Simbolizmi Mitologjik – Zeusi si metamorfogon, dhe Kalistoja e Virgjër!

S. Guraziu – Ars Poetica, Prill 2019

(…në rregull transformimi, sot pajtohemi madje dhe me “transformerët” prej llamarine të Hollivudit, dihet se ishte zot suprem, njëkohësisht zot i madh mashtrimtar dhe metamorfogon i paparë, ama kësaj radhe si duket vetëm një detaj na paskësh harruar ta “transformonte” – metamorfogonizmi i tij do t’i kalonte gjithë kufijt e mundshëm të “marrëzisë”, gjoja në emër të dashurisë, Zeusi me një hap të vetëm duhej t’i kryente dy-tre mashtrime, do t’bëhej gazi i botës, gazi i dy botëve, i botës së vdekatarëve, dhe i asaj të hyjnorëve

1 – Soa Le – “Hera, Mbretëresha e Perëndive të Olimpit” (Art Digjital)
2 – Gaetano Gandolfi (1734-1802) – Diana (Artemisa) dhe Kalisto, ~1780

Mitologjia s’e pati kurrë as të saktë e as të “qartë” nëse Kalistoja ishte një nimfë, apo ishte vajza e ndonjë mbreti (e Likaonit psh.). Sidoqoftë, Ovidi na i la kronikat e veta, na i la “metamorfozat”… Sëpaku e ngrata tani është nderuar përjetshëm mes yjeve, Kalistoja është ajo “Arusha e Madhe” e qiellit, qe vendosur mes yjesh si Ursa Major.

Pse pikërisht “Arushë…”? Sepse… sepse padyshim mitologjia kishte t’bënte diç me arushat. Apo dhe sepse ajo ishte e dashura e Kryezotit, Zeusit (ky e pati mashtruar, e pati manipuluar në fakt… se mos vetëm atë), dhe pastaj nga inati Hera (gruaja e Zeusit) e pati kthyer në një arushë. Apo sepse e ngrata thjesht pati qenë e pafat, Palepatusi dikur pati shkruar se Kalistoja mund t’ketë qenë viktimë e një ariu të uritur, pastaj Zeusit i qe dhimbsur, ia fali pavdeksinë qiellore.

Kalistoja ishte një nga pasueset e motrës së Apollonit, perëndeshës së gjuetisë, Artemisa (ose Diana, perëndesha ekuivalente romake). Të ishe pasuese e perëndeshës së virgjër Artemisa nënkuptonte t’i takoje dhe vetë, shpirtërisht e fizikisht, pastërtisë e virgjërisë. Duhej t’ishte 100% e pastër. Përndryshe nuk shitej, zor t’ua hedhësh perëndeshave. Kalistoja s’kishte ndonjë problem me “rregulloren”, ajo e kishte virgjërinë e pastërtinë, devotshmëria e saj nuk ishte në pikëpyetje. Ama problemi do vinte sepse, meqë jashtëzakonisht e bukur, do t’i pëlqente fort Zeusit. E ky s’na ishte “kushdo”… na ishte Zeusi.

Burri i botës… na qenkësh dashuruar marrëzisht (jo “burri”, se u ngatërruam, zot-burri i botës 🙂 aq sa i duhej ta shpikte një plan, i duhej ta mashtronte disi. Mirëpo dhe aq e lehtë s’ishte, edhe vetë kryezotit i duheshin dredhira e plane. Në fakt gjërat ishin mjaft të koklavitura dhe për vetë Zeusin. Pasi jo ndokush tjetër por ai vetë ishte babai i perëndeshës Artemisa.

Pastaj kishte dhe detaje tjera që ia vështirësonin punët, psh. ishte i martuar. T’ishe i martuar siduket as për zotat s’ishte “pak”. Gruaja e tij s’ishte kushdo por vetë motra e tij Hera, njëra nga dymbëdhjetë hyjnorët e Olimpit. Anise Hera s’do ishte “gruaja e vetme” (Zeusi do t’i kishte disa gra legjitime që i “njeh” mitologjia), gjithsesi në kohën kur Kalistoja bëhet pjesë e tragjedisë mitologjike, ishte Hera ajo që kollitej. Nëse Hera ta merrte vesh tradhtinë e tij, padyshim do t’ia punonte disi, do ta “vriste” nga inati, do ta “mbyste”… siç ia themi ne sot, paçka se pavdekshmëria e tij s’mund të “vritej”.

Nëse hiçasgjë, tekefundit do t’bëhej gazi i botës, i dy botëve, i botës së vdekatarëve, dhe i asaj të hyjnorëve. Ishte në pyetje vetë prestigji kryehyjnor, zotat në Olimp do t’mahniteshin me fyerjen e me skuqjen e Kryezotit. Meqë ata padyshim dhe mund ta përcillnin spektaklin, s’kishin Netflix… ama mund ta shihnin në syprinën kristalore të ujit, si në pasqyrë. I kishin dhe ata “teknikat” e veta.

Zeusi pra do duhej t’shkilte dy-tri herë “ferrishtes së mëkatit”. Gjoja në emër të dashurisë, me një hap të vetëm do t’i kryente dy-tre mashtrime. Fillimisht ndaj vajzës së vet, Artemisa. Pastaj ndaj gruas legjitime, Herasë. Dhe sëfundi ndaj vetë pafajësisë, ndaj nimfës… shërbëtores së Artemisa, të pafajshmes Kalisto.

