Platoni e njihte kakofoninë e turmës, jo dhe muzikalitetin e “zhurmës”!

S. Guraziu – AP, Q 2018 (humoreskë – fjalët, poezia, muzika, kakofonia, peizazhet ritmike, ariet poetike etj)

(…ndoshta dhe muzika thjesht udhës së vet, i “anashkalon” shpirtrat e jodisponuar, i anashkalon muzat qejfprishura, fazat shterpe, çastet pa frymëzimin, ngjashëm siç ia bën dhe poezia…)

Maria Corte Maidagan – Agujetas (Instagram)

Shumkush niset që poezia padyshim i “ngjanë” muzikës, lexuesit me “veshë të trajnuar” thonë se do duhej t’ishte diç si melodi e harmonizuar, krijesë e përkryer me ndihmën e bagazhit gjuhësor, me stil e me fjalë të zgjedhura; me sintoninë, me hijeshinë, me ngjyrësinë, me ëmbëlsinë, diç si mjalti që rrëshqet ngadalë e “kalavaret” tatpjetzës së fytit, diç që zgjatë me jehun e kujtesës duke u shkrirë ëmbëlsisht – poezia e bukur do duhej të shijonte si qershitë e mjaltosura, të “tingëllonte” ëmbël si muzika – thonë ata.

Mirëpo nuk janë vetëm fjalët e germat me çfarë mund të “shkruhet” poezia. Bie fjala piktorët e sjellin në jetë poezinë me “fjalë” brushash, me figura prej nuancash, me dritë-hijesh, me metafora ngjyrash. Simonidi i shihte gjërat pakashumë ashtu, “piktura është poezi e qetësisë, dhe poezia është pikturë me virtytin e fjalëve” – pati thënë ai.

E prapë, dmth. siç e dimë, jo vetëm piktorët shkruajnë poezi pikturale – as jo vetëm poetët na magjepsin me fjalët e ëmbla e me çokollatat e ndjesisë. Psh. muzikantët i kanë dhe ata preokupimet e veta me poezinë. Paçka se ata peizazhet ritmike dhe ariet e veta poetike i ujdisin me nota e tinguj, dmth. krijesat e tyre mbase do ishin diç si “poezi sonografike”, diç si “audio-peizazhe”… etj. etj.

Në një shkrim të ngjashëm… dikur pata shkruar se poezia mbase është diç si zig-zage fluturash para syve tanë, qetësi e fjalëve e gërshetuar me zgjimin ndjesor e me ndjenjat. Për poezinë fjalët nuk janë “zhurmë”, për poezinë fjalët janë “fjalë” akoma pa u bërë fjalë, janë diç si qetësi e zhurmëshme, janë zhurmë e qetësisë për ta shporrur zhurmën – thuase synimi është që me qetësinë e me harmoninë t’i prishet rehatia vetë “zhurmës”…

Siç shihet, e pata lavdëruar poezinë. Le ta lidhim pakëz me lavdërimin platonik, me Platonin e lashtësisë, pasi ai aq bukur e pati lavdëruar muzikën. Insistonte se muzika është ligj moral, se muzika ia fal flatrat mendjes, se muzika ia fal fluturimin imagjinatës… sipas tij madje as vetë Universi s’ka shpirt pa muzikën : )
Hm, fjalë të zgjedhura, fjalë të mençura, pothuaj “lavdërim poetik”. T’i thurësh lavde muzikës me këso fjalë, padyshim munden vetëm ata që e duan muzikën pa hile.

Edhe tifozët e futbollit, bie fjala, prore ndjehen të frymëzuar për lavdërimin e lojetareve, a te klubeve favorite. Sakaq i gjejnë fjalët më interesante të zhargonit “futbollistik”, ne dëgjuesit mahnitemi, shpesh kurrë dëgjuar. Ose psh. fansat e kinematografisë, i njohin me aktorë e me aktresha, me detaje e me yje, me dashuriçka e me trille, në çdo kohë të frymëzuar t’u thurin lavde yjeve me gjuhën më të “kolorizuar”.

Sepse secilikush i ka “dashuritë” e veta, të gjithë furnizohen me fjalët e nevojshme… nuk i dihet, eventualisht mund t’shfaqet nevoja për lavdërime. Pra, sipas meje Platoni s’ia bënte as “gëk” pa muzikat, sepse s’pati dërdëllitur tek ashtu, përkundrazi, pati përdorur fjalë aq të mençura, e dinte saktësisht se ç’po thoshte. Natyrisht, e lehtë për t’u pajtuar, e lehtë të akordohemi me mençuritë platonike.

