebtuar. Por jo dhe nga \u00ebndrrat. Bukuroshja &#8220;Sisi&#8221; ishte dora vet\u00eb nj\u00eb Sinderella, tashm\u00eb jo aso e stisur e p\u00ebrrallave, por e nj\u00ebmend\u00ebsis\u00eb. \u00cbnd\u00ebrruesit e pandreqsh\u00ebm bavarez\u00eb vazhdonin me \u00ebnd\u00ebrrimet. Poet\u00ebve e artist\u00ebve t\u00eb Perandoris\u00eb, Elisabeta ua kujtonte vet\u00eb Auror\u00ebn, ose ndonj\u00ebr\u00ebn nga ato per\u00ebndeshat e mitologjis\u00eb greke-romake.<\/p>\n<p>S&#8217;ka fjal\u00eb q\u00eb Elisabeta ishte e bukur. Mir\u00ebpo dhe kujdesej jasht\u00ebzakonisht shum\u00eb p\u00ebr &#8220;ekstravaganc\u00ebn&#8221;, p\u00ebr ruajtjen e freskis\u00eb e t\u00eb shk\u00eblqimit. Tani (si spekulim i guximsh\u00ebm i yni) padyshim tualetet e gjata e monotone t\u00eb m\u00ebngjesit nuk i p\u00eblqenin. S&#8217;i p\u00eblqenin sepse mbase mund t&#8217;ken\u00eb zgjatur t\u00ebr\u00eb paraditen, p\u00ebrkund\u00ebr sh\u00ebrb\u00ebtoreve t\u00eb panum\u00ebrta q\u00eb i kishte. Ndoshta as vet\u00eb Kleopatra s&#8217;kishte dikur m\u00eb shum\u00eb skllave t\u00eb angazhuara, ndihm\u00ebse e sh\u00ebrb\u00ebtore n\u00eb pallatet e veta.<\/p>\n<p>Elisabet\u00ebs thjesht i p\u00eblqenin jasht\u00eb mase veshjet, rregullimet, teleisjet e zbukurimet. I p\u00eblqente t\u00eb dukej &#8220;cool&#8221;, e kishte obsesion ruajtjen e figur\u00ebs rinore dhe t\u00eb bukuris\u00eb, ua kalonte madje dhe veseve t\u00eb &#8220;st\u00ebrtep\u00ebruara&#8221; t\u00eb modernizmit. Elisabeta mbase s&#8217;ia kalonte vet\u00ebm atij &#8220;pispilla\u00e7it&#8221; Versace, ndjes\u00eb past\u00eb, jo vet\u00ebm mbes\u00ebs s\u00eb tij Allegra, as vet\u00ebm motrushes Donatella&#8230; por t\u00eb gjith\u00eb pispilla\u00e7\u00ebve modern\u00eb, varg e varg : )<\/p>\n<p>Ehu, bota s&#8217;ka ngelur me 1 Versace t\u00eb vet\u00ebm, rreth obsesionit me ekstravaganc\u00ebn lloj-lloj emrash t\u00eb s\u00eb tashmes do i &#8220;afroheshin&#8221; Elisabet\u00ebs s\u00eb dikurshme. Bie fjala Domenico Dolce, Valentino Garavani, Stefano Gabbana, Giorgio Armani, Cavalli, Calvin Klein, Ralph Lauren, Christian Dior, Cardin, Laurent, Louboutin&#8230; etj etj. Dhe lista jon\u00eb, fjala m\u00eb e sinqert\u00eb, s&#8217;\u00ebsht\u00eb vet\u00ebm list\u00eb &#8220;homoseksual\u00ebsh&#8221; franko-italian\u00eb t\u00eb mod\u00ebs, assesi jo. N\u00eb fakt, lista mund t\u00eb zgjatet pafund\u00ebsisht me emrash t\u00eb glamurozitetit. Anise s&#8217;na duhej gj\u00eb, emrat e list\u00ebs do i afroheshin&#8230; sidoqoft\u00eb, ashtu-k\u00ebshtu s&#8217;do ia kalonin Elisabet\u00ebs &#8211; thjesht pat\u00ebm d\u00ebshir\u00eb t\u00eb vinim tek &#8220;etj. etj&#8221;.<\/p>\n<p>Dallimi i vet\u00ebm me ekstravaganc\u00ebn moderne \u00ebsht\u00eb se Elisabet\u00ebs v\u00ebrtet i kishte hije. Ashtu fare natyrsh\u00ebm dhe pafaj\u00ebsisht i kishte hije. Nj\u00ebsoj si\u00e7 i kishte hije psh. yllit t\u00eb Hollivudit, asaj engj\u00ebllushes Monroe. Dhe prap\u00eb, jo vet\u00ebm sepse Elisabeta ishte aq e bukur, jo sepse ishte Mbret\u00ebresh\u00eb a Perandoresh\u00eb, jo sepse froni i saj n\u00eb maj\u00eb t\u00eb Piramid\u00ebs do zgjaste p\u00ebr 44 vjet, apo sepse i takonte &#8220;kurora supreme&#8221; e aristorkracis\u00eb evropiane&#8230;<\/p>\n<p>Por