{"id":9936,"date":"2019-05-27T20:11:18","date_gmt":"2019-05-27T19:11:18","guid":{"rendered":"https:\/\/letrat.eu\/?p=9936"},"modified":"2024-08-27T09:15:12","modified_gmt":"2024-08-27T08:15:12","slug":"plautusi-nje-e-pare-me-mire-sesa-dhjete-te-degjuara","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrat.eu\/?p=9936","title":{"rendered":"Plautusi &#8211; Nj\u00eb e par\u00eb m\u00eb mir\u00eb se dhjet\u00eb t\u00eb d\u00ebgjuara!"},"content":{"rendered":"<p><em>(sg &#8211; ars poetica, 27 maj 2019)<\/em><\/p>\n<p>&#8220;<strong>Nj\u00eb e par\u00eb m\u00eb mir\u00eb se dhjet\u00eb t\u00eb d\u00ebgjuara &#8211; t\u00eb shoh\u00ebsh \u00ebsht\u00eb t\u00eb besosh<\/strong>&#8221; &#8211; Plautusi (~254-184 pes.)<\/p>\n<p>( &#8230;<em>\u00e7far\u00eb fati, duhet t&#8217;ndjehesh i lumtur Plautus (andej n\u00eb jet\u00eb-p\u00ebrtejm\u00ebn t\u00ebnde), i vdekur 2200 vjet m\u00eb par\u00eb dhe bota ende i njeh me dhjetra vepra q\u00eb i ke shkruar <\/em>)<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Dihet se me zgjerimin e perandoris\u00eb romake, zgjerohej dhe &#8220;huazimi&#8221; i elementeve kulturologjike nga bota e qytet\u00ebruar rreth e rrotull. Romak\u00ebt s&#8217;kishin \u00e7far\u00eb huazonin nga pafund\u00ebsia &#8220;barbare&#8221; e trevave q\u00eb i n\u00ebnshtronin (si\u00e7 ata vet\u00eb i quanin popujt m\u00eb t\u00eb prapangelur se Roma). Mir\u00ebpo nga qytet\u00ebrimet pararend\u00ebse, sidomos nga sfera greke, kan\u00eb huazuar pothuaj gjith\u00e7ka. Disa gj\u00ebra i ri-em\u00ebrtonin, sepse u p\u00eblqente t\u00eb &#8220;ting\u00ebllojn\u00eb origjinale&#8221;. Bie fjala &#8220;theatron-i&#8221; grek s&#8217;do quhej tutje &#8220;teat\u00ebr&#8221; por &#8220;auditorium&#8221; (mbase ting\u00ebllonte m\u00eb latinisht : )<\/p>\n<p>Ishte pothuaj nj\u00eb lloj &#8220;mimezisi kulturor-artistik&#8221; &#8211; pa le q\u00eb romak\u00ebt i pat\u00ebn &#8220;huazuar&#8221; madje dhe vet\u00eb per\u00ebndit\u00eb. Sidoqoft\u00eb, p\u00ebr Plautusin sikur po thosha m\u00ebvete: \u00e7far\u00eb fati, duhet t&#8217;ndjehesh i lumtur Plautus (andej n\u00eb jet\u00eb-p\u00ebrtejm\u00ebn t\u00ebnde), i vdekur 2200 vjet m\u00eb par\u00eb dhe bota ende i njeh me dhjetra vepra q\u00eb i ke shkruar. Madje t\u00eb &#8220;shkruarat&#8221; s&#8217;ishin as ide origjinale, ishin huazime (di\u00e7 si &#8220;plagjiatura&#8221; pa t\u00eb keq, me q\u00ebllimin m\u00eb t\u00eb sinqert\u00eb t\u00eb iluminizmit).<br \/>\nVet\u00eb jetoj pik\u00ebrisht n\u00eb t\u00eb sotmen dhe s&#8217;hodha n\u00eb drit\u00eb as dhe 1 lib\u00ebrth q\u00eb do ia vlente sadopak p\u00ebr t\u00eb tashmen. Sa p\u00ebr t&#8217;mbijetuar si &#8220;vler\u00eb&#8221; 2000 vjet s&#8217;ka shans, as q\u00eb mund t\u00eb flitet. N\u00ebse dhe vet\u00ebm t\u00eb &#8220;pretendoja me imagjinat\u00ebn&#8221; bota do shkok\u00eblohen s\u00eb qeshuri p\u00ebr 2000 vjet\u00ebt e ardhshme : )<\/p>\n<p>Plautusi ishte nj\u00eb dramaturg romak (periudha e latinishtes arkaike), thuhet se dramat-komedit\u00eb e tij jan\u00eb veprat m\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb latinishtes q\u00eb kan\u00eb mbijetuar. Jo m\u00eb pak por rreth 20 vepra dramaturgjike t\u00eb tij kan\u00eb mbijetuar (ndonj\u00ebra aty-k\u00ebtu me ndonj\u00eb munges\u00eb t\u00eb vog\u00ebl, her\u00eb ndonj\u00eb faqe e her\u00eb fundi). Nd\u00ebrsa me dhjetra t\u00eb tjera njihen vet\u00ebm si fragmente, dmth. Plautusi mund t&#8217;i ket\u00eb shkruar mbi 50 sosh.