Për fat të keq, jo të gjithë shpirtrat, gjithmonë dhe pa përjashtime, do jenë të “akorduar” njësoj. Disa shpirtrave (ka momente kur) muzika u duket thjesht si “zhurmë” (këtë s’e pati përmendur Platoni, por nuk e shpika as vetë, sinqerisht, padyshim do e kem lexuar a dëgjuar ndokund). Sa i përket saktësisë, s’kemi si ta vulosim, s’na takojnë vulat, por ideja s’duhet hedhur fare “posht”.
Ndoshta vërtet ka shpirtra që në momente të caktuara muzika u vjen si “zhurmë”.

Herë sadopak e këndshme e herë asfare e këndshme, pothuaj më shumë si “torturë” për veshët. Jo sepse si shpirtra na qenkan të “çakorduar” (supozohet se veshët e njerëzimit funksionojnë njësoj, cilido tingull violine, cilido zë a çfarëdolloj klithme, qoftë ritmike / aritmike, është thjesht një valë elektromagnetike). S’ka shpirtra të “çakorduar”, as qenie jashtë “pentagramit”, por mbase muzikat vetë s’janë të “akorduara” me membranën e tyre shpirtërore.

Apo dhe… ehuuu ku ta dimë, shkencë në vete kjo. Dhe vetë Platoni i mençur pati heshtur atëbotë, s’e pati përmendur.
Ç’desha të them është: ka lloj-lloj gjendjesh e paragjendjesh shpirtërore, pafajësia në këtë mes është evidente – asnjë shpirt i kësaj bote s’ka “faj”. Ndoshta muzika thjesht udhës së vet, i “anashkalon” shpirtrat e jodisponuar, i anashkalon muzat qejfprishura, fazat shterpe, çastet pa frymëzimin, ngjashëm siç ia bën dhe poezia : ) Adrian Mitchell dikur qe shprehur pakashumë si vijon: “shumica e njerëzve e injoron shumicën e poezive, sepse shumica e poezive e injoron shumicën e njerëzve” – mendoj se në thënien e tij ka aq shumë neutralitet të “gjykimit” dhe vërtetësi.

Afërmendsh, vlen dhe ajo “sipas vendit, duhet dhe kuvendi”. Meqë Platoni i pati lavdëruar muzikat, dhe meqë pati “heshtur” për disa detaje, le t’kërcejmë për ca çaste në kohën e tij. Imagjino, lodhet ai duke lavdëruar, lodhet duke medituar, del në kopshtin e vet aromatik, plot me lule e freski, ulet dhe ia fillon kënaqësisë me një kupë verë të ëmbël në duar. Papritmas i shfaqen rocker-ët e AC/DC me elektrikat e me shllagerizmat, aty në kopshtin e vet rock-koncert… duke pandehur argëtim.

I ngrati Platon do ishte shashtisur, kah sytë këmbët do rendte i llahtarisur, do çirrej e do i zgjonte gjithë orakujt e lashtësisë, do thërriste dhe vetë Zeusin në ndihmë… ose më mirë vëllain e tij, Hadesin, meqë do pandehte se AC/DC janë farë përbindshash të ikur nga Tartarusi, nga diku akoma më thellë se Hadesi.

Jo pra, më mirë ta lëmë rehat. Platoni ende s’kishte dëgjuar për muzikalitetin e “zhurmës”, s’mund ta merrte as me mend. Së shumti mund ta dinte ç’është kakofonia muzikale e turmës (meqë merrej me fjalime nëpër sheshet e Agorat), jo dhe shllagerizmat. Ec e dije, ndoshta fjalën e kishte për zogjtë e pyllit, ai thjesht i pati lavdëruar muzikat… kaq.

***
“Music is a moral law. It gives a soul to the universe, wings to the mind, flight to the imagination, a charm to sadness, and life to everything. It is the essence of order, and leads to all that is good, just and beautiful, of which it is the invisible, but nevertheless dazzling, passionate, and eternal form.” – Plato
[ ngjitur: Maria Corte Maidagan – Agujetas (Instagram) ]