sepse Elisabeta thjesht nuk &#8220;pispillosej&#8221; si k\u00ebta pispilla\u00e7\u00ebt modern\u00eb t\u00eb ekstravaganc\u00ebs. Ky \u00ebsht\u00eb dallimi dhe ka shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi, sepse dallimi dmth. \u00ebsht\u00eb vet\u00eb justifikimi. Sipas gjykimit ton\u00eb, nga kjo vjen dhe vet\u00eb pafaj\u00ebsia e saj, prandaj : )<\/p>\n<p>Sidoqoft\u00eb, vdekja e t\u00eb birit pati qen\u00eb goditja m\u00eb e madhe n\u00eb jet\u00ebn e saj, kurr\u00eb m\u00eb pastaj s&#8217;e mori vet\u00ebn. N\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb ngush\u00ebllimit Elisabeta udh\u00ebtonte (shpesh dhe n\u00eb &#8220;Akilion&#8221;, ne pallatin e vet n\u00eb Greqi, em\u00ebrtuar sipas heroit tragjik t\u00eb Homerit, Akilit).<br \/>\nIshte 60-vje\u00e7 kur gjat\u00eb nj\u00eb udh\u00ebtimi n\u00eb Gjenev\u00eb n\u00eb v. 1898, qe sulmuar dhe qe therur p\u00ebr vdekje nga nj\u00eb anarkist italian. Historia thot\u00eb se vras\u00ebsit t\u00eb saj s&#8217;i p\u00eblqenin mbret\u00ebrit\u00eb as aristokracit\u00eb, s&#8217;i p\u00eblqenin as bukuria, as pafaj\u00ebsia. Vrastarit italian m\u00eb shum\u00eb na i pask\u00ebsh p\u00eblqyer &#8220;anarkia&#8221;. S&#8217;kishte ndjer\u00eb as dhimbje, as m\u00ebshir\u00eb, as keqardhje p\u00ebr pafaj\u00ebsin\u00eb&#8230;<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/elisabeta_sisi_mbreteresha_ekstravagante_e_ilirise.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-9837\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/elisabeta_sisi_mbreteresha_ekstravagante_e_ilirise.jpg\" alt=\"\" width=\"1899\" height=\"1002\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/elisabeta_sisi_mbreteresha_ekstravagante_e_ilirise.jpg 1899w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/elisabeta_sisi_mbreteresha_ekstravagante_e_ilirise-300x158.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/elisabeta_sisi_mbreteresha_ekstravagante_e_ilirise-1024x540.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/elisabeta_sisi_mbreteresha_ekstravagante_e_ilirise-768x405.jpg 768w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/elisabeta_sisi_mbreteresha_ekstravagante_e_ilirise-1536x810.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1899px) 100vw, 1899px\" \/><\/a><\/p>\n<p>(ngjitur: )<br \/>\n[ Fotoja: Emil Rabending &#8211; Elisabeta n\u00eb dit\u00ebn e kuror\u00ebzimit Perandoresh\u00eb e Austris\u00eb ]<\/p>\n<p>[ Piktura: Franz X. Winterhalter (1805-1873) &#8211; Elisabeta (e Bavaris\u00eb), Perandoresha e Austris\u00eb, 1865 ]<\/p>\n<p>[ Grafika: Fashion Museum, Antwerp, Belgjik\u00eb &#8211; nj\u00eb shembull i &#8220;kafazit t\u00eb krinolin\u00ebs&#8221;, shek. XIX]<\/p>\n<p>Piktura e Winterhalter thuase e paraqet nj\u00eb nd\u00ebr fustanet m\u00eb t\u00eb bukur pikturuar ndonj\u00ebher\u00eb, n\u00ebn t\u00eb cilin Elisabeta padyshim ka t\u00eb veshur dhe nj\u00eb &#8220;krinolin\u00eb&#8221; &#8211; pjes\u00eb e t\u00eb brendshmeve p\u00ebr veshjet, si struktur\u00eb kompakte p\u00ebr t&#8217;i mbajtur fustanet n\u00eb form\u00ebn e d\u00ebshiruar, p\u00ebrdorur nd\u00ebr periudha t\u00eb ndryshme nga mesi i shek. XIX e tutje.