<\/p>\n<p>Pa\u00e7ka se ai thjesht i kopjonte p\u00ebrrallat greke dhe i kthente n\u00eb di\u00e7 satirike p\u00ebr koh\u00ebn ose n\u00eb komedi (si pjes\u00eb teatrale). Se mos vet\u00ebm ai, temat greke t\u00eb mitologjis\u00eb i kopjonin-adaptonin t\u00eb gjith\u00eb varg e varg. Psh. nj\u00ebsoj dhe Seneka, mir\u00ebpo ky zgjedhte &#8220;temash&#8221; m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha, m\u00eb serioze. Rreth 8-9 vepra t\u00eb tij konsiderohen &#8220;gurthemeli&#8221; i gjith\u00e7kaje dramaturgjike, dmth. q\u00eb e kan\u00eb influencuar dramaturgjin\u00eb e ardhshme t\u00eb bot\u00ebs per\u00ebndimore.<\/p>\n<p>Th\u00ebnien e tij &#8220;Nj\u00eb e par\u00eb m\u00eb mir\u00eb sesa dhjet\u00eb t\u00eb d\u00ebgjuara &#8211; t\u00eb shoh\u00ebsh \u00ebsht\u00eb t\u00eb besosh&#8221; e kisha n\u00eb kok\u00eb q\u00eb moti (n\u00eb anglisht), m\u00eb ishte e njohur&#8230; &#8220;one eye-witness is better than ten hear-says&#8221; por s&#8217;kam ditur kujt i takonte si men\u00e7uri. Ca dit\u00eb m\u00eb par\u00eb e kuptova q\u00eb na ishte e Plautusit.<\/p>\n<p>[ <em>grafika &#8211; aktor\u00eb teatri n\u00eb nj\u00eb mozaik romak nga Pompei, thuhet se teatri i par\u00eb, di\u00e7 si nd\u00ebrtes\u00eb madh\u00ebshtore qe nd\u00ebrtuar n\u00eb Pompei, nd\u00ebrtesa pompeiane do ishte si model p\u00ebr t\u00eb gjitha godinat teatrale t\u00eb m\u00ebpastajme t\u00eb perandoris\u00eb &#8211; dhe portreti i Plautusit<\/em> ]<\/p>\n<p><a  href=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/plautusi_dhe_aktore_teatri_mozaik_romak_nga_pompei.jpg\" data-rel=\"lightbox-gallery-0\" data-rl_title=\"\" data-rl_caption=\"\" title=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"zoooom alignnone wp-image-9937 size-full\" src=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/plautusi_dhe_aktore_teatri_mozaik_romak_nga_pompei.jpg\" alt=\"\" width=\"1400\" height=\"1143\" srcset=\"https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/plautusi_dhe_aktore_teatri_mozaik_romak_nga_pompei.jpg 1400w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/plautusi_dhe_aktore_teatri_mozaik_romak_nga_pompei-300x245.jpg 300w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/plautusi_dhe_aktore_teatri_mozaik_romak_nga_pompei-1024x836.jpg 1024w, https:\/\/letrat.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/plautusi_dhe_aktore_teatri_mozaik_romak_nga_pompei-768x627.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1400px) 100vw, 1400px\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(sg &#8211; ars poetica, 27 maj 2019) &#8220;Nj\u00eb e par\u00eb m\u00eb mir\u00eb se dhjet\u00eb t\u00eb d\u00ebgjuara &#8211; t\u00eb shoh\u00ebsh \u00ebsht\u00eb t\u00eb besosh&#8221; &#8211; Plautusi (~254-184 pes.) ( &#8230;\u00e7far\u00eb fati, duhet t&#8217;ndjehesh i lumtur Plautus (andej n\u00eb jet\u00eb-p\u00ebrtejm\u00ebn t\u00ebnde), i vdekur&hellip; <a href=\"https:\/\/letrat.eu\/?p=9936\" class=\"more-link\">Lexo <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-9936","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-classic"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9936","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9936"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9936\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9936"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9936"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrat.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9936"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}