Sa për burrërinë, asgjë e jashtëzakonshme për një Zeus, durimi i tij do t’mbaronte një ditë dhe thjesht do shndërrohej në figurën e vajzës së vet, do ta merrte pra pamjen e perëndeshës Artemisa. Pothuaj sikur metamorfogonizmi i tij kështusoj do t’i kalonte gjithë kufijt e mundshëm të “marrëzisë”. Shih pra, zot-burri i botës… aq ulët mund të zhytej, Cili burrë ordiner i lashtësisë do ta bënte një mashtrim kaq të pafalshëm! Cili vdekatar… do ta bënte, askush – jo pra, vetëm zotat!? : )

Zeusi s’e kishte vënë thjesht një “maskë” fytyrës… por tërësisht e pati marrë formën e saj, formën e vajzës së vet. Kalistoja e ngratë tashmë s’kishte asnjë shans t’i rezistonte vardisjes së “perëndeshës Artemisa”, të cilën ajo e adhuronte. Pa le ta refuzonte një bukuroshe që shkëlqente si vetë Hëna. Padyshim do ketë qenë e pamundur të refuzohej një virgjëreshë siç ishte Artemisa.

Mitologjia tutje i komplikon gjërat bukur shumë duke na thënë se Kalistoja pati ngelur shtatzënë! Okidoki, ama ndoshta “ngelet” dhe ky detaj me një pikëçuditëse në bisht! Qëkur Artemisa e vërtetë si perëndeshë ishte e virgjër. Edhe sikur t’mos ishte e virgjër, prapëseprapë i mungonte diç e rëndësishme… si detaj për shtatzaninë. I mungonte sepse ishte vajzë. Mitologjia askund s’thotë ndryshe, as për vajzërinë as për parregullsinë eventuale të hormoneve. As Artemisa… dhe apo as Diana e romakëve si analogji, s’e përmendin kund, s’flasin kurrë për ndonjë shenjë “hermafroditeske”.

Dhe tashmë Zeusi thjesht na transformohet në “Artemisa”, qe bërë vajza e vet, qe kthyer në një virgjëreshë. Hm… vetë zoti i botës lozte me të tilla kartash mashtrimtare! Në rregull transformimi, s’e kemi problem këtë, sot pajtohemi madje dhe me “transformerët” prej llamarine të Hollivudit. Dihet se ai ishte zot suprem, njëkohësisht Kryezot, zot i madh mashtrimtar dhe metamorfogon i paparë. Herë kthehej në ndonjë dem, herë në diç si skifter, ama kësaj radhe si duket vetëm një detaj na paskësh harruar ta “transformonte”.

Për të pafajshmën Kalisto do t’pasonte tregjedia, gjithçka pastaj do t’rrënohej e do t’merrte fund. Kalistoja do t’na dhimbset tutje që nga lashtësia e deri në përjetësi. Kur perëndesha Artemisa përfundimisht e zbuloi shtatzaninë e saj, Kalistoja u përjashtua nga grupi i pasueseve, s’mund as t’i afrohej perëndeshës, e kishte “tradhtuar” gjithë rendin.
Pastaj do vinte pezmi i Herasë së furishme, i gruas së Zeusit.

Si duket, Hera duke mos patur ç’t’i bënte “gomarit… i mëshonte gjithçkaje që i dilte në rrugë”, e shndërroi Kaliston në një arushë. Më vonë, pafatësia e saj do ta arrinte kulmin, duke mos e njohur (ashtu me pamjen “arushore”) për pak sa s’do ta vriste vetë djali i saj, gjerësa ai në gjueti. Por jo, meqë ishte vetë fëmija i “Artemisa-Zeusit” (i transformer Zeusit), perënditë e patën mëshiruar nga detaji i vrasjes nga i biri. Thjesht e patën fiksuar lart në yllësinë, do t’shndriste përjetshëm si një “Arushë e Madhe”.

Përafërsisht, ashtu me fjalë të mia tani, Palepatusi pati shkruar pakashumë si vijon:
“miti për Kaliston na flet se gjoja gjatë gjuetisë ajo u shndërrua në një arushë. Në rregull, por si e kuptoj unë, gjatë gjuetisë Kalistoja e gjeti rrugën në një shkurishte ku, fatkeqësia e saj qëlloi t’na ishte një ari i uritur i cili e kullufiti. Ajo qe parë të hynte në shkurishte por s’dilte nga aty, pati dalur vetëm ariu i ngopur dhe i cili tashmë pati vajtur i qetë rrugës së vet. Dëshmitarët okularë do ta interpretonin pastaj se vajza qe kthyer në një arushë”…

Nëse një dikush, nëse vetë një grek para dy-tre mijë vjetësh mund t’shkruante kaq “qetë”, kaq thjeshtë dhe kaq afër njëmendësisë tokësore, atëherë do ishte absurd që ne sot t’i interpretonim gjërat “ndryshe”. Natyrisht më e bukur fantazia, imagjinata… !

– – –

Ngjitur:
1 – Soa Le – “Hera, Mbretëresha e Perëndive të Olimpit” (Art Digjital)
2 – Gaetano Gandolfi (1734-1802) – Diana (Artemisa) dhe Kalisto, ~1780 (në pikturën e Gandolfi na paraqitet pikërisht momenti i “zbulimit” të shtatzanisë së Kalistosë nga perëndesha Artemisa, dhe dmth. i përzënies…)