<\/p>\n<p>***<br \/>\n&#8220;Mbret\u00ebria e Iliris\u00eb&#8221; ishte nj\u00eb (vend, mbret\u00ebri) nj\u00ebsi administrative e Perandoris\u00eb Austriake nga v.1816-1849, shtet pasardh\u00ebs nga provincat ilirike t\u00eb Napoleonit, i ripushtuar nga Austria n\u00eb Luft\u00ebn e Koalicionit t\u00eb Gjasht\u00eb, dhe restauruar sipas Aktit Final t\u00eb Kongresit t\u00eb Vjen\u00ebs. Qendra administrative e Iliris\u00eb ishte Laibach (ose Ljubjana, kryeqyteti i sot\u00ebm i Sllovenis\u00eb &#8211; dmth. n\u00eb gjerm. zyrtare, Laibach). Pothuaj del pak\u00ebz &#8220;ironike&#8221; q\u00eb dhe flamuri i Iliris\u00eb (austriake) e kishte nj\u00eb shqiponj\u00eb dykrenare dhe po ashtu &#8220;gjysma&#8221; ishte i kuq!<\/p>\n<p>***<br \/>\nDi\u00e7 si kuriozitet: Titulli i plot\u00eb monarkist i koh\u00ebs austro-hungareze ishte aq i gjaaaat\u00eb, sa duhej t\u00eb p\u00ebrdorej &#8220;etj etj&#8221;, p\u00ebrndryshe do zgjatej n\u00eb pafund\u00ebsi &#8211; gjat\u00eb koh\u00ebs mbase p\u00ebsonte ndryshime (shpesh duhej plot\u00ebsuar), sidoqoft\u00eb sipas profesorit holandez J. H. W. Verzijl, ishte si vijon:<\/p>\n<p>Madh\u00ebria e Tij Apostolike Perandorake dhe Mbret\u00ebrore, Me Hirin e Per\u00ebndis\u00eb, Perandori i Austris\u00eb, Mbreti i Hungaris\u00eb dhe i Bohemis\u00eb, Dalmacis\u00eb, Kroacis\u00eb, Slavonis\u00eb, Galicis\u00eb, Lodomeris\u00eb dhe Iliris\u00eb; Mbreti i Jerusalemit, etj; Ar\u00e7duka i Austris\u00eb; Duka i Madh i Toskan\u00ebs dhe Krakovit; Duka i Lorraines, i Salzburgut, i Styris\u00eb, i Karintis\u00eb, i Karnioles dhe Bukovin\u00ebs; Princi i Madh i Transilvanis\u00eb, Markonti i Morav\u00ebs; Duka i Silesis\u00eb s\u00eb Ep\u00ebrme dhe t\u00eb Poshtme, Duka i Moden\u00ebs, Duka i Parmas\u00eb, i Pjacenz\u00ebs dhe Guastallas\u00eb, i Aushvicit dhe i Zatorit, i Teshenit, i Friolit, i Raguz\u00ebs dhe i Zar\u00ebs; Konti Princ\u00ebror i Habsburg\u00ebve dhe i Tirolit, i Kyburgut, i Gorices dhe i Gradishtes; Princi i Trentit dhe i Briksenit; Markonti i Lusatis\u00eb s\u00eb Ep\u00ebrme dhe t\u00eb Poshtme, dhe i Istris\u00eb; Konti i Hohnemsit, Feldkirshes\u00eb, Bregenzit, Sonenbergut etj; Lordi i Triesht\u00ebs, i Kotarit dhe n\u00eb Marshin Vindic; Vojvoda i Madh i Vojvoderll\u00ebkut t\u00eb Serbis\u00eb etj., etj.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S. Guraziu &#8211; Ars Poetica, S 2018 (&#8230;di\u00e7 si kuriozitet: titulli i plot\u00eb monarkist i koh\u00ebs austro-hungareze ishte aq i gjaaaaat\u00eb, sa duhej t\u00eb p\u00ebrdorej &#8220;etj. etj.&#8221;, p\u00ebrndryshe do zgjatej n\u00eb pafund\u00ebsi&#8230;) Elisabeta e Bavaris\u00eb (1837-1898), bukuroshja &#8220;Sisi&#8221; njihej gjithandej,&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=9836\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-9836","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-classic"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9836","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9836"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9836\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9836"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9836"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9836"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}