“Pasurimi” i Standardit (të Shqipes)

S. Guraziu – AP, 10 Shkurt 2020 (Diç si koment, rreth komentit të z. Ullmar Qvick në Fb)

i nderuar z. Ullmar, faleminderit për “lehtësimin” që ia keni mundësuar zemrës suaj, vërtet e dhimbshme që “gjysma e gjuhës” së kombit të ngelet disi përjashta vetë GJUHËS – mirëpo për t’u “lidhur” sadopak me domethënien e komentit tuaj, u dashka të shkruhet më gjatë, si opinion a si koment, why not… 🙂

…edhe unë (ka dekada tashmë) e pata shprehur idenë e “ndërfutjes së gegnishtes brenda standardit” (jo brenda toskërishtes… por brenda standardit – e kisha fjalën për pasurimin e standardit me vlerat ekzistente të gjuhës), e pata marrë madje si SHEMBULL vështirësinë e holandezve për ta “gjetur” një marrëveshje rreth dialekteve e nëndialekteve të 12 provincave, pas shekujsh ndoshta të “negociatave” mezi ia patën dalur në v. 1995 të merren vesh për ABN – Algemeen Beschaafd Nederlands (tani quhet “Standaardnederlands” – dmth. holandishte e “unisuar”), dorën në zemër, shikuar holl e holl për holandezët viti 1995 është relativisht “vonë”, apo jo , ose e kundërta, ndoshta s’është ASFARE vonë, dua të them s’janë të “vonuar” as shqiptarët që t’merren vesh për një unifikim dialekto-logjik të mirëfilltë, siç thashë më lart aq e dhimbshme “gjysma e gjuhës” të ngelet përjashta GJUHËS… ndoshta asnjë shembull tjetër s’do ishte “ilustrim” më i kolorizuar sesa rasti i holandezve, nëse holandezët ia dalin dhe i unisojnë “dhjetra dialekte”, atëherë pse jo dhe shqiptarët, ndoshta s’është aq e vështirë ta provojnë t’i përshkrijnë 2 dialektet e veta, pse t’mos bëhen tok shkollarët, gjuhëtarët, njerëzit me kompetencat adekuate, mbare rrafshnalta akademike… dhe ta pasurojnë standardin me vlerat e njërës nga gjuhët më të vjetra të Evropës…

…e lehtë të respektohet ajo që veç është arritur, shqiptarët nuk nëpërkëmbin gjë, e respektojnë standardin dhe frutat e standardishtes se dekadave – le ta them këtë sa më troç e shtruar, bie fjala Kosova është shtet mëvete (mbase ende aso shteti me “cucëll”… 🙂 s’i ka bash 100 vjet shtetformim si Shqipëria, ama shtet i mirëfilltë tashmë, e ka madje dhe ushtrinë e vet, nesër ushtria kosovare do kollitet dhe për vetë Evropën e më gjerë… dmth. si forcë e freskët e NATO-aleancës), dhe çfarë desha të them : kosovarët me gjasë janë i VETMI popull “që flasin ndryshe – shkruajnë ndryshe”, flasin gegnisht, i kanë 1001 nëndialekte e nuancash, secili katund pothuaj është “unikalitet gjuhësor”, por ama me gazeta, me media e me gjithçka zyrtare e RESPEKTOJNË standardin… dhe kjo është aq bukur, është respekt ndaj vlerës kombëtare dhe të arriturave, është akt kulturologjik – njësoj bëjnë dhe holandezët, flasin me dialektet e tyre por holandishtja e UNISUAR është ai bashkimi i shenjtë (që e keni përmendur dhe ju z. Ullmar)…

…kuptohet ka dhe gjërash që s’janë për “lavdërim”, ka dhe elemente të kundërshtisë, të cilat (larg qoftë, por) thuase e vëjnë në “dyshim” konstruktivitetin, homegjenitetin, pozitivitetin, dashamirësinë ndaj gjuhës – përkthyesi i mirënjohur gjerman Hans-Joachim Lanksch (miku i poetit Martin Camaj), qe shprehur:
[ “Në Shqipni, nji pjesë e mirë e toskëve e përdorin tosknishten në vend të standardit, gjâ që mund të vërehet mjaft mirë në radio e televizion, përderisa nji pjesë e mirë e gegëve nuk e zotnuekan mâ plotësisht gegnishten dhe përdorin nji mish-mash gego-standardisht.” ]

padyshim z. Lanksch përveç mish-mashit dhe të tjerave, do ketë menduar edhe për “ë”-në e tepruar, të cilën jugorët insistojnë ta përdorin gjithandej, në TV sidomos, pothuaj s’ka “spiker” a TV-prezentator nga Jugu që nuk thotë: vëndi ynë…, ka qënë… etj etj 🙂

gjithsesi, si përmbyllje e “murit kinez prej komenti” 🙂 ia vlen të theksohet se me PASURIMIN e standardit, dialektet e nëndialektet e trevave shqiptare nuk humbin GJË, përkundrazi, në Holandë njerëzit vazhdojnë me atë gjuhën e ëmbël, me gjuhën që janë rritur e formësuar, me dialektin siç atyre u pëlqen më së shumti, madje është aq e ndieshme kjo çështje, ka të bëjë dhe me krenarinë – aq sa ka aso humoristë (diç si Leci & Cima 🙂 që shpesh bëjnë shaka me laryshinë e dialekteve, e kështusoj dhe të “mosmarrveshjeve” ndërkulturore…

ose psh. Doutzen Kroes, top-modeli i famshëm holandez nga Frislanda (njëra nga provincat e Holandës që ka ruajtur “autonominë” ndaj standardit), ajo “engjëllushja e bikinive” të Victoria’s Secret, ajo bukuroshja e reklamave të panumërta të Loreal etj., është fort KRENARE që është nga Frislanda, dhe vepron si ambasadorja e fushatës “Praat mar Frysk”, fushatë që synon t’i bëjë frizianët të vetëdijshëm për dygjuhësinë e tyre, duke e inkurajuar përdorimin e gjuhës AMTARE në vend të holandishtes së “unisuar” – dmth. varianti i standardizuar i gjuhës që mësohet në shkollat e universitetet, dhe përdoret nga qeveria e autoritetet si dhe nga mediat anembanë Holandës, por dhe në Belgjikë, në Surinam, Kuraçao, Sint Maarten dhe në Aruba…

uroj ta lexojë ndokush, uroj të shërbejë si qasje dashamirësie rreth tematikës që e paskeni rrahur Ju z. Ullmar, e kurrsesi të keqkuptohet – faleminderit për gjithçka që keni bërë, bëni dhe do vazhdoni të bëni për SHQIPEN e për kulturën shqiptare në përgjithësi, faleminderit nga zemra e me gjithë ngrohtësinë e saj…

[ Ilustrimi: Antony Gormley – Material i Ndieshëm XIV, 2005 ]

Antony Gormley – Material i Ndieshëm XIV, 2005

 

(komenti në Fb)
https://www.facebook.com/uqvick/posts/10156881621173015?comment_id=10